22 قاراشا, 16:54 420 0 رۋحانيات Túrkistan Gazeti

ءبىزدى سانا تاۋەلسىزدىگىنە جەتكىزگەن باسىلىم

ءباسپاسوز – تاۋەلسىزدىكتىڭ كەپىلى. ويتكەنى سانا تاۋەلسىز بولماي، ساياسي تاۋەلسىزدىك باياندى بولمايدى. سانانىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن ۇلتتىق مەديا كۇشتى بولۋ كەرەك. ايتپەسە، ءبىز بۇگىنگى تاڭدا شەتەلدىك مەديا ىقپالىندا بولساق، ءبىزدىڭ سانامىز دا سولاردىڭ ىقپالىندا بولاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان سانامىزدى تاۋەلسىز ۇستاۋ ءۇشىن مەدياعا، باسپاسوزگە، گازەت-جۋرنالعا كوپتەگەن جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەلدى دەپ ويلايمىن.

جۋرناليستەردىڭ دە قىزمەتى ماڭىزدى، ولاردى قۇرمەتتەيىك، ولارعا قولدان كەلگەن كومەكتى حالىق رەتىندە، عالىم رەتىندە، مەملەكەت رەتىندە جاساۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان ۇلتتىق گازەت ارقاشان كەرەك. وسى ورايدا، Egemen Qazaqstan گازەتىنىڭ ءرولى زور.

وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر، 1919 جىلدان باستاپ بۇگىنگە دەيىن كەلگەن گازەتىمىزدىڭ باعدارى ايقىن. بۇل گازەتتىڭ ءرولى زور بولعانى سونشالىق، ءبىز تاۋەلسىزدىك الماي جاتىپ كەڭەستىك يدەولوگيادان، كەڭەستىك سانادان تاۋەلسىزدىك الۋدى قامتاماسىز ەتكەن ماڭىزدى دىڭگەكتەردىڭ ءبىرى — Egemen Qazaqstan  گازەتى. ياعني، ول ءبىزدى كەڭەستىك يدەولوگيادان قۇتقارىپ، تاۋەلسىز مەملەكەتتىك يدەولوگياعا، ۇلتتىق يدەولوگياعا جەتكىزگەن.

بۇل جەردە يدەولوگيا دەپ جاتقانىم قازىر تاۋەلسىز سانا قالىپتاسىپ وتىر. مەنىڭ بۇل سوزدەرىم جاتتاندى ءسوز ەمەس، كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاعانداي ناقتى تاجىريبەمە سۇيەنىپ ايتىپ وتىرمىن. ويتكەنى مەن 1980 جىلداردا قازاقستاندا قايتا قۇرۋ جانە ماڭىزدى وزگەرىستەر بولىپ جاتقان تۇستا «ازاتتىق» راديوسىندا جۇمىس جاسادىم. بىلەسىزدەر، ول كەزدەردە ءبىزدىڭ ارىستارىمىز الاش قايراتكەرلەرى اقتالدى جانە دە تاريحتىڭ اقتاڭداق بەتتەرى تولتىرىلدى. مىنە، سول كەزدە Egemen Qazaqstan گازەتى وسى ۇدەرىسكە ماڭىزدى ۇلەس قوستى. ءبىز سول كەزدە «سوتسياليستىك قازاقستاندى» اسىعا كۇتەمىز.

«ازاتتىق» راديوسى گەرمانيانىڭ بارلىق قالاسىندا. وعان  قازاقستانداعى گازەت-جۋرنالدار كەلىپ تۇراتىن. اتاپ ايتقاندا، «لەنينشىل جاس»، «سوتسياليستىك قازاقستان»، «قازاقستان كوممۋنيسى» سياقتى جۋرنالدار كەلىپ تۇراتىن. ءبىز سولاردىڭ ىشىندە «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىن اسىعا كۇتەمىز. ويتكەنى ماڭىزدى ماقالالار سول گازەتتە ورىن الاتىن. اسىرەسە الاش قايراتكەرلەرىنە قاتىستى 1989 جىلدان كەيىن ناعىز ماقالالار شىقتى. ءبىز رەداكتسيادا بۇلاردى قىزىعا وقيتىنبىز. سول كەزەڭدە حاسەن ورالتاي اعامىز بار، بۇحاباي ەنگين، ماحمەت قۇلماعانبەتوۆ، اليحان جانالتاەۆ اعالارمەن وقىپ، سول گازەتتە جازىلعانداردى تالقىلايتىنبىز. ولار تۋرالى ءبىز دە «ازاتتىق» راديوسىنا ماقالالار جازىپ بەرەتىنبىز.

سول كەزدەرى Egemen Qazaqstan گازەتىن شەرحان مۇرتازا اعامىز باسقاراتىن. ونىڭ ۇستىنە گازەت وتە مىقتى بولدى. ودان بەرىدە «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ تۇرعاندا دا ماڭىزدى ماقالالارى جارىق كورگەن. الاش تۋرالى، باسقا دا اقتاڭداق بەتتەرى تۋرالى «قازاق ادەبيەتىنەن» وقيتىنبىز. Egemen Qazaqstan گازەتىن الاش قايراتكەرلەرى شىعارعان «قازاق» گازەتىمەن دە ساباقتاستىرۋعا بولادى. مەن ءوزىم سولاي ويلايمىن. ەندى مەنىڭ دە Egemen Qazaqstan گازەتىنە قاتىسىم بار.ويتكەنى تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن مەنىڭ ءبىراز ماقالالارىم، سۇحباتتارىم وسى گازەتتە جارىق كوردى. 1996 جىلى گازەتتىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى ۋاليحان قاليجان اعامىز مەنىڭ ماقالالارىمدى، سۇحباتتارىمدى ۇناتىپ، ۇسىنىس جاسادى دا، مەنى وسى گازەتتىڭ ستامبۇلداعى ءتىلشىسى رەتىندە قابىلداپ، كۋالىك بەردى. ءالى دە بولسا مەن ونى قۇندى قاعاز رەتىندە، توسبەلگى رەتىندە ساقتاپ ءجۇرمىن.

ويتكەنى بۇل الاش قايراتكەرلەرىنىڭ وتكەن عاسىردىڭ باسىندا شىعارعان «قازاق» گازەتىنىڭ قىزمەتىن جالعاستىرۋشى ۇلتتىق گازەت. مەن دە وسى گازەتتە ءتىلشى بولىپ ىستەگەنىمدى ماقتان تۇتامىن.

گازەتىمىزدىڭ 100 جىلدىعى قۇتتى بولسىن! گازەت ۇجىمىنا، وقىرماندارىنا، قىزمەتكەرلەرىنە شىن كوڭىلدەن قۇتتىقتاۋ ايتامىن.

ابدۋاقاپ قارا،

ميمار سينان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى،

تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى، ستامبۇل قالاسى

سوڭعى جاڭالىقتار