31 قازان, 13:43 576 0 قاۋىپسىزدىك دينارا مىڭجاسارقىزى

  جاستاردىڭ بويىنا ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى يممۋنيتەت ەگۋ ماڭىزدى

الماتى قالاسىندا الماتى مەنەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا قر اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىندەگى جاستاردىڭ ءرولى» ەكى كۇندىك وقىتۋ سەمينارى باستالدى. وعان 80-نەن استام ستۋدەنت جاستار مەن ۆولونتەرلىك ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسۋدا.  

شارانىڭ ماقساتى – جاستاردىڭ بويىندا انتيەكسترەميستىك سانانى قالىپتاستىرۋ، ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىندە قۇقىقتىق جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ، قازاقستان جاستارىنىڭ راديكالدى جانە دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدارعا قايتا ورالۋىنا جول بەرمەۋ.

سپيكەرلەر رەتىندە ءدىنتانۋشىلار كونگرەسى قوعامدىق ۇيىمىنىڭ ساراپشىسى مەيرام يمانباەۆ پەن مەدياترەنەر، بەلگىلى بلوگەر ياكوۆ فەدوروۆ جاستارعا جان-جاقتى اقپارات بەرۋگە تىرىستى. ءدىنتانۋشىلار كونگرەسىنىڭ ساراپشىسى مەيرام يمانباەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءىس-شارانى ءدىن ىستەرى كوميتەتى ەكى جىلدان بەرى ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. «QAZAQSTAN WITHOUT EXTREMISM!» جوباسى بويىنشا سەمينار قازاقستاننىڭ بىرقاتار وڭىرىندە (6 وبلىستا) وتكىزىلمەك. بۇعان دەيىن ءۇش وڭىردە بولدىق. ەندىگى باعىت – شىمكەنت، استانا قالاسى. قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا تامان ءبىزدىڭ سەمينارىمىزعا قاتىسقان جاستار بۇل تاقىرىپتى قالاي تۇسىنەدى جانە قالاي قابىلدايدى دەگەن ماسەلە بويىنشا شىعارماشىلىق الەۋەتىن قوسا وتىرىپ، اقپارات قۇرالدارىندا ماقالا نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدە جازبا قالدىرا الادى. سونداي-اق، بەينەروليك ءتۇسىرۋ ارقىلى ءوڭىر جاستارى ۇسىنىستارىن جىبەرۋىنە بولادى. ياعني، جاستار انتيەكسترەميستىك قوزعالىسى كوشباسشىلارىنىڭ اراسىندا «الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ۇزدىك پوست-جاريالانىم»، «ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى ارەكەت بويىنشا ۇزدىك كرەاتيۆتى اكتسيا»، «ەرىكتىلەر قوزعالىسىنىڭ ۇزدىك ۇيىمداستىرۋشىسى» اتالىمدارى بويىنشا بايقاۋ جاريالاندى. ءبىز سونىڭ ىشىندە ىرىكتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى قاراشا ايىنىڭ اياعىندا جوبانى قورىتىندىلايمىز»، – دەدى ساراپشى مەيرام يمانباەۆ.

مۇنىڭ وزەكتىلىگى نە؟ اۋەلى جاستاردىڭ بويىندا ءدىني راديكاليزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. 2011 جىلى ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وڭىرىندە ءدىني سەبەپتەرگە بايلانىستى راديكاليزمنىڭ كورىنىستەرى قىلاڭ بەردى. سونىڭ نەگىزىندە ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى قۇرىلدى. ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى زاڭ قابىلدانعانى ءمالىم. بۇل تۇرعىدا ءدىنتانۋشىلار كونگرەسى قوعامدىق ۇيىمىنىڭ ساراپشىسى مەيرام يمانباەۆ: «ءدىن سالاسىنداعى راديكاليزم مەن ەكسترەميزم جايىندا ايتقاندا كوپ جاعدايدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وزدەرىنىڭ ءتيىستى اتقاراتىن فۋنكتسياسى بار. ال ءدىن ىستەرى كوميتەتى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نەگىزگى جۇمىسى – حالىقتىڭ، اسىرەسە جاستاردىڭ بويىندا ءدىني راديكاليزمگە قارسى تۇرۋدى اقپاراتتىق تۇرعىدان ءتۇسىندىرۋ كەرەك. وسى ارقىلى بىرىنشىدەن، مەملەكەتتىڭ زايىرلى قاعيداتىنا دەگەن قۇرمەت كۇشەيەدى،  ەكىنشىدەن، ءداستۇرلى ءدىنىمىز بەن تاريحىمىزدى اسقاق ەتەمىز، ۇشىنشىدەن، قۇندىلىقتاردى نىعايتا وتىرىپ قوعاممدا ءدىندى بىرجاقتى تۇسىنەتىن كورىنىستەرگە تويتارىس بەرە الامىز» دەگەندى ايتتى.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ەلىمىزدە ءدىني احۋال تۇراقتى. «ازاماتتاردىڭ مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنا كوزقاراسى قالاي؟ ءدىني اعىمدارعا تويتارىس بەرۋدەگى الەۋەتى قانداي؟ مەملەكەتتىك ورگاندار بارىنە زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى، ساراپتايدى. 2013 جىلدان بەرى ۋاكىلەتتىك ورگان جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك ساۋالنامانىڭ بارلىعى ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتقا دەگەن سەنىمىن كورسەتۋدە. ەل حالقىنىڭ زايىرلى دامۋ قاعيداتىن قولداۋ كورسەتكىشى دە باسىم. دەگەنمەن، ءدىندى بىرجاقتى تۇسىنەتىن كەلەڭسىزدىكتىڭ بار ەكەنى راس. حالىقتىڭ  قاۋىپسىزدىگى ءوز الدىنا، رۋحاني تۇرعىدان جىككە بولىنبەۋى ءۇشىن جات پيعىلدى تەرىس اعىمداردىڭ ارا-جىگىن اجىراتىپ، ناقتى كورسەتۋ قاجەت. بۇل باعىتتا ەل مۇسىلماندارىنىڭ باسىن قوساتىن ىرگەلى ينستيتۋت – قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسى شاشەتەكتەن. ءمۇفتياتتان تىس جاتقان ەشبىر مەشىت جوق. سوندىقتان ازامات رەتىندە اۋەلى مەملەكەتتىڭ زاڭىنا باعىنۋى كەرەك، مەملەكەتتىڭ زايىرلى دامۋ قاعيداتىن قۇرمەتتەۋى كەرەك. ال جالپى، ازاماتتاردىڭ دىنگە سەنۋ نە سەنبەۋى ءوز ەركىندە. بىراق ءدىن تۋرالى انىق-قانىق زەرتتەپ، تانىعىڭىز كەلسە، اقپاراتتى رەسمي ورگاننان بىلگەن دۇرىس. اسىرەسە، جاستار ءدىن تۋرالى كولدەنەڭ كوك اتتىدان سۇراماۋى ءتيىس. ەلىمىزدە 2700-دەي مەشىت بار. كەز كەلگەن مەشىتتە جاماعاتتىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرەتىن ءبىلىمدى ماماندار جۇمىس ىستەيدى. وسىدان بەس-التى جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرساق، قازىر مەشىتتەگى يمامداردىڭ 25 پايىزى جوعارى ءبىلىمدى، ونىڭ ىشىندە ارنايى ءبىلىم العاندار كوپ»، – دەدى ءدىنتانۋشىلار كونگرەسىنىڭ ساراپشىسى مەيرام يمانباەۆ.

سول سياقتى بلوگەر ياكوۆ فەدوروۆ وتكىزگەن «الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ەكسترەميزمگە قارسى ارەكەت ەتۋ جۇمىسىنداعى الەۋمەتتىك كوممۋنيكاتسيا مەن اقپاراتتىق الماسۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندەگى ءرولى» لەكتسياسى اياسىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ پسيحولوگياسى كەڭىنەن اشىلدى. قاتىسۋشىلار ءۇشىن مەدياترەنەر قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋ نەمەسە سانانى مانيپۋلياتسيالاۋ قۇرالى رەتىندە جاڭا مەديانى تانىستىردى. سونىمەن قاتار، راديكالدى كوزقاراستارعا قارسى ارەكەت ەتۋ جونىندەگى جۇمىس ستراتەگياسى ايتىلدى، سونداي-اق، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ۆولونتەرلىك ۇيىمداردىڭ جۇمىسى تالقىلاندى. ءدارىس سوڭىندا ياكوۆ فەدوروۆ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جاستارمەن تىكەلەي ديالوگتى قالاي قۇرۋ كەرەكتىگىن كورسەتتى.

«كەز كەلگەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تور قۇرىپ، ادامداردى قىزىقتىرۋعا بولادى. مۇنداي توپتار ءارتۇرلى ءادىس پايدالانادى. كەيبىر اقپاراتتى رەسمي مەكەمەدەن الۋعا موينى جار بەرمەيتىندەر «ءدىني ءبىلىمدى» الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى العىسى كەلەدى. اسىرەسە، بەلسەندى الەۋمەتتىك جەلىلەردە (Twitter, Youtube) اقپارات كوپ. سوندىقتان بۇل تۇرعىدا قوعام ساپالى كونتەنت قالىپتاستىرۋى كەرەك. الەۋمەتتىك جەلىنى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. جاستار ءار نارسەگە اۋەس بولادى. ءدىن سالاسى جونىندە اقپاراتى بولعانى دۇرىس. نەنىڭ دۇرىس، نەنىڭ بۇرىس ەكەنىن ايىرا بىلگەن ءجون»، – دەدى مەدياترەنەر ياكوۆ فەدەروۆ.

شىن مانىندە، جاستار جىلدام قابىلداعىش، تەز ەلىكتەگىش. ولاردىڭ راديكالدى كوزقاراستاردىڭ ىعىنا جىعىلۋى دا وڭاي. ەكى كۇندىك سەمينار جاستاردىڭ بۇرىس جولعا ءتۇسىپ، جات اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتپەس ءۇشىن جان-جاقتى اقپاراتقا قانىقتارىپ، تۇشىمدى مالىمەتتەر بەرەتىنى ءسوزسىز.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار