31 قازان, 11:44 481 0 سۇحبات تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

جومارت زەينابىل: ءازىربايجان مامبەتوۆ ياسساۋي ءرولىن ۇسىنعاندا باس تارتتىم...

– جومارت، وبرازعا كىرۋ، ءرولدى جوعارى دەڭگەيدە سومداپ شىعۋ وڭاي بولماسا كەرەك. سەنىڭ تاجىريبەڭدە «وسى ءرولدى سومداي الام با» دەپ كۇماندانعان، قوبالجىعان، ءتىپتى باس تارتقان كەزىڭ بولدى ما؟

– ءيا، ونداي كەزدەر بولدى. ماسەلەن، قورقىت پەن ماحامبەت رولدەرىن بولگەندە، بويىمدى «قالاي بولار ەكەن، شىعارا الامىن با» دەگەن قورقىنىش بيلەگەنى بار. ءبىرى باتىر، حانعا  اشىق قارسىلىق تانىتاتىن قايسار، ال ەندى ءبىرى فيلوسوفيالىق بەينە! دەگەنمەن، ءسوزىمنىڭ باسىندا ايتقان، اڭىز-داستانداردىڭ، باتىرلار جىرىنىڭ پايداسى بولار، ەكەۋىن دە حالىق، قالىڭ كورەرمەن جىلى قابىلدادى. كوركەم-ادەبي ەمەس، قازاقتىڭ قاراپايىم قارا ولەڭىمەن جازىلعان شىعارمالار جانىما جاقىن بولعاندىقتان، اسىرەسە، يران عايىپتىڭ «قورقىتتىڭ كورى» سپەكتاكلى وتە كۇردەلى بولسا دا، جاتىق شىقتى. قارابايىر قارا ولەڭ بولسا دا، سول زاماننىڭ فيلوسوفيالىق وي-تالعامىن، ادام بالاسى ءومىربويى باسىن تاۋعا دا، تاسقا دا سوعىپ، اجالدان قۇتىلا الماسىن ءتۇسىنىپ، مىنا تىرلىكتىڭ جالعاندىعىن تۇسىنەر ءساتى، تاكاپپار دۇنيە ءبارىبىر ءوز دەگەنىن جاسايتىنىن،  ول ءومىر دەگەن اعىستىڭ ايتەۋىر ءبىر توقتايتىنىن تۇسىنسە دە، جانتالاسا مويىنسۇنعىسى كەلمەي، اجالدان قاشقان اڭىز-قورقىتتىڭ بەينەسىن سومداۋ وڭاي بولمادى. تاعدىرعا باعىنۋ كەرەك! جازمىشتان وزمىش جوق! ال قازاق ونەرىنىڭ ابىزى، قايتالانباس رەجيسسەر ازەكەڭ، ءازىربايجان مامبەتوۆ  قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ ءرولىن بەرگەندە، جۇرەگىم داۋالاماي، باس تارتتىم. جاستاۋ بولدىم-اۋ دەيمىن، ايتپەسە تالانتتى رەجيسسەر ۇسىنعان رولدەن باس تارتپاۋعا بولار ەدى...

– قازىر شە؟

– «گەنەرال بولۋدى ارماندامايتىن سولدات، سولدات ەمەس» دەگەن قاعيدا بار. سول سەكىلدى اباي، ابىلاي، ابىلقايىر حاندار بىلاي تۇرسىن، گاملەتتەردى اڭسامايتىن اكتەر جوقتىڭ قاسى. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنا، قازىرگى  ونەر اكادەمياسىنا توقسانىنشى جىلى ءتۇسىپ، تەاتر جانە كينو  اكتەرى ماماندىعى بويىنشا  بۇگىندە ءوز كورەرمەنىن قالىپتاستىرعان بەلگىلى رەجيسسەر، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ن.جاقىپبايدىڭ شەبەرلىك كلاسىن ءبىتىرىپ، 1994 جىلى وسى جاستار تەاترىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادىم. وسى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت الپىستان اسا وبرازداردى جاساپپىن. د.سالامات «عايىپتاعى ءماڭ­گى­لىك ماحاببات سازىندا» – دوسىم، ع.مۇسىرە­پوۆتىڭ «قىز جىبەك» – قوسوبا جىگىت،   د.يسا­بەكوۆتىڭ «ەسكەرتكىش وپەراتسياسىندا» – ەسىركەپوۆ، «تۇرىمتايداي ۇل ەدىدە» – شارىش (س.ءجۇنىسوۆ), «شىندىق دەتەكتورىندا» –بوتان سارمانوۆ (ب.مۇقاي), «اتاۋ-كەرەدە» – تاعان (و.بوكەي), «انتتا» – ابىلقايىر (ت.احتانوۆ), «جۋسان يىسىندە» – نۇعمان (س.مۇراتبەكوۆ), ت.تەمەنوۆتىڭ «مۋلەن رۋجعا شاقىرۋىندا» – سەمبين، م. بايدجيەۆتىڭ «تۇنشىققان سەزىمىندە» – ەسكەندىر، شەتەل كلاسسيكتەرىنەن ە. دە فيليپپو « تسيليندر» – اۋگۋستينو مۋسكارەلو،  دج.پاتريكتىڭ «كەمپىردەن قالاي قۇتىلامىزىندا» – رۋدولفو، ۆ.ەجوۆتىڭ «بۇلبۇلدار ءتۇنى» – تيموفەەۆ رولدەرى اكتەرلىك شەبەرلىگىمنىڭ شىڭدالعان تۇستارى. الدە دە ۇسىنىلىپ جاتسا، ءومىر الدا، بار ونەرىمىزدى كورەرمەن كوزايىمىنا ۇسىنۋعا دايىنبىز.

– ساحنادان الىستاپ قالا جازدادىم دەگەننەن شىعادى، سول قاسيەتتى ساحنادا ونەردىڭ تالاي مارقاسقالارىنان ۇلگى-ونەگە العانىڭ اقيقات. دەگەنمەن، ەل اراسىندا ءوزىڭدى جاقسى بىلەتىندەر قازاقتىڭ قالاقتاي قاسيەتتى شالى، اكتەر قاسىم اعا جاكىباەۆپەن ەتەنە ارالاسقانىڭ جايلى اڭگىمە بار؟..

– ونەردى، تەاتردى، ساحنا ونەرىن، جالپى اكتەر-اكتريسالار ومىرىنەن حاباردار كىسى، ولاردىڭ ورتاق «بولمەسى»، قازاقشا ايتقاندا ساحناعا دايىندايتىن بولمەلەرى، ياعني گريم بولمەسى بولادى. مەنىڭ باقىتىم دا سول، قاسىم اعاممەن ءبىر بولمە بۇيىردى. ونەرگە جان-تانىمەن، بار بولمىسىمەن بەرىلگەن اكتەر، مەنىڭ عانا ەمەس، ءبىراز جاستارعا ۇلى ۇستاز، رۋحاني اكە بولا بىلگەن پاراساتتى ادام. كوپ سويلەمەيتىن، تۇيىق كىسى ەدى. ال رولگە بەرىلگەنى سونشا، سومداعان بەينەسىن كەرەمەت ساحنالاي بىلگەن. ال جانى سۇيگەن سپەكتاكلدەن سوڭ كەيدە ءبىر جارقىلداي اشىلاتىنى بار-دى. ول كۇنى اڭگىمەنىڭ تيەگى اشىلىپ سالا بەرەدى. سىرىن دا، شىنىن دا، سىنىن دا ەستيتىنبىز. بويىنداعى تالانتى، قابىلەتى ءبىر قارىس قانا بولمىسىنا ونەر دەگەن قاسيەتتى جيىپ-تەرىپ سىيدىرىپ العان جاكىباەۆتان كوپ نارسە ۇيرەندىم. تۋمىسىمىزدان قانىمىزدا بار قاسيەت – ۇلكەندى سىيلاۋ، الدىن كەسىپ وتپەۋ، ول كىسىدەن بۇرىن اۋىز تولتىرىپ سويلەمەۋ دەگەن قازاقي ءتالىم-تاربيەمىز تاعى بار عوي. سوندىقتان وتە جاقسى سىيلاس-سىرلاس-ارالاس بولعانىم راس. ءوزىمنىڭ تۋعان اكەمدەي بولدى. سونشالىقتى قاراپايىمدىلىعىنا قاراي قىرسىقتىعى دا بار-تىن. اڭگىمە ايتقاندا مۇقيات تىڭداعاندى، بۇزىپ-جارىپ سۇراق قويىپ، ارالاسقاندى وتە جەك كورەتىن. سونى بايقاعان مەن، ۇنەمى تىڭداۋدان جالىقپاۋشى ەدىم. ال ول جالىقتىراتىن اڭگىمە ايتپايتىن، بوس سويلەمەيتىن. ۇناماعان كىسىگە ءتىل قاتپايتىن، بۇرىلا المايتىنى بار. ءوزى سونداي ادال، قاراپايىم تىرلىك كەشكەندىكتەن، اينالاسىنا دا سولاي قارادى. ەشكىم­نىڭ اياعىنان شالىپ، نە بولماسا سىرتىنان ءسوز ايتقانىن ەستىپ، نە كورمەپپىن. قازاق كينوسىنىڭ ارداگەرى، قايراتكەرى بولا تۇرا، قالانىڭ سىرت جاعىنداعى ەكى بولمەلى پاتەردە تۇردى. دۇنيە جيۋ دەگەندى بىلمەي وتكەن ءبىر قازاق بولسا، سول. ەكەۋ بولسا، تاعى دا بىرەۋى سول دەر ەدىم. قانشاما جىلدار ارالاسا ءجۇرىپ، ارتىق ءسوزى جوق قاسىم اعا، مەن ءۇشىن جۇمباق بولىپ قالدى. قايتىس بولار ساتىندە دە جانىندا بولىپ، مولدا شاقىرىپ، سوڭعى دەمى ۇزىلگەنشە جانىندا بولدىم... ءوز قولىمىزبەن ماڭگىلىك ساپارعا شىعارىپ سالدىق... ءالى كۇنگە دەيىن جوقتىعى ءبىلىنىپ، جۇرەگىمنىڭ تورىندە ول كىسىنىڭ ورنى ويسىراپ تۇرادى.

ونەر دەگەنىمىز ادالدىقتىڭ، تازالىقتىڭ بالاماسى دەگەندى ءجيى ەستىسەك تە، قۇلاعىمىزعا ءسىڭىپ كەتسە دە جاۋىر بولماعان، اقيقاتى ايقىن تىركەس. ونەر سەن ەلىمىزدىڭ قاي ايماعىنان بولساڭ دا، جانىڭدى، بولمىسىڭدى ءبىر ارناعا بۇراتىن، رۋحاني جاقىندىعى باسىم قاسيەتتى الەم. ءوز باسىم وتىز جەتى جاسىمدا اكەم، كوپ ۇزاماي انام قايتىس بولعاندا قاستارىندا بولا المادىم. سوندىقتان رۋحاني اكەم بولا بىلگەن قاسىم اقساقال قايتقاندا، ءتىپتى اجالمەن بەتپە-بەت كەلگەندەي كۇي كەشتىم. كوز جاسىمدى تيا المادىم. سول سياقتى ونەردەگى  اتتارى اڭىزعا اينالعان التىنبەك اعا كەنجەكوۆ، جاقسىبەك اعا قۇرمانبەكوۆتى دە ءوز  تۋعان اكەمدەي قابىلدادىم، ولار دا مەنى ءوز بالاسىنداي كوردى. ال جالپى ونەردە جۇرگەنىمە، جىگىت جاسى جيىرما بەس دەسەك، وسى جىلدار ىشىندە تالاي مارقاسقالاردىڭ، ساحنانىڭ ساڭلاقتارى ىشىندە وزىمە ۇلگى تۇتار، ءومىرى مەن ونەرىن باعالايتىن، ءپىر تۇتاتىن ۇستاز-اكتەرلەر جەتكىلىكتى.

 

سىر-سۇحباتتى جازىپ العان

تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار