31 قازان, 10:52 405 0 سىرتقى ساياسات Túrkistan Gazeti

نەۆزات ۋيانىك: ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – حالىقتىڭ بەيبىت ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ

تۇركيا رەسپۋبليكاسى بيىل 9 قازاندا سيريانىڭ سولتۇستىگىنە قاراي «بەيبىتشىلىك قاينارى» اتتى اسكەري وپەراتسيا باستاعان ەدى. ءتىلشىمىز اتالعان وپەراتسيانىڭ ءمان-ماقساتىنا قاتىستى تۇركيا رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نەۆزات ۋيانىكتان سۇحبات العان بولاتىن.

– تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان ءبىر سوزىندە «ماقسا­تىمىز– ەۆفراتتىڭ شىعىسىن بەيبىتشىلىك بۇلاعىمەن نارلەندىرۋ، لاڭكەستەردەن بوساعان جەرلەرگە 2 ميلليونداي ەل قوندىرۋ» دەگەن ەدى. ۇزاماي 9 قازاندا «بەيبىتشىلىك قاينارى (بۇلاعى)» اتتى وپەراتسيانى باستاپ جىبەردىڭىزدەر. ناقتى سەبەبىن تارقاتىپ ايتىپ بەرسەڭىز.

– تۇركيا بيىل توعىزىنشى جىلعا ۇلاس­قان سيرياداعى تۇراقسىزدىقتى شەشۋ ءۇشىن كۇش سالىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ ەڭ باسىندا تۇر. استانا ۇدەرىسىنە دە كەپىل ەل رەتىندە بەلسەندى اتسالىسىپ كەلەمىز. بۇل جەردە باۋىرلاس قازاقستاننىڭ، ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ­تىڭ بىتىمگەر ساياساتى ار­قا­سىندا استانا ۇدەرىسى دە سيرياداعى تۇ­ر­اقتىلىقتىڭ ارتۋىنا ۇلەس قوستى. قازاقستاننىڭ «جۋسان» وپەراتسياسىن دا ايرىقشا اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇل جەردە ايت­پاعىم، ءبىزدىڭ ماقسات – سيريادا تى­نىش­تىق ورناتۋعا بار كۇشىمىزدى سالۋ. توعىز جىلدىڭ ىشىندە تۋعان جەرلەرىنەن بوسىپ، تۇركياعا باس ساۋعالاعان 3 ميلليون 600 مىڭ سيريالىق ازاماتتى باۋى­رى­مىزعا باسىپ وتىرمىز. ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن، بەلگىلى ءبىر كاسىپكە يە بولىپ، جالپى جۇمىس، تىرشىلىك جاساۋى، بالالا­رى­نىڭ وقۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساپ جاتىرمىز. ال وكىنىشكە قاراي، سيريا­داعى سوعىس پەن باستارىنا تونگەن قاۋىپ-قا­تەر­دەن قاشقانداردان بوساپ قالعان جەرلەردى، ياعني ءدال شەكارامىزدىڭ ارعى بەتىندە دايش، PKK («كۇردىستان جۇمىس­شى پارتياسى») مەن ونىڭ سيرياداعى قانات­تارى YPG («حالىقتىق قورعانىس جاساقتارى») جانە PYD («دەموكراتيالىق بىرلىك پارتياسى») اتتى لاڭكەستىك ۇيىمدار يەلەنىپ، توپتاسىپ العان. ءبىز ولاردىڭ تەررورلىق شابۋىلدارىنان دا ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. ولار ءبىزدىڭ شەكارا اۋما­عى­نا جاقىن جەرلەردەگى اۋىل-ايماق­تا­رىمىزعا شابۋىلدار جاساپ كەلدى. سوڭعى ەكى جىلدا 200-دەي رەت اۋە­دەن راكەتالارمەن شابۋىل جاسالىپ، ونداعان جەر­لەسىمىز كوز جۇمىپ، جۇزدەگەنى جارالاندى. PYD/YPG تەررورلىق ۇيىمدارى سيريادا جانە سيريالىقتارعا قارسى لاڭكەستىك ارەكەت­تەر­دى دە جۇزەگە اسىردى. ولاردىڭ بالالاردى اسكەرگە الۋ، وپپوزيتسيانى قورقىتۋ، دەمو­گرا­فيالىق قۇرىلىمدى وزگەرتۋ جانە باقى­لا­ۋ­ىن­داعى اۋدانداردا ادامداردى قاتارىنا ماجبۇرلەپ تارتۋ سياقتى ادام قۇقىعىن بۇزۋ­شىلىق فاكتىلەرى تىركەلگەن ءارى دالەل­دەن­گەن. جەرگىلىكتى حالىققا جاپپاي قىسىم كورسەتۋدە. سونىمەن قاتار، ءبىز قاۋپسىزدىك اۋماق قۇرعالى وتىرعان جەر­لەر­­دە تۇرعان حالىقتىڭ ۇشتەن ەكىسىنەن استامى اراب ۇلتى وكىلدەرى بولاتىن، ولار لاڭكەستەردىڭ ەلدى مەكەندەردەگى زورلىق-زومبىلىقتارىنان قاشىپ، 350 مىڭنان استامى تۇركياعا كەلسە، وزگەلەرى باسقا جەر­لەر­گە بوسىپ كەتتى. البەتتە، ءبىز كورشى ىرگەمىزدە بولىپ جاتقان مۇنداي قىلمىسقا قول قۋسىرىپ، قاراپ وتىرا المايمىز. ولارعا قارسى بەلسەندى كۇ­رە­سۋدى دۇرىس دەپ تاپتىق. سوندىقتان قۇرمەتتى پرەزيدەنتىمىز رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ باس قول­باس­شى رەتىندە بەرگەن بۇيرىعى نەگىزىندە تۇرىك­تىڭ قارۋلى كۇشتەرى 9 قازاندا «بەي­بىت­شىلىك قاينارى» اتتى اسكەري وپەراتسيا­سىن باستادى. ال لاڭكەستەردەن تازا­لان­عان شە­كارامىزدان، ياعني ەۆفرات وزەنىنەن يراك­تىڭ شەكاراسىنا دەيىن 30 شاقى­رىم­عا دەيىنگى 444 كم²-دەن اسا جەردە قاۋىپسىز اۋماق قۇرماقپىز. ونداعى ماقسات – حا­لىق­تىڭ بەيبىت ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساپ، بۇرىن وسى جەرلەردەن كەتكەن سيريا­لىق باۋىرلارىمىزدىڭ ءوز ەرىكتەرىمەن ءوز وتاندارىنا، اتامەكەندەرىنە ورالىپ، ءتىر­شىلىگىن جالعاستىرۋىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ، جول اشۋ. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2017 جانە 2018 جىلدارى ەۆفرات­تىڭ باتىسىندا جۇزەگە اسقان «ەۆفرات قال­قانى» مەن «ءزايتۇن بۇتاعى» وپەراتسيالارى ارقاسىندا 4000 كم²-دەن اسا اۋماق­تى اتالعان لاڭكەس­تەر­دەن تازارت­تىق. ول جەر­لەردەن تەررور ۇيىم­دارى قى­سى­مىنان، سوعىسىنان، زورلىق-زوم­بى­لى­عىنان ءسۇر­گىن ەتىلگەن 360 مىڭنان اسا سي­ريا­لىق باۋىر­لارىمىز تۇركيانىڭ قو­ل­داۋى­مەن ءوز اۋىلدارىنا قايتا ورالىپ، قا­لىپ­تى ومىرگە كوشتى. اكىمدىكتەر ءوز جۇ­مىس­تارىن جا­ساپ، حالىق ءتىپتى جەرگىلىكتى ءماسلي­حات­تارىن قۇرىپ، تىرلىكتەرىن جال­عاس­تىرۋدا. ءتۇر­كيانىڭ قوعام­دىق ۇيىمدارى كو­مەك­تە­سىپ، بۇۇ ورگاندارىمەن دە بىرلەسىپ، ولار­­دىڭ ءومىرىن، تۇرمى­سىن جاق­سارتۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز.

– اسكەري وپەراتسيالارىڭىز حالىقارالىق تالاپتارعا، قارار­لارعا قانشالىقتى ساي كەلەدى؟

– نەنى مەڭزەگەنىڭىزدى ءتۇسىندىم. بۇل ءباز­بىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي بىرەۋدىڭ جەرىنە كوز تىگۋ ەمەس. بارلىعى زاڭدىق نەگىزدە جاسالۋدا. «بەيبىتشىلىك قاينارى» باستالاردا ماقسات-مۇراتىمىز تۋرالى بۇۇ باس حاتشىسىنا، بۇۇ قا­ۋىپ­­سىزدىك كەڭەسىنىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعا­سىنا جانە ناتو-نىڭ باس حاتشىسىنا، سەرىكتەستەرىمىزگە الدىن الا حابار بەردىك. سونىمەن بىرگە، سيريا رەجيمىنە دە ىستامبۇل قالا­سىن­داعى باس كونسۋلدىعى ارقىلى ديپلوما­تيا­لىق نوتا جونەلتىپ، قۇلاعدار ەتتىك. سونىمەن قاتار، تۇركيا حالىق­ارا­لىق قۇقىق نەگىزىندە بۇۇ جارعىسىنىڭ 51-بابىنا ساي ءوزىن-ءوزى قور­عاۋ قۇقىعىن قولداندى. سونىمەن قاتار، 1998 جىلدىڭ قازان ايىندا سيريا ۇكىمەتىمەن بىرگە «ادانا كەلىسىمىن» جاساعان بولاتىنبىز. وندا سيريا جەرىنەن تۇركيا اۋماعىنا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن تەررورلىق قاتەر تۋىنداسا، الدىن الۋ تۋرالى تايعا تاڭعا باسقانداي جا­زىل­عان. مىنە، وسىنداي ناقتى حالىقارالىق قۇقىقتىق نەگىزدەرگە سۇيەندىك. جالپى، ۇلتتىق جانە شە­كا­رالىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە قاتەر ءتون­گەن­دىكتەن، ول عانا ەمەس، شەكارانىڭ ارعى بە­تىن­دەگى سيريا حالقىنىڭ بىرلىگى مەن تىرلىگىنە قاتەر توندىرگەن، جەرىنىڭ ساياسي بولشەك­تە­لۋىنە قاۋىپ توندىرگەن بۇل تەررورلىق ۇيىم­دار­­دى تايراڭداتىپ قو­يىپ، قاراپ وتىرا  المايمىز. كەز كەلگەن ەلدىڭ وسىن­داي قا­دامعا بارارىنا سەنىمدىمىن.

– مۇنى كۇردتەرگە قارسى وپەراتسيا دەپ سيپاتتاپ جۇرگەندەر دە بارشىلىق...

– وكىنىشكە قاراي، حالىقارالىق ارەنادا تەررورلىق ۇيىمداردى قولدايتىن­دار، سولار­دىڭ نەگىزىندە سيريا مەن تاياۋ شىعىستا وزدە­رىنىڭ جاسىرىن كۇن ءتارتىپ­تە­رىن قالىپ­تاس­تىرۋعا تىرىساتىن بەلگىلى ءبىر توپتار بۇل اسكەري وپەراتسياعا قاتىس­تى قارا پروپاگاندا مەن مانيپۋلياتسيا جاساۋدا. تۇركيا ول جەردە بەيبىت حالىقتى ءولتىرىپ جاتقانداي ەتىپ اقپارات جاريالاپ، كۇردتەرگە قارسى وپەراتسيا دەپ جال­عان اقپاراتتار تاراتۋدا. بىرىنشىدەن، ەڭ ال­دىمەن بۇدان بۇرىن ىسكە اسىرعان وپە­راتسيا­لار كەزىندەگىدەي بەيبىت تۇرعىن­دار­دىڭ زارداپ شەكپەۋى ءۇشىن بارلىق ءتيىستى شا­رالار قولعا الىنعان. ال كۇردتەرگە قاتىستى ميفتەرگە كەلەر بولساق، بۇل بارىپ تۇرعان وتىرىك دۇنيە. سەبەبى، كۇردتەر ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، مىڭ جىلدان بەرى بىرگە ءومىر ءسۇرىپ، بىرلىك-بەرەكەدە جاساپ كەلەمىز. تۇركيانىڭ ىشىندە بولسىن، تاياۋ شىعىستا بولسىن كۇردتەر دە وزگە ۇلتتار سياقتى ءبىزدىڭ تاعدىرى ورتاق باۋىرلارىمىز. ءتىپتى بۇل وپەراتسيا ولاردىڭ دا قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا باعىتتالعان. ەگەر بۇل ناۋقان كۇرد­ت­­ەرگە قارسى جاسالعان بولسا، تەك PKK-نىڭ زۇلىمدىعىنان، ونىڭ سيرياداعى قاناتتارى سانالاتىن YPG مەن PYD زورلىق-زوم­بى­لى­عىنان تۋعان جەردەن قاشىپ، تۇركياعا كەلىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 350 مىڭ كۇرت ۇلتىنىڭ تاع­دارىن كىم، قالاي ءتۇسىندىرىپ بەرە الادى، ايتىڭ­ىزشى؟

– جاڭا بەلگىلى توپتار دەپ قالدىڭىز، سوسىن بوسقىندار ماسەلەسى دە ۋشىعىپ تۇرعانداي؟

– ەۆفرات وزەنىنىڭ شىعىسىندا لاڭ­كەس­تىك ۇيىمدارعا كەيبىر وداقتاس دەلىنىپ جۇرگەن ەل­دەر قارۋ-جاراق جەتكىزىپ بەرىپ، سيريانى بولشەكتەپ، كوزىمىزدىڭ الدىندا تەررورشىلاردان قۇرالعان مەملەكەت قۇرۋعا تالپىندى. ءتىپ­تى جىلدار بويى ءبىر تەررورلىق ۇيىمدى باسقا ءبىر تەررورلىق ۇيىمعا قارسى قولدانعان كەيىپ تانىتىپ، ەكىنشىسىن زاڭدى ۇيىم ەتىپ كورسەتىپ كەلەدى. مۇنداي حالىقارالىق قۇ­قىق­قا دا ساي كەلمەيتىن ارەكەتتەردەن، تەرىس پي­عىل­­دار­دان باس تارتقان ابزال. كەرىسىنشە ءتۇر­كيانىڭ ۇندەۋىنە قۇلاق اسقاندارى دۇرىس دەپ ويلايمىن. ال بوسقىندارعا كەلەر بولساق جاعداي كۇردەلى. تۇركيا 3 ميلليون 600 مىڭ سيريالىققا پانا بەرىپ وتىر­عانىن جوعىرىدا ايتتىم. ولاردى قولدا بار مۇمكىندىگىمىزبەن اسىراپ وتىرمىز جانە بۇل ورايدا حالىق­ارالىق قاۋىم­داس­تىقتان كۇتكەن قولداۋدى دا كورە ال­مادىق. ال كەيبىر ەۋروپا ەلدەرىنىڭ سيريادان بوسىپ، وتانىنان ايىرىلعان ءجۇ­رەك­تەرى جارالى جاندارعا قاتىستى ۇستا­نىم­دارى ادامگەرشىلىككە مۇلدە جاتپايدى. ولاردىڭ بار ويلارى، ءبىزدىڭ شەكارا­لا­رى­مىزعا كەلمەسىن، مۇمكىن بولسا، بىزگە ءمۇل­دە جو­لاماسىن دەپ باستارىن الىپ قا­شادى. ءتۇر­كيا سيريامەن شەكارالاس، سو­لار اينالىسسىن دەپ وزدەرى قاشقاقتايدى. مۇن­داي كوزقاراس ادا­مي تۇگىلى حالىق­ارا­لىق قۇقىققا دا سايكەس كەلمەيدى عوي. پرە­زيدەنتىمىز رەجەپ تايىپ ەردوعان اتاپ ءوت­كەندەي، تۇركيا ءوز ءمۇم­كىن­دىك­تەرىمەن بۇگىن­گە دەيىن 40 ميلليارد اقش دول­لا­رى­نىڭ مۇعدارىنداعى قارجىنى وسى سالاعا جۇم­سادى. وكىنىشكە قاراي، ءبىز حالىق­ارالىق قوعامنان بوس ۋادە، قىزىل ءسوزدىڭ سىرتىندا ناقتى ءبىر قولداۋ كورە المادىق.

– ءوزىڭىز اتاپ وتكەن تەررورلىق مەملەكەت قۇرۋعا دەيىن جەتكەن دايش تەررورلىق ۇيىمدارىنا تۇركيانىڭ بۇيرەگى بۇرادى دەگەندەي دە اقپارات تارادى.

– بىزگە تەررورلىق ۇيىمداردىڭ ءبىر-ءبىرى­نەن ايىرماشىلىعى جوق. بارلىعىمەن كۇرە­سە­مىز. تۇركيا دايش لاڭكەستىك كۇش­تە­رىنە قارسى دا حالىقارالىق كواليتسيا شەڭبەرىندە ەڭ بەلسەندى تۇردە كۇرەسىپ كەلە جاتقان ەل­دەر­دىڭ ءبىرى. قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىمىز دە، تۇرىك قارۋلى كۇشتەرى دە بۇل ماسەلەگە وتە قاتتى ءمان بەرەدى. اتاپ ايتقاندا، سيريادا «ەۆفرات قالقانى مەن «ءزايتۇن بۇتاعى» وپەراتسيالارى كەزىندە 3 مىڭ دايش تەرروريستەرىنىڭ كوزىن جويدىق. ال يراكتا 4 مىڭ مۇشەسىن جوق ەتتىك. بۇل رەتتە، تۇركيادان باسقا بەلسەندى كۇرەس­كەن وزگە مەملەكەت جوق دەپ ناقتى ايتا الامىن. ءبىز مۇنى بۇكىل الەمگە دە اشىق ايتىپ كەلەمىز. سەبەبى، ءبىز دە دايش لاڭكەس­تەرىنەن زارداپ شەككەن ەلدەردىڭ باسىندا تۇرمىز، ولار قالالارىمىزدى بومبالادى، ادامدارىمىزدى دا ءولتىردى. سوندىقتان ولار ءبىزدىڭ ەڭ باستى دۇشپان­دا­رىمىزدىڭ اراسىندا. ءبىز ولارعا قارسى كۇرەسىمىزدى دە ءبىر ءسات تە توق­تات­پايمىز.

– بىرەر كۇن بۇرىن اسكەري وپە­راتسياعا قاتىستى اقش پرە­زي­دەن­تى­نىڭ كومەكشىسى مايك پەنس ءتۇر­كياعا ارنايى كەلىپ، پرەزيدەنت­تە­رىڭىز رەجەپ تايىپ ەردوعانمەن بەلگىلى ءبىر كەلىسىمگە كەلگەندەي بولدى.

– ءيا، بۇل 120 ساعاتتىق، ياعني بەس كۇندىك ءبىر كەزەڭ. نەگىزىنەن امەريكا مەن ءبىزدىڭ ارا­مىزدا جاسالعان كەلىسىم، وپەراتسيانى توق­تاتۋ دەۋگە كەلمەيدى. سەبەبى، ءبىز تەررور­لىق ۇيىم­داردان ەشقاشان كەلىسىمگە بارمايمىز. امە­ري­كانىڭ سۇراۋى بويىنشا قۇرى­لاتىن قاۋىپ­سىز اۋماقتارداعى تەر­رور­لىق ۇيىم وكىلدەرى قارۋلارىن تاستاپ، ونداعى حالىقتى ءوز جونىنە قالدىرىپ، ءوز باقىلاۋلارىنداعى وزگە جەرلەرگە كەتۋى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىت 120 ساعاتتا، ياعني بەس كۇندى سول ءۇشىن بەردىك. وسى مەزگىل بىتكەن سوڭ، وپەراتسيا جاسالاتىن اۋماقتا PKK مەن ونىڭ سيرياداعى قاناتتارى YPG ءجا­نە PYD سىندى تەررورلىق ۇيىم وكىل­دە­رىنىڭ بار ەكەنى ناقتىلانسا، پرەزيدەنتى­مىز ايتقانداي وپە­راتسيانى تىپتەن كۇشەي­تە­مىز. ايماق تەر­رورلىق ەلەمەنتتەردەن تازا­لانعانعا دەيىن، شەكارالىق قاۋىپ­سىز­دىگىمىز ورنىعىپ، سيريا حالقى PYD/YPG جانە دايش زۇلماتىنان قۇتىلعانعا دەيىن وپەراتسيامىزدى جالعاس­تى­را بەرۋگە نيەتتىمىز.

 

سۇحباتتاسقان

بەيبىت توقتارباي

سوڭعى جاڭالىقتار