10 قازان, 10:38 237 0 تۋريزم دينارا مىڭجاسارقىزى

ءمادي ەگەمبەرديەۆ: وتاندىق تۋريزم نارىعى ءالى دە بوس جاتىر

 ەلىمىزدە كاسىپ اشىپ، جەكە شارۋاشىلىعىن كوركەيتەمىن دەگەن ادامعا مۇمكىندىك كوپ. وعان دالەل رەتىندە تىلگە تيەك ەتەرلىك كەيىپكەرلەر دە جەتەرلىك. سونىڭ ءبىرى – ءمادي سايلاۋۇلى ەگەمبەرديەۆ. ول ءبىر جىل بۇرىن تاۋەكەلگە بەل بۋىپ، وڭتۇستىكتەن – شىعىسقا كوش تۇزەگەندە بارلىق قيىندىققا دايىن بولدى. بۇگىندە شىعىس قازاقستان وبلىسى، ۇلان اۋدانىنىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىنى اتانعان ءمادي سايلاۋۇلى ءوڭىردىڭ ءتۋريزمىن دامىتۋعا كۇش سالۋدا. تابىسقا جەتەلەگەن كاسىپتىڭ ءناسىبى دە جامان ەمەس. تاقىر جەردەن كاسىپ باستاپ، ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتكەن كاسىپكەردىڭ ءوزىن اڭگىمەگە تارتتىق.

– ءمادي مىرزا، ادەتتە كاسىپ باستاۋ وڭاي ەمەس ەكەنى بەلگىلى. ءارى قالتاڭدا قوماقتى قارجى بولماسا، ءىستىڭ العا ءجۇرىپ كەتۋى دە ەكىتالاي.  كاسىپ اشۋ ءۇشىن قور بولۋ كەرەك شىعار. ءسىزدىڭ اڭگىمەڭىزگە قاراسام، ءبارىن تاقىر جەردەن باستاعان ەكەنسىز...

– ءوزىم قىزىلوردا وبلىسى، جاڭا­قور­عان قالاسىندا تۋىپ-ءوستىم. وتباسىمىزدا ءۇش ۇل بولدىق. اكە-شەشەم كىشكەن­تاي­­دان ەڭبەككە باۋلىپ ءوسىردى. ەس ءبىلىپ، قولى­مىز اۋزىمىزعا جەتكەلى جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلدىك. «اناۋ كەرەك، مىناۋ قاجەت» دە­سەك، «كەرەك پە، ءوزىڭ ىستەپ ال» دەگەندى قۇ­لاققا ءسىڭىردى. قىسقاسى، «دايىن اسقا – تىك قاسىق» دەگەن ماسىلدىق بولعان جوق. اۋىل­دا 8 جاسىمدا پرەسس-ءشوپ ساتىپ، ساۋ­دا جاساۋدى ۇيرەنە باستادىم. اقشانىڭ ءدامىن سەزگەن سوڭ، جاتامىن با؟! قاشان دا بىردەڭە الىپ، ونى قايتا ساتۋعا قۇلشىنىپ تۇرا­مىن. ول كەزدە جۇرتتىڭ بالاسى ارمان قۋىپ الماتىعا جول تارتسا، مەن شىم­كەنت­كە كەلدىم. بۇل قالا كەز كەلگەن ادامدى كا­سىپ­كە باۋلىپ الادى عوي. ستۋدەنت بوپ ءجۇرىپ، اقشا تاپتىم. بىرگە وقيتىن جول­داسىم ەكەۋمىز قىرعىز بازارىنان كوتەرمە باعاعا قاپپەن كارتوپ ساتىپ الىپ، كەلىلەپ ساتتىق. ءتىپتى، كەيىن ءبىر كاماز-دى ءبىر-اق سا­تىپ الىپ، پايدا تاۋىپ، بىرتە-بىرتە ءور­لەي بەردىك.  جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىر­گەن­نەن  كەيىن دە وڭ جامباسىما كەلگەن كاسىپ­تىڭ ءبىراز تۇرىمەن اينالىستىم. ءوزىڭىز ءبى­لە­سىز، وڭتۇستىكتىڭ حالقى ەڭبەككە، كاسىپ­كە وتە جاقىن. نە اشايىن دەسەڭ دە، باسە­كە­­لەستەر جول بەرمەيدى. 2008 جىلدارى ەلورداعا بارىپ، بەس كۇن «Sulpak» دۇكە­نىن­دە جۇمىس ىستەپ، ەكى كۇن تاقتاي بازاردا اعاش ساتتىم.

– ءسويتىپ، شىعىسقا جول تارتىپ كەتتىڭىز بە؟ مۇندا كەلگەندەگى اۋەلگى ماقساتىڭىز نە ەدى؟ 

– شىنىمدى ايتسام، بۇرىن سول وڭ­تۇس­تىكتىڭ ماڭايىنان الىسقا شىعامىن دەپ ويلاماپپىن. بىراق باسەكەلەستەر كوپ جەردە ءىسىڭ العا باسا بەرمەيتىنى تاعى بار. بۇعان دەيىن وڭتۇستىككە شىعىس قازاقستان وبلىسىنان ماماندار بىرنەشە رەت كەلىپ، بوس جۇمىس ورىندار جارمەڭكەسىن وتكىزگەن ەدى. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك، شىعىس ءوڭىرىن قا­زا­قىلاندىرۋ ساياساتىنا بايلانىستى قول­عا العان شارا تالاي ادامعا جۇمىس، باس­پا­نا بەردى. ءبىر جاعى وسىنى دا ەسكەرىپ، قال­تاما 200 مىڭ تەڭگە سالىپ الدىم دا، ءوز كولىگىممەن شىعىس ءوڭىرىن بەتكە الدىم. نە تانىسىم، نە تۋىسىم جوق. الگى اقشام تاۋلىگىنە تولەپ تۇراتىن پاتەر مەن اس-اۋقاتىما عانا جەتتى. سودان وسكەمەندە تاك­­سيست بولىپ ءجۇرىپ، كۇنىنە 12-15 مىڭ تەڭ­­گە تاپتىم. اراسىندا بازاردان ءبىر كيىم الىپ، اقشا قوسىپ، قايتا ساتىپ كۇ­نەلت­­تىم. بىرەۋدەن الىپ، ونى باسقا بىرەۋگە سات­ساڭ دا كاسىپ باستاي الاسىڭ.  بىراق مەم­لە­كەتتىك قىزمەتكە ەمەس، سول ءوڭىردىڭ تاۋ-تا­سى، وزەن-كولىنە قىزىقتىم. تابيعاتتىڭ كە­رەمەتتەي كورىكتى جەرلەرى «مەن مۇن­دالاپ» تۇر. الاي­دا، قولدا باردى باعالا­ماي جاتقانى­مىز وكى­نىشتى. ءوڭىردىڭ ءبىراز جەرىن ارالاپ كور­دىم. «قايدا، نە ىستەسە بو­لادى؟» دەگەن ساۋالىما جاۋاپ ىزدەۋگە تى­رىستىم. ۇلان اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرىم­بەت امانۇلىنا جولىعىپ، ءوزىمنىڭ تۋريزم­دى دامىتۋعا ۇلەس قوسقىم كەلەتىنىن ايتىپ ەم، قۋانا قۇپ­تادى. «تۋريزم نارىعى بوس جاتىر. ىستەي­مىن دە­سەڭىز، قاي جاعىنان دا كومەك بەرۋگە ءازىر­مىن» دەگەندە ىشتەي دەمەۋ سەزىندىم. ءسويت­تىم دە، دەمالۋشىلار ارا­سىن­داعى تانىمال وكۋن­كي كولىنە توقتاپ، ءۇش ءۇي الىپ، كەلۋ­شىلەرگە جالعا بەرۋمەن اينالىسا باستادىم. ءبىر كۇندىك اۆتوبۋستى دا جۇرگىزدىك. تا­ماق­تاناتىن اس­حانا اشىپ، ءتىپتى جاز كەزىندە دالاعا قون­عىسى كەلە­تىن­دەرگە شاتىر ءۇي ۇسىندىق، قايىق بەر­دىك. بايقاسام، مۇندا تۋريزم ءبىرشاما تۇ­را­لاپ قالعان ەكەن. كەلۋشىلەر كوپ، بىراق جاعداي جاسالماعان. بۇل كولدىڭ قۇدىرەت­تى­لىگى سونشا، ادام دەن­ساۋ­لىعىنا وتە پاي­دالى ەكەن. گەرمانيادان 16 جىل بويى ءۇز­دىكسىز كەلىپ جۇرگەن نەمىس­پەن ءسوي­لەستىم. بۇ­رىن اياعى اۋىرىپ، جۇرە ال­ماي­تىن قال­دە بولعان كورىنەدى. كولدەگى سارى جانە قارا باتپاق­تىڭ ارقاسىندا ات­تاي شاۋىپ كەتىپتى. ەندى ول جۇرە المايتىن مۇگ­ەد­ەك­تەر­دى ەرتىپ كەلىپ، ساۋاپتى ءىس جاساۋ­عا تى­رى­­سۋدا. ءاۋ باستا ەكى ادام بوپ كەلسە، قازىر دەلەگاتسيا­مەن ءجۇر. مىنە، وسىنداي ادام­زات­قا پايداسى مول كولدىڭ ماڭايىندا تۋ­ريزمدى دامىتۋدى قولعا الىپ، العاشقى ماۋسىمدى وتكەردىك. تابىس جامان ەمەس. ءبىراز نارسە ۇيرەندىم، ءالى دە ءۇي­رەنەتىن تۇس­­تار جەتەرلىك. قازىرگى زامان­دا الماتى مەن شىمكەنتتەن باسقا كەز كەلگەن جەردە كاسىپ اشۋعا بولادى. سەبەبى مۇندا بيز­نەس­تىڭ بارلىق ءتۇرى بار. قازاق­ستاندا ءوندىرىس جوق. قانداي دا ءبىر ءونىم وندىرەمىن دەگەن ادامعا مۇمكىندىك بار. نەگە؟ نارىق بوس جاتىر.

– قازىر شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەر­لىكتى دامىتۋعا ارنالعان ءتۇرلى باع­دار­لاما بار. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020»،  ودان بولەك مەملەكەت باس­شى­سى ق.توقاەۆ تا جولداۋىندا كاسىپ­كەر­لىك­تى دامىتۋ ءۇشىن 250  ملرد تەڭگە ءبو­لى­نەدى دەدى. ياعني، مەملەكەت تارا­پىنان بەرىلىپ جاتقان كومەكتى پاي­دا­لانبادىڭىز با؟

–  مەنىڭشە، كاسىپكەردى قولداۋ قاجەت ەمەس. ول نە ءۇشىن كاسىپكەر؟ ول قيىن­شى­لىق­تى كورمەسە، ماڭدايىن تاسقا ۇرماسا، ودان ەشتەڭە شىقپايدى. اكەم: «الدىڭنان ۇلكەن تاس شىقسا، كەرى قايتپا، سونى جا­رىپ ءوت» دەيتىن. كاسىپكەر دە سونداي بولۋ كەرەك. ادام سۋدان دا، وتتان دا، تەمىردەن دە مىقتى. ال جىلاپ جۇرەتىندەر وزدەرى ىستەمەيدى، نە ىستەي المايدى. مەملەكەت جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادامدى قولداۋعا اركەز دايىن. باستىسى – ناتيجە شىعارسا بولعانى. نەگىزى كاسىپتى ءوزىڭ باستاعان جاقسى. ال قولداۋدى مەملەكەتتەن، جەرگى­لىكتى اكىمدىكتەن كۇتۋگە بولادى. ماسەلەن، تۋريزم دامىپ جاتقان ايماققا باراتىن جول ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشىپ بەرسە، سو­نىڭ ءوزى ۇلكەن قولداۋ.   ازىرگە ەشقانداي كومەك العان جوقپىن. الدىما قويعان جوس­پار كوپ. بالكىم، بولاشاقتا جۇگىنەتىن شى­عارمىن. ەندىگى جىلى بەسقاراعاي اۋدا­نىنداعى قۇنارى مول، مينەرالعا باي شوش­قالىكول دەگەن جەردەن دەمالىس ور­نىن اشسام دەگەن ويىم بار.

– جالپى، كاسىپ باستايمىن دەگەن ادامعا ەش كەدەرگى جوق قوي...

– راسىندا، جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادام­عا مۇمكىندىك كوپ. ءبىر وكىنىشتىسى، ءبىز­دە ءالى كۇنگە قاعازباستىلىق ۋاقىت الادى. سالىستىرمالى تۇردە ايتسام، وڭتۇستىك وڭىرگە قاراعاندا، شىعىستا الدەقايدا قيىنىراق. ءارى-بەرى ساندالتا بەرەدى. ول از دەسەڭىز، ءسىزدىڭ وڭتۇستىكتەن كەلگەنىڭىزدى بىلسە، تىكسىنە قارايدى. قىزمەت كورسە­تە­تىن­دەردىڭ كوبى – ءورىستىلدى. ءىس قاعازدارىن قازاقشا جازسام، ورىسشا جازۋىمدى تالاپ ەتەدى. تابانداپ تۇرىپ، قازاق تىلىندە تول­تى­رامىن. وزدەرى جينالا قالىپ اۋدارىپ، اۋرەگە تۇسەدى. ەندى عانا بويلارى ۇيرەندى.

قازىر ارنايى باعدارلامامەن ءوڭتۇس­تىك­تەن شىعىسقا كەلىپ، قونىستانىپ، جۇ­مىس ىستەپ جاتقاندار كوپ. ولارعا مەم­لە­كەت تاراپىنان اجەپتاۋىر قولداۋ بار. سو­لاردى جۇمىسقا تارتىپ، كاسىپتىڭ قىر-سى­­رىن ۇيرەتۋگە بار كۇشىمدى سالىپ ءجۇر­مىن.

– وتاندىق تۋريزمنەن باسقا تاعى قانداي كاسىپ كوزدەرىن اشتىڭىز؟ قا­زىر قانشا ادامدى جۇمىسپەن قام­تا­ماسىز ەتتىڭىز؟ 

– شىن مانىندە، شىعىس ءوڭىرىنىڭ حال­قى جايباراقات، سامارقاۋ. باسەكە بول­ما­عان ورتادا ىلگەرى ءجۇرۋ جوق. سودان با ەكەن، مي­مىرت تىرشىلىك كەشىپ جاتىر. ارنايى كۋرس وقۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعىنا بارادى. جەر­گىلىكتى اۋداندا كاسىپتىك ماماندىقتى وقى­تا­تىن ورتالىق جوق. بۇل ولقىلىقتى ءتۇ­زە­تۋ كەرەك دەگەن ويمەن اۋداننان وقۋ ور­تا­لىعىن اشىپ، شاشتاراز، قىز-كەلىن­شەك­تەر­دى ارلەيتىن كاسىپ ءتۇرىن، كولىك ءجۇر­گىزۋدى ءۇي­رەتە باستادىق. بۇدان بولەك كاسىبي بىلىك­تى­لىكتى ارتتىراتىن سەمينار-ترە­نينگ­­تەر ءوت­كىزۋ دە كەمشىن ەكەن. مۇنى دا قول­عا ال­دىق. ءتىپتى بولماسا، ءموبيلدى توپ اشىپ، اپ­تاسىنا ەكى رەت بارىپ، وقىت­ساق دەگەن جوس­پار بار. سول سياقتى كولىك جوندەيتىن تجو، كولىك جۋ بەكەتىن اشىپ جاتىرمىن. وعان وڭتۇستىكتەن كەلگەندەردى جۇمىسقا تار­تىپ، بار مۇمكىمدىگىمشە كومەك بەرۋ­دە­مىن. قازىر مەنىڭ ارالاسۋىم بويىن­شا وڭ­تۇستىك وڭىردەن 40 شاقتى ادام كەلىپ، قو­نىس­تاندى. جەر الىپ، ءۇي الۋ جاعىنان اقىل-كەڭەسىمدى ايانىپ قالعان ەمەسپىن. بار­لىعى 20 شاقتى ادامعا جۇمىس بەرىپ وتىر­مىن.

ءوزىم دە ءبىلىمىمدى تولىقتىرۋدى توق­تات­قان ەمەسپىن. كوبىنەسە «كاسىپتى قالاي ءجۇر­گىزۋ كەرەك؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ءىز­دەيتىن كومەكشى قۇرالداردى، پسيحولو­گيا­لىق كىتاپتاردى كوپ وقيمىن. بىلتىر كاسىپكەر احمەتبەك نۇرسيلانىڭ كۋرسىنا جازىلىپ، وسكەمەننەن الماتىعا كەلىپ، مارافونعا قاتىستىم. ول كىسى تۋرالى اركىم ءارتۇرلى پىكىر ايتادى، بىراق موتي­ۆا­تسياسى وتە كەرەمەت. ول كاسىپكەرلەردى دامىتىپ، كاسىپ اشۋعا تۇرتكى بولۋدا. قاراپ تۇرسام، اياعى جوق، قولى جوق جىگىت­تەر تاۋعا شىعىپ ءجۇر. ءبىز نەگە شىعا ال­ماي­مىز؟ ادام نامىسقوي عوي. 10 شاقىرىم بيىكتىككە شىقتىم. سەنسەڭىز،  سولاردىڭ ىشىندە كاسىبىن تاقىر جەردەن باستاعان جاس جىگىتتەر بار. ەكى اپتادا 50-60 مىڭ تەڭگە تاپقان جاستارمەن سويلەستىم. قىسقاسى، ءوزىمدى جەتىلدىرىپ وتىرامىن. مەن بىلمەگەن نارسەنى باسقا بىرەۋ بىلەدى. ءتىپتى، جانىم­داعى جاستاردان ۇيرەنەتىن دۇنيە كوپ. «ءبى­لەتىنىم ءبىر توعىز، بىلمەيتىنىم توقسان توعىز» دەمەي مە؟

– بۇدان بولەك مال ساتۋمەن دە اي­نا­لىسادى ەكەنسىز...

– بىردە كاسىپكەرلەر ورتاسىنا تاپ بولىپ، ءبىر كىسىلەرمەن تانىسىپ قالدىم. مالى كوپ زايساننىڭ تۋماسى ەكەن. سول جەردە-اق «مالدى نەشەدەن  بەرەسىز؟» دەپ باعاسىن ناقتىلاپ الدىم. كەيىن ءوڭتۇس­تىك­تەن مال الاتىن ادام تاپتىم. ءسويتىپ، ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى دەلدال بوپ ۇستىنەن اقشا كوردىم. دەلدالدىق تا – كاسىپ. ەكەۋى دە ءار مالدان 5 مىڭ تەڭگەدەن بەردى. شى­عىس­تىڭ مالى وتە ءدامدى، كۇيلى بوپ كەلەدى. بۇل جاقتىڭ ءشوبى دە شۇيگىن. سوندىقتان مالعا دەگەن سۇرانىس كوپ. قازىر مال كەرەك دەپ حابارلاسسا، جيناپ قويادى. وزدەرى كەلىپ اكەتەدى. ۇستىندەگى پايداسى – مەنىكى.

– سوڭعى جىلدارى ءتۋريزمدى دا­مى­تۋ جونىندە بيىك مىنبەرلەردەن ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. وسى سالاعا ۇلەس قوسىپ جاتقان كاسىپكەر رەتىندە ءسىزدىڭ پىكى­رىڭىز قانداي؟

– نەگە بىزدە وتاندىق تۋريزم كەنجەلەپ قالدى؟ جەرىمىز قانداي ادەمى. كەز كەلگەن شەتەلدىك تامساناتىن تاريحي شەجىرەگە باي قاسيەتتى مەكەندەر كوپ. تۋريزمگە سۇ­را­نىپ تۇرعان ايماقتىڭ وزىنە كەلۋشىلەر سونشا­لىق­تى كوپ ەمەس. نە سەبەپ؟ ءبىرىن­شى­دەن، جول جامان. دىتتەگەن جەرىڭە جەتە الماي، زارە­زاپ بولاسىڭ. دەمالامىن دەپ با­رىپ، شار­شاپ قايتاسىڭ. ال جولى سا­لىن­عان دەمالىس ورىندارىنىڭ باعاسى ۋداي. ودان دا شەت­ەلگە بارساڭ ارزانعا تۇسە­دى. بىراق حالىقتىڭ قارجىسى باسقا ەل­دىڭ ەكونوميكاسىنا قۇيىلىپ جاتىر. ەگەر ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتىپ، دەم­الىس ايماعىن دامىتىپ، ينتەرنەت، تەلە­فون جەلىسى ۇستايتىنداي ەتىپ، جاعداي جا­­­سال­سا، ەلىمىزدىڭ قاي ءوڭىرى­نىڭ دە تابي­عا­­تى ەشبىر شەتەلدەن كەم ەمەس. تاعى ءبىر اي­تا كەتەرلىگى، كەيبىر كاسىپ اش­قان­دار اش­كوزدەنىپ، بارىنە جوعارى باعا قويا­دى. بۇل دۇرىس ەمەس. ماسەلەن، ءبىر پور­تسيا تا­ماق­تىڭ وزىندىك قۇنى – 500 تەڭگە. ءبىز دەم­الىس ورنىندا وسى باعانى ۇستاپ تۇرامىز. ءتىپ­تى، كەيدە دەمالىس كۇنى ءبىر قا­زان پالاۋ جاساپ، تەگىن تاراتامىز. بۇل ءبى­رىن­شىدەن، جارناما. ەكىنشىدەن، ءبىر مي­نۋ­سىڭ – ول وزىڭە قۇيعان ينۆەستيتسيا. ودان پايدا بول­ماسا، ۇتىلمايسىڭ. كەلۋشىلەر دە كو­بەيە­دى. كاسىپكەرلىكتە ءبىر كۇندى عانا ەمەس، ءبارىن ارىدەن ويلاۋ كەرەك. بالكىم، بىزدە با­عا­نى قاداعالاپ وتىراتىن مەكەمە كەرەك پە؟ مۇمكىن، باسەكەلەستىكتىڭ جوقتى­عى­نان قىمبات شىعار، بىلمەيمىن. قاراپ تۇرساڭىز، كەي كاسىپكەر قانشاما گەكتار جەردى ساتىپ الىپ، كادەگە اسىرمايدى. ەش­كىمگە ساتپايدى دا. مەنىڭشە، ساتىپ الدى ما، ءبىر ىسكە جاراتۋى كەرەك. ەگەر قو­لى­نان كەلمەي مە، باسقا بىرەۋ جۇزەگە اسىرسىن.

ەكىنشى – دارەتحانا ماسەلەسى. بۇل ەلى­مىز­­د­ىڭ بار وڭىرىندە بار ماسەلە. كەيدە شەت­ەلدىكتەردەن ۇيالاسىڭ. ءبىز دە سىرت ەل­دەرگە شىعىپ تۇرامىز عوي. بىزدە دە سونداي بول­سا ەكەن دەيسىڭ. بىراق نەگە ەكەنى بەل­گىسىز، وسى تۇيتكىل سول كۇيىندە تۇر. بيو­دارەت­حانا ساتىپ الۋ قىمباتقا تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ حالىقتا قوعامدا ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ مادەنيەتى تومەن.

– كاسىپكەر رەتىندە بولاشاعى­ڭ­ىزدى قالاي ەلەستەتەسىز؟ ءوزىڭىز سياق­­تى جاس كاسىپكەرلەرگە نە ايتاسىز؟

– قازىر كاسىپكەرمىن دەيتىندەر كوپ. كا­سىپ­كەر – اشقان كاسىبىنىڭ جەمىسىن كورۋى كەرەك. قيىندىققا توزبەگەن كاسىپكەر – كاسىپكەر ەمەس. ءبىر رەت بانكروت بولسا، قاي­تا جولاماي قويادى. كەرىسىنشە، ول ساباق. «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەگەن بار ەمەس پە؟! بار ماقساتىم – وتاندىق ءتۋريزمدى دا­مىتۋ. شىعىس قازاقستان وڭىرىنە تا­بانىم تيگەلى ءبىر جىل بولدى. جەرسىنىپ تە قالدىم. حالقى اقكوڭىل، ەشتەڭەمەن شا­رۋا­سى جوق. ءبىر-ءبىرىن قولداۋعا ءازىر. سالىس­تى­رىپ قا­را­سام، ەكى جاقتىڭ تاربيەسى دە، مەنتا­ليتەتى دە باسقا. بىزدە ەڭبەككە ۇيرەتسە، شىعىستا با­لانى وبەك­تەپ تۇرادى.  تاعى ءبىر وكىنىش­تىسى، مامان از، جاستاردىڭ كوبى رەسەيدە ءبى­لىم الىپ، قا­لىپ قويادى ەكەن. مەنىڭشە، جاس­تاردى جىبەرمەي، ەلدە قالدىرۋ ءۇشىن ءبىر امال ءىس­تەۋ كەرەك. تەگىن وقىتىپ، جۇمىس بە­رۋ قا­جەت. ونىڭ ۇستىنە كەيبىر اۋدان حال­قى­نىڭ 65-70 پايىزى – ورىستار. قازاق وت­باسى بالالارىن كاسىپكە ءۇي­رەتىپ جاتىر­مىز. قازىردىڭ وزىندە كاسىپ­كە يكەمى بار، ءبىز قولداپ جۇرگەن 20 شاقتى بالا بار. نولدەن باستاعاندارعا 2 ايدىڭ ىشىندە 100 مىڭ تەڭگە تابۋ كەرەك دەپ تالاپ قويدىم. با­سىن­دا كەيبىرى كوشەگە شىعىپ، جۇمىس ىستەۋگە ۇيالدى. سودان ءوزىم كوشەگە شىعىپ، توقتاپ تۇرعان كولىكتىڭ تەرەزەسىن جۋىپ، ءبىر ساعات­تا 100 تەڭگەدەن 1000 تەڭگە تاپ­تىم. مەنىڭ سول جۇمىستى نامىس­تانباي-اق ىستە­گە­نىمدى كورىپ، بىردەن اقشا تابۋعا كىرىسىپ كەتتى. بىرەۋى ماشينا جۋدى، بىرەۋى گۇل ساتتى. ولار دا ءبىر ساعاتتا 1000 تەڭگە تاپتى.

– ءسىزدىڭ ۇلان اۋدانىنىڭ تۇرمىسى تومەن وتباسىلارىنا قولۇشىن سو­زىپ، كومەك بەرىپ تۇراتىنىڭىزدى دا ەستىپ ەدىك...

– ادام تويدىم، بولدىم دەمەۋ كەرەك. قاشان دا اينالامداعى كومەككە مۇقتاج جاندارعا قۋانىش سىيلاعاندى جاقسى كورەمىن. 2016 جىلى قىرعىزستاننان قى­زىل­ورداعا 10 مىڭ دانا مەكتەپ فور­ما­سىن تاسىعانىم بار ەدى. سول كيىمنىڭ ءبى­رازى قالعان. جاڭا وقۋ جىلى الدىندا ءبىر­تالاي وتباسىعا تاراتىپ بەردىم. تۇ­راق­تى تۇردە قارجىلاي كومەك بەرەتىن ەكى وتباسى بار. بىردە دۇكەنگە سۋ الۋعا كىرسەم، قا­ريانىڭ ءتاتتى نان الۋعا اقشاسى جەت­پەي تۇر ەكەن. ساتۋشى دا «اقشاڭىز جەت­پەيدى» دەپ بەر­مەيدى. سونى كورە سالا 3-4 كەلىسىن ساتىپ بەرىپ، دۇكەنشىگە 5 مىڭ تەڭگە قالدىرىپ، «مىنا اتاعا كەرەكتى ازىق-تۇلىگىن بەرىڭىز­شى» دەدىم. كەيىن دۇكەننىڭ قوجايىنىن تا­ۋ­ىپ الىپ، ەكى وتباسىعا قاجەتتى اس-اۋ­قات­تى بەرىپ تۇ­رۋىن ءوتىنىپ، اقشاسىن ءوزىم تولەيتىنىمدى ەسكەرتتىم. قايىرىمدىلىق جاساۋ – ماق­تان ەمەس. ءتىپتى، اسىپ-تاسىپ با­را جات­قانىم دا جوق. ءبىر-بىرىمىزگە مەيى­رىمدى، قايىرىمدى بولساق، قوعام دا دا­مي­دى، گۇلدەنەدى. بار ارمان-مۇراتىم وسى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت! كاسىبىڭىز ورگە دومالاي بەرسىن!

 

سۇحباتتاسقان دينارا مىڭجاسارقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار