5 قىركۇيەك, 11:26 299 0 قاۋىپسىزدىك دينارا مىڭجاسارقىزى

ەرلان سايروۆ، ساياساتتانۋشى: بيۋدجەت اشىق ءارى ترانسپارەنتتى بولۋى كەرەك

– «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ساياسي كەڭەسىندە پارتيا مۇشەلەرى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ءبىراز مىندەت جۇكتەلدى. سىزدىڭشە بۇل مىندەت پەن تالاپقا نە كىرەدى؟

– جالپى، قوعامنىڭ، ەلدىڭ دامۋىنىڭ ارحيتەكتۋراسى وزگەرىپ جاتىر. قوعام ساياسي پروتسەستەرگە ليبەراليزاتسيا جاساۋ جونىندە سۇرانىس جاساۋدا. وسى تۇرعىدا «Nur Otan» پارتياسىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرى اۋقىمدى بولا ءتۇسىپ، ناقتى وزگەرىسكە ۇشىرايتىنى انىق. قوعام قوي­ىپ وتىرعان تالاپ­تاردىڭ ەڭ نەگىزگىسى – مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ارا­سىن­دا­عى قا­رىم-قاتى­ناس­تىڭ اشىق ءارى ءادى­لەت­تى بولۋى. بيلەۋشى پارتيا رەتىندە وسى تا­لاپقا ارقاشان دايىن بولۋى ءتيىس. بۇل قا­لاي جۇزەگە اسادى؟ ەڭ ءبىرىنشى، «Nur Otan» پارتياسىنىڭ اي­ماق­­تار­داعى دە­پۋ­تاتتارى ءوزىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتە وتى­رىپ، سول جەردەگى حالىقتىڭ مۇڭ-مۇق­تا­جىن، الەۋ­مەت­تىك، مادەني، ەكو­نو­ميكالىق سا­لادا قانداي تالاپ-تىلەك­تە­رى بار ەكەنىن ەسكەرىپ، سول ۇدەدەن شىعا ءبىلۋى كەرەك. ەكىن­شىدەن، جەر­گىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ماسەلەسىن دەر كەزىندە كوتەرىپ، بيلىك ور­گان­دارىنا جەتكىزەتىن كۇشكە اينالۋى قاجەت. ياعني، پار­تيا بۇقارامەن جۇمىس ىستەۋدى مىقتاپ قولعا الۋى ءتيىس. ءۇشىن­شىدەن، بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەت­كەر­لەردىڭ كوپ­شىلىگى «Nur Otan» پار­تياسىنىڭ مۇشەسى. وسىعان سايكەس، مەم­لەكەتتىك قىز­مەت­كەر­لەر­دىڭ دە جۇمىس ىستەۋ ءستيلى مەن ستان­دارت­تارى ءوز­گە­رۋى كەرەك. ولار بيۋدجەتتى نەمەسە بەلگىلى ءبىر مەملەكەتتىك شەشىمدى قا­بىل­داعان كەزدە ەڭ الدىمەن بيلىك پارتياسىنىڭ ءمۇ­شەسى ەكەندىگىن جانە بيلىك پارتياسىنىڭ ءيميدجى ءار مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە قاتىستى ەكەنىن تۇسىنسە دەيمىن.

 

ارينە، وسى ەكى مىندەت الەۋمەتتىك ءھام ەكونوميكالىق سالادا وزگەشە جۇمىس ىستەۋ ستيلىنە يە بولىپ، ياعني حالىقتىڭ كوكسەگەن ويى مەن مۇددەسى تۇرعىسىنان شەشىم قابىلداۋعا الىپ كەلسە وڭ ناتيجە ورنايدى. ول ءۇشىن جاڭا  تەحنولوگيانى ەنگىزىپ، ادام­دار­عا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋ قاجەت. ادام مەملەكەتتىڭ نەگىزگى كاپيتالى جانە الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋ­دىڭ نە­گىزگى قاينار كوزى. سوندىقتان ءاربىر شەشىم قابىلداناردا، وسى شەشىم ادام­نىڭ، ونىڭ جانۇياسىنىڭ تاعدىرىنا، تۇر­مىس-ءتىرشى­لى­گىنە قا­لاي اسەر ەتەدى دەگەن سۇراق ارقاشان كوكەيدە بولۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ادام كاپيتالى، سا­پالى ادامدى ءدارىپ­تەۋ بولاشاق دامۋدىڭ باس­تى فۋن­­­دامەنتى ەكەندىگى انىق. ءبىز ەلى­مىزدىڭ دامۋ تەندەنتسيالارىنا باعا بەرگەندە، تەك قانا ىشكى جالپى ءونىم­نىڭ سانىنا باعدار جاساۋدى دوعارا­تىن ۋاقىت جەتتى. ءىجو ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى يندي­كا­تورى بولا المايدى. ونىڭ ورنىنا ادام دامۋى­نىڭ ين­دي­­كاتورلارىن ەنگىزۋ وتە وزەك­تى. سول كەزدە ادامنىڭ الەۋ­مەت­تىك-رۋحاني كەلبەتى، ونىڭ ءوزىن-ءوزى سەزىنۋى، بولاشاققا دەگەن سەنىمى ءتارىزدى ناقتى كورسەتكىشتەر پايدا بولىپ، ادام­نىڭ ساپالىق قاجەت­تى­لىك­تەرى مەن ونى سول قاجەتتىلىكتى وتەۋ ينديكاتورلارى پايدا بولادى. بىزگە كەرەگى وسى. مىنە وسى تۇر­عىدا، پار­تيا­نىڭ دا كورسەت­كىش­تەرى مەن قۇن­دى­لىقتارى ناقتى ازاماتتىڭ كۇن­دە­لىكتى قاجەتتىلىكتەرى مەن الەۋمەتتىك تۇ­تىنۋ دارەجەسىنە ويىستىرۋ يدەياسى شى­عادى. ياعني، پارتيانىڭ نەگىزگى قۇن­دى­لىعى ەلى­مىز­دىڭ ءاربىر ازاماتى، سونىڭ باقىت ءدا­رە­جەسى. جاڭاشا وي­لاۋ دەگەنىمىز وسى. ەڭ الدىمەن پارتيا مۇشەسى ءوزىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن دۇرىس­تاپ، جاۋاپكەر­شى­لىكتى سەزىنۋى كەرەك.

– ۇكىمەت باعدارلا­ما­لار­دىڭ ورىندالۋى بارىسى جايىندا ەسەپ بەرۋى ءتيىس. سو­نى­مەن قاتار مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ءبىرىن­شى باس­شى­لارى دا جاريالى ءتۇر­دە ەسەپ بەرەتىندىگى ايتىلدى. مۇن­داي ەسەپتەردىڭ ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن قانداي ىقپالى بار؟  بۇدان ناتيجە كۇتە الامىز با؟

– بيلىك شەشىمدەرىنىڭ بارلىعى اشىق ءارى ترانسپارەنتتى بولۋى كەرەك. بۇل دە­گە­نىمىز نە؟ بىرىنشىدەن، وبلىس­تىق، اۋ­دان­دىق، قالالىق دەڭگەيدەگى بيۋد­جەتتى قا­بىل­داعان كەزدە حالىق­پەن اقىلداسىپ وتىرۋ كەرەك. جالپى، ايماقتارداعى بيۋد­جەتتىڭ اشىق جانە جاريالى تۇردە بول­عانى ءجون. حا­لىق­پەن كەڭەسىپ، بىرقاتار ءما­سەلەدە پىكىر الماسىپ، ۇتىمدى تۇس­تاردى ەنگىزۋ دە «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ەن­شىسىندە. سەبەبى، بيلەۋشى پارتيا عانا وسىن­داي توسىن ۇسىنىستاردى ەنگىزە الا­دى. ەڭ الدىمەن بيۋدجەتتى قابىلداۋ كەزىندە اشىقتىق، ەكىنشى حالىققا ءار­قاشان دا ەسەپ بەرۋ كەرەكتىگى ماڭىزدى. بيۋد­جەتتى قابىلداۋ دەڭگەيىندە سول بيۋد­جەتتىڭ پارامەترلەرى جونىندە قوعام وكىلدەرىمەن كونسۋلتاتسيا جاساۋدىڭ ءوزى حالىقتىڭ ريزاشىلىعىن تۋدىرا­تىن­ى انىق. وسى پروتسەستى پي­لوت­تى جوبا رەتىندە ءبىر-ەكى اۋداننىڭ دەڭگەيىندە ەنگىزىپ، حا­لىق­تىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن باعدارلاسا دا ارتىق بولماس ەدى.  ءبىز ساندىق تەحنولوگيا زا­مانىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان، بيۋدجەتتىڭ قالاي جۇمسالىپ جات­قا­نىن ەلەكتروندى تۇردە ءبىلىپ وتىرۋى­مىز كەرەك. ياعني، اشىق ءارى ترانس­پا­رەنتتى تۇردە جاساۋعا مۇمكىندىك مول. ءبىلىم، دەنساۋلىق، جالپى الەۋمەتتىك سالا بولسىن، قانشا قاراجاتتىڭ قاي­دا جۇمسالىپ وتىرعانىن كۇنبە-كۇن كورىپ وتىرساق جاقسى ەمەس پە؟! باس­شىلاردىڭ حالىق الدىنداعى ەسەبى وسىدان تۇرۋى ءتيىس. مىنە وسىنداي قادام­دار پارتيا مەن مەملەكەتتىك ورگان­دار­عا سەنىم ۇيالاتا­تىن­دىعى انىق. بۇگىنگى تاڭدا «سەنىم» كاتە­گو­رياسى الەۋمەتتىك ساپاعا يە. سەنىم بول­سا، پارتيانىڭ دا رەيتينگى ار­تىپ، حالىقتىڭ ۇيىمعا دەگەن وپتي­ميزمى ارتاتىنى شىندىق. ناقتى وسىن­­داي الەۋمەتتىك باعدارى بار جو­با­لار­دى ءىس-جۇزىنە اسىرۋ حالىق­پەن قارىم-قاتى­ناس­تىڭ جاڭا باعىت-باعدارىن جاساپ بەرە­تىندىگى انىق. ەڭ ءبىرىنشى بيۋدجەت قارا­جاتىنىڭ ىسكە اسۋىن حالىق باقى­لاۋىنا الاتىن بولسا، «Nur Otan» پار­تياسىنىڭ جاڭا تۇر­پاتتاعى يميد­جىنىڭ قالىپ­تا­سۋىنا ىقپال ەتەدى.

– جالپى، ەلباسى مەن مەم­­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىر­ما­لا­رىنىڭ ورىندالۋى قانداي دەڭگەيدە؟ اتقارۋشى بيلىككە بە­رىلگەن تاپسىر­ما­لار­دى جۇزەگە اسى­رۋعا ۇكى­مەت­تىڭ قازىرگى قۇرى­لى­مى قانشالىقتى دايار دەپ ويلايسىز؟ 

– «Nur Otan» پارتياسىنىڭ مە­نەد­­ج­­­مەنتىنە قاتىستى ناقتى تاپ­سىر­ما بەرىل­دى. بۇل پارتيانىڭ جۇ­مىسىن قايتا قۇرۋ جونىندەگى ۇتىمدى باستاما. پارتياعا اي­ماقتارداعى ءوز ويىن اشىق ايتىپ جۇرگەن، قوعامدىق-ساياسي سالادا ناقتى پىكىرى بار ازا­ماتتار ارقىلى ينكور­پو­راتسيا جاساۋ، سونىمەن بىرگە  «Nur Otan» پارتيا­سى­نىڭ ءىس-قيمىلدار جوسپارىن اۋدان­دىق، اۋىل­دىق دەڭگەيدە حالىقپەن اقىلداسۋ، ءۇشىن­شى­دەن، قازاقستان اي­ماق­­تا­رىنداعى ەكو­نوميكالىق، الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردىڭ كارتاسىن جاساپ، سونى شەشۋدىڭ مار­شرۋ­تىن  تۇزۋدەن باستالادى. مىنە، وسى جاڭا ءادىس-تاسىلدەر ءىس جۇزىندە قولدانىلسا، بۇل پارتيانى حالىققا ەتەنە جاقىن­داس­تى­را­تىنى انىق. ياعني، ەلباسى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ما­سىنا سايكەس، ەڭ نەگىزگى ماسەلە – «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ايماقتىق سترا­تەگياسىن قايتا جاساپ، حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن حالىقپەن بىرگە شەشۋ اياسىندا ءىس جۇزىندە اسىرۋ كەرەك. سون­دا عانا بيلىك پار­تيا­سىنىڭ بەدەلى بيىكتەي تۇسەدى. پارتيانىڭ جۇمىس ءستيلىن قايتا قاراۋ تەك قانا پار­تيانىڭ ىشكى قۇرى­لىمىنا قاتىستى ەمەس، ۇيىمنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى قو­عام كوتەرىپ جۇرگەن ماسە­لە­لەر­مەن ەتە­نە ارالاسۋى كەرەك. مى­سالى، ءما­جى­لىستىڭ كوپ­پار­تيالىلىعى «Nur Otan» پارتيا­سى­نا تەك قانا كومەك بو­­لا­­تىندىعى انىق. بيلىك پار­تيا­سىنا سپاررينگ جاساي الاتىن وپ­پو­زيتسيالىق پارتيانىڭ پايدا بولۋى پارتيانىڭ وزىنە قاجەت دەر ەدىم. ءويت­كەنى، وسىنداي پارتيا پايدا بو­لاتىن بولسا، «Nur Otan» ءوزىنىڭ ءجۇزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا­شىل­دىق پەن ۇتىم­دى­لىققا باتىل باعىت الا­تىندىعى انىق. سول كەزدە پار­تيا­نىڭ ىشكى ادامي، رۋحاني الەۋەتى ارتىپ، جاڭا بەلەستەردىڭ جاڭا يدەيالارى پايدا بولارى ءسوزسىز. پار­تيانىڭ وزىنە بيىك بەلەستەردى باعىندىرۋ ءۇشىن كۇشتى قارسىلاستىڭ جەتىسپەي تۇر­عان­دىعىن كوپ­تەگەن ادامدار تۇسىنگەن ءتارىزدى. سون­دىق­تان ساياسي ءارتاراپتاندىرۋ اياسىندا وسى ماسە­لە­نى دە ويلانعان ءجون ءتارىزدى.

پارتياعا جەرگىلىكتى ءماسلي­حات­تاردىڭ قۇزىرىن كەڭەيتۋ، ولاردىڭ ءتيىم­دىلىگىن ارت­تىرۋ، ولاردان ناقتى وكىلەتتى ۇيىم­دار­دى جاساۋ دا «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ءمۇد­دەلەرىنە سايكەس كەلەر ەدى. ويتكەنى، سول ءماسليحات  دەپۋتات­تا­رىنىڭ با­سىم كوپشىلىگى وسى پار­تيانىڭ مۇشەلەرى. ياعني، بۇل پروتسەسس پارتيانىڭ ايماقتىق پو­تەن­تسيالىن ارتتىراتىن ءادىس-ءتاسىل ەكەن­دىگى انىق.

بيۋدجەت سفەراسىندا ەڭبەك ەتەتىن ازا­ماتتاردى ءوزىنىڭ جۇمىسىنا ءساي­كەس كەلمەيتىن فۋنكتسيالارعا جەگىپ قويۋ پروتسەسىنە بيلىك پارتياسىنىڭ ارا­لا­ساتىن ۋاقىتى جەتكەن ءتارىزدى. سوندا عانا پارتيانىڭ بەدەلى حالىق اراسىنا ەسەلەپ وسەتىندىگى بەسەنەدەن بەلگىلى.

مىنە، اتقارۋشى بيلىككە بەرىل­گەن تاپ­سىرمالاردى وسىنداي «كىش­كەن­تاي»، بىراق ناقتى ءىس-قيمىلدان جا­ساسا، پار­تيانىڭ بەت-الپەتى جاق­سارا تۇسە­تىن­دىگى انىق.

ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا كەلەتىن بول­ساق، كوپتەگەن مينيسترلىكتەردىڭ جۇ­مى­سى سىن كوتەرمەيدى. مىسالى، نۇر-سۇلتان-قارا­عان­دى اۆتوجو­لى­نىڭ وتەۋ قۇنى وسى ەكى قالاعا بارىپ كەلۋگە 800 تەڭگەگە پارا-پار. ال وسىناۋ سومانى قاراپايىم ادام­دار كوتەرە الا ما؟ سول قارجى قايدا كەتىپ جاتىر، كىم يەلىك ەتىپ وتىر. بۇل ماسەلەنى نەگە كوتەرمەسكە؟ ياعني، حالىق­تىڭ مۇڭ-مۇددەسىنە قاتىستى پارتيانىڭ كو­تەرە الاتىن ماسەلەلەرى وتە كوپ. ۇكىمەتكە ۇنامايتىن، بىراق، حالىقتىڭ ءمۇد­دە­لەرىنە سايكەس كە­لە­تىن ماسەلەلەردى كوتەرۋ وتە ماڭىزدى.  سونىمەن ناقتى اينالىسۋ كەرەك ءتارىزدى.

– وسى اپتانىڭ باسىندا قازاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ تۇڭ­عىش رەت حالىق­قا جول­داۋىن ارنادى. بۇل جولعى جول­داۋدا حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك ماسەلەسى كوبىرەك ەسكە­رىلگەن سەكىلدى. سونىمەن قاتار قا­زىر­گى ساياسي باعى­تى­مىز جايىن­دا  «كۇشتى پرەزيدەنت – ىق­پالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» – دەگەن تۇ­جى­­رىم دا تۇيىندەپتى. وسى تۇسىنىكتى تارقاتىپ ايتا كەتسەڭىز.

– قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ جول­­داۋىن­دا ەكونوميكالىق دامۋ ءورىس الۋى ءۇشىن ەلىمىزدە الەۋمەتتىك-ساياسي مودەر­ني­زاتسيا جاسالۋى كەرەك دەدى. بۇل «Nur Otan» پار­تياسىنىڭ ال­دىنا جاڭا بە­لەس­تەر قوياتىنى انىق. پارتيانىڭ بەت-بەينەسىن جا­ساۋ ءۇشىن حالىقتىڭ الدىنا شىعىپ، ءتۇيت­كىلدەرىن ناقتى قويىپ وتىرۋ كەرەك. بۇگىندە ساياسي ترانس­فور­ما­تسيا ماسە­لە­سى بويىنشا پارتيانىڭ جۇمىس ءىس­تەۋ قىز­مەتىن قايتا قاراپ، وزىق ەلدەردەگى بي­لەۋشى پارتيا­لار­دىڭ ءادىس-ءتاسىلىن ەنگىزىپ، قو­عامدىق بەل­سەن­دىلەردىڭ لەگىن الىپ كەلۋگە ىن­تا­لان­دىرۋ كەرەك. جا­قىن­دا ەلباسى ن.نا­زار­باەۆ ەلىمىزدەگى ماسە­لەلەردى شەشۋ ءۇشىن بلوگەرلەرگە بىرگە ءجۇرۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. ياعني، كۇر­مەۋى قيىن تۇيتكىلدەردى شەشۋگە قا­جەتتى ويلار بولسا پارتيا قول­دايتىنىن ايت­تى. سونىمەن ءبىر­گە سايا­سي ماسە­لە­دەن بولەك، كۇن ءتار­تىبىندە تۇر­عان وزەكتى جايتتار جەتەر­لىك. ماسە­لەن، جاستار ماسەلەسى. جاستار – ەلىمىزدىڭ بو­لاشاعى. كەز كەلگەن مەملەكەت جاس ۇرپاق ءۇشىن بار جاعدايدى ىستەۋدەن تار­تىن­بايدى. سون­دىق­تان بۇگىننەن باستاپ پارتياعا جاس­تاردى تارتىپ، ولاردى تاربيەلەۋدىڭ جاڭا مەكتەبىن قالىپ­تاس­تىرۋ كەرەك. مۇ­نىڭ ءبارى «Nur Otan» پار­تيا­سىنىڭ كەل­بەتىن باسقا قىرىنان كور­سەتىپ، پليۋ­را­ليزم مەن ساياسي مودەر­ني­زاتسيانى جاقىن­دا­تاتىنى انىق. «Nur Otan» ساياسي پليۋراليزممەن ساياسي وزگەرىس­تەردىڭ تىڭ الاڭى مەن حالىققا ەڭبەك ەتۋ­دىڭ قاينار كوزى بولۋى ءتيىس.

ويتكەنى، بيلىك پارتياسىنىڭ الدىن­دا، ارقاشان دا ءوزىنىڭ جو­عارعى پلان­كا­سىن دالەلدەپ وتىرۋ ميس­سياسى بولادى. سول ميسسيانىڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋ بۇگىنگى قۇبىلمالى زاماندا ءوزىنىڭ وزەك­تىلىگى مەن قاجەتتىلىگىن دالەلدەپ وتىرۋدا...

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

 

اڭگىمەلەسكەن

دينارا مىڭجاسارقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار