29 تامىز, 10:52 620 0 ادەبيەت Túrkistan Gazeti

اۋىت مۇقيبەك: داۋلى ماسەلەلەردى تەرەڭ زەرتتەپ، زاڭنامالاردى كەمەلدەندىرۋ كەرەك

– ءسىز قوعامدا بەلسەندى ازاماتسىز. وسى جولعى «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ساياسي كەڭەسىندە پارتيا جۇمىسىن قارقىندى جۇرگىزىپ، ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋ كەرەكتىگى جايلى ايتىلدى. ساياسي كەڭەستە ايتىلعان ماڭىزدى ماسە­لەلەر بويىنشا قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟

–  «Nur Otan» پارتياسىنىڭ ساياسي كەڭەسىندە ايتىلعان ماڭىزدى ماسەلەلەر تەك باس پارتيانىڭ عانا ەمەس، ۇكىمەتتىڭ شەشۋگە ءتيىستى شارۋاسى.  قوردالاعان ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتۇيىنى قولدانىستاعى زاڭنامالارعا بارىپ تىرەلەدى. ءبىز ماسەلەنى الدىمەن سودان باستاۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.

مىسالى، وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن قازاق قوعامىنداعى ەڭ شۋلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – كوشى-قون ەدى. 2011 جىلدان باستاپ مەن سول ماسەلەگە بەلسەنە ارالاستىم. بار شارۋانى قايىرىپ تاستاپ، بىلەك ءتۇرىپ كىرىستىم. شەشىمىن تاپپاي تۇرعان تۇستارىن تەكتەپ كەلگەندە «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭىنداعى شيكى تۇستارعا بارىپ تىرەلدى.  ءسويتىپ، اتالعان زاڭعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە تۋرا كەلدى. الدىمەن زاڭنىڭ سول كەمشىن تۇستارىن باق-تا تىنباي كوتەردىم. جازىپ قانا قويماي، قۇزىرلى ورگاندارعا حات جازىپ، جاۋاپ الدىم. ءسويتىپ، ىشكى ىستەر، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ، جالپى بيلىك­تىڭ نازارىن اۋداردىم. سوڭىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ارقىلى زاڭدار مەن نورماتيۆتىك قۇجاتتارعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گىزىپ، ەڭ كۇردەلى ماسەلەلەر شەشىلدى. كەدەرگىلەر الىندى. شۋ دا باسىلدى.

قازىر الەۋمەتتىك قامتۋ، جۇمىسسىزدىق، تۇرعىن ءۇي، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى تۋرالى ماسەلەلەر كۇيىپ تۇر. قانشا كوتەرىلگەنىمەن، ناتيجەسى ءماز ەمەس. جۇرت اقوردانىڭ الدىنا، ۇلكەن قالالاردا اكىمدىكتەردىڭ ماڭىنا ءجيى جينالاتىن بولدى.

دەمەك، اتالعان ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭنامالار مەن باعدارلامالاردا كىلتيپان بار دەگەن ءسوز. ءسىز قانشا جەردەن بىلىكتى باسشى تاعايىنداپ، كۇندىز-ءتۇنى حالىقتى ارالاپ، ءسوز سويلەگەنىڭىزبەن، زاڭ تۇزەلمەسە، ماسەلە شەشىلمەيدى.

سول ءۇشىن، داۋلى ماسەلەلەردى تەرەڭ زەرتتەپ، جۇمىستى زاڭنامالاردى كەمەلدەندىرۋدەن باستاعان ءجون. پارتيا جۇمىسى سوندا عانا قارقىن الادى.

ساياسي كەڭەستە  ازاماتتاردىڭ ەڭ­بەك ىستەگىسى كەلمەيتىن, جالقاۋلار توبى پايدا بولعاندىعى ايتىلدى. راسىندا مۇنداي ادامدار ءبىزدىڭ قوعامدا كوپتەپ كەزدەسە مە?

– مەن «Nur Otan» پارتياسىندا قىزمەت ەتەمىن. سوندىقتان قوعامنىڭ ءارتۇرلى سالاسىنداعى ادامدارمەن ارالاسىپ تۇرامىن. كەيدە پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا زىڭگىتتەي-زىڭگىتتەي جىگىتتەر كەلەدى. ولار ىستەيتىن جۇمىس جوق دەيدى. ال مەن ولارعا ايتام ءبىزدىڭ ەلگە وزبەكتەر مەن قىرعىزدار كەلىپ، بۋما-بۋما اقشا الىپ كەتەدى. جۇمىس جوق بولسا ولار اقشانى قايدان تاۋىپ جاتىر؟ ءبىز وسى جاعىنان ويلانۋىمىز كەرەك. مەن وسى جەردە قانداستاردى مىسال رەتىندە ايتا كەتەيىن. اۋىلعا كوشىپ كەلگەن ورالمان اعايىنداردىڭ جۇمىستان قولادارى بوسامايدى. جۇمىستىڭ كوكەسى اۋىلدا. ءبىز ەڭ اۋەلى ەڭبەك دەگەن نە، نارىق قوعامىندا قالاي ءومىر سۇرۋگە بولادى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ ۇيرەنگەنىمىز ابزال. اركىم ءوز قولىنان كەلەتىن جۇمىستى قارىم-قابىلەتىنە ساي ىستەپ ۇيرەنۋ قاجەت. ادامدار ۇكىمەت جۇمىس ورىنىن اشىپ بەرۋى كەرەك دەيدى. ال مەن ۇكىمەت جۇمىس ورىنىن اشىپ بەرۋ كەرەك دەگەن ۇعىمدى تۇسىنبەيمىن. ۇكىمەت ادامداردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك جاساپ، جۇمىس ورىنىن جەكە تۇلعالاردىڭ وزدەرىنە اشتىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن ءبىز شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋىمىز قاجەت. سونىمەن قاتار كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان شاعىن نەسيەلەر بار. بىراق ولارعا قول جەتكىزۋ قيىن. سوندىقتان ءبىز ولاردىڭ نەسيەلەردى الۋىنا مۇمكىندىك جاساۋىمىز قاجەت. ەلباسى ەكى سيىر الىپ كاسىپ باستاڭدار دەپ وتىر. ونى كەيبىرەۋلەر تولىق تۇسىنبەي جاتقان بولۋى مۇمكىن. نەگىزىنەن ءبىزدىڭ قازاقتىڭ اتا كاسىبى مال مەن جەر. ءبىز كوشپەندى حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. ءدال قازىرگى تاڭدا جالقاۋلىق پەن ماسىلدىق دەرتكە بەلشەمىزدەن باتقانىمىز سونداي اتا كاسىبىمىزدەن جەرىنىپ وتىرمىز. بۇل جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس.  ءبىزدىڭ شەتتەن كەلگەن اعايىندارىمىز ءۇيىر-ءۇيىر مال باعىپ، اۋىلدا كۇنىن كورىپ وتىر.

–  «Nur Otan» پارتياسىنىڭ قۇرامىنان ورالمانداردى كەزدەستىرە الامىز با?

– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن العان سوڭ اعايىنداردىڭ «ورالمان» دەگەن ستاتۋسى جويىلادى. ودان كەيىن ولار پارتياعا كىرە مە، جوق پا وزدەرى بىلەر. بىراق، مىسالى مەن اۋىت مۇقيبەك جۇرەگىمنىڭ قالاۋىمەن، ەلباسىنىڭ ساياساتىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا «Nur Otan» پارتياسىنا سەنىم ارتىپ كىرگەم. ول سەنىمىم تولىعىمەن اقتالدى.  «Nur Otan» پارتياسى ۇلتىنا، مەملەكەتىنە قىزمەت ەتەم دەگەن ازامات ءۇشىن تابىلمايتىن مۇمكىندىك الاڭى. بۇل پارتياعا ءوتىنىش ايتىپ كەلگەن قانداستاردىڭ شەشىلمەگەن ماسەلەسى جوق دەپ ايتۋعا بولادى. مەن قانداستارىمدى وسى پارتيا قۇرامىنا كىرۋگە ۇنەمى شاقىرىپ كەلە جاتىرمىن. شەتتەن كەلگەن قازاقتار ءبىر ادامعا قارىزدار  بولسا ول – ەلباسى. كوشى-قون ەلباسىنىڭ ساياساتى. بۇل پارتياعا مۇشە بولۋ ۇلكەن داڭق جانە جاۋاپكەرشىلىك.

سوڭعى جىلدارى قازاقستان ىشكى كوشى-قونعا بايلانىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. وڭتۇستىك جۇرتىن سولتۇستىككە كوشىرۋدەن ۇتارىمىز بار ما?

– ارينە، ۇتارىمىز كوپ. قازىرگى تاڭدا كوشىپ كەلۋشىلەر مەن قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرلەردە جەر كەڭ، ەڭبەككۇش تاپشى. ودان دا ماڭىزدىسى، مەملەكەتتىڭ قاۋىپ­سىزدىگى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى تىپتەن زور. وكىنىشكە قاراي، جۇمىس ءوز دەڭگەيىندە ءجۇرىپ جاتقان جوق. سوندىقتان، بۇل ساياساتقا تىڭ رەفورما كەرەك دەپ ويلايمىن. كوشىپ كەلۋشىلەر مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى كوشىرۋدى جەكە كومپانيالارعا تەندەر ارقىلى بەرۋ كەرەك. جەكە كومپانيالار جەر­گى­لىكتى اكىمدەرمەن، ول ءۇشىن قۇزىرلى مەكەمەلەرمەن بىرگە «وتانداستار قورىمەن»، قر «اتامەكەن» ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن ۇشتاستىرىلعان جاڭا باعدارلاما قاجەت. جەكە مەنشىك كومپانيالار كەلىسىم-شارت نەگىزىندە ەلۋ-الپىس وتباسىن كوشىرۋگە مىندەتتەمە الىپ، اتالعان ايماقتارداعى اۋىل­داردى جاڭعىرتۋعا، ءتىپتى جاڭا اۋىلدار قۇرۋعا مۇمكىندىك الادى. جۇمىسپەن قامتۋدى دا سولارعا جۇكتەسەك، وتاندىق ءونىم شىعارۋ جۇمىسى وركەندەيدى. بۇل تۋرالى ۇلتتىق عوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ۇكىمەتكە ۇسىنىس ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن.

قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستانعا ءبىر ميلليونداي قانداسىمىز كوشىپ كەلىپتى. جالپى وسى قانداستاردىڭ كوشىندە قانداي شەشىلمەگەن ماسەلە بار? ولاردىڭ قانداي قۇقىقتىق مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان? كوشى-قون ىسىنە كوڭىلىڭىز تولا ما?

– جالپى العاندا، قۇجاتتانۋ ماسەلەسى شەشىلدى دەۋگە بولادى. بىراق، زاڭنامالاردى جاڭا تالاپقا ساي، تاعى دا جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك. «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭ قازىر ماجىلىسكە كەلىپ ءتۇستى. مەن «وتانداستار قورىمەن» بىرلەسىپ،  تاياۋدا ۇسىنىس ەنگىزگەلى وتىرمىن. كوش ەندى توقتامايدى. توقتاۋدى قويىپ، ءتىپتى قارقىن الا تۇسەدى. سول ءۇشىن، ءبىرىنشى كەزەكتە، تاعى قايتالاپ ايتام، زاڭ كەمەلدى بولۋ كەرەك.

ال، قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىنە كەلسەك، قازىر قولدانىستا تۇرعان «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2011 جىلعى 22 شىلدەدەگى №477-IV زاڭىنىڭ 26-بابىندا «ورالمانداردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى» بەكى­تىلگەن. اتالعان باپتىڭ 2) -تارماعىندا ورالماندار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ «جەڭىلدىكتەردى، وتەماقىلاردى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن الەۋمەتتىك كومەكتىڭ باسقا دا تۇرلەرىن الۋعا; قۇقىعى بار» دەپ، انىق جازىلعان.

دەمەك، بۇل – «ورالمان» مارتەبەسىن العان اعايىن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىمەن تەڭ دارەجەدە يگىلىكتەنە الادى دەگەن ءسوز. قانداستارىمىز ول جەڭىلدىكتەردى پاي­دالانىپ جاتىر. ەڭ باستى ءبىر ءمۇم­كىندىك – جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن قر ازاماتتىعىنىڭ بەرىلۋى. سوسىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن تۇرعىلىقتى جەرىن ەركىن تاڭداۋعا قۇقىعى بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ەگەر كونستيتۋتسيادا، زاڭداردا جانە حالىقارالىق شارتتاردا وزگەشە كوزدەلمەسە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى ءۇشىن بەلگىلەنگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى پايدالانۋعا قۇقىقتى. ودان ارتىق، نە كەرەك؟!

سۇقباتتاسقان

بەيبىت توقتارباي

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار