22 تامىز, 13:24 681 0 ونەر تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

قوزى مەن بايان بولىپ تابىسقان...

گازەتىمىزدىڭ بۇگىنگى قوناقتارى – ءموپ-ءمولدىر سىلدىرلاپ اعىپ جاتاتىن وزەننىڭ قوس جاعاسىنداي ساف ونەردە دە، ومىردە قاتار باقىتتى عۇمىر كەشىپ كەلە جاتقان ەرلى-زايىپتى ساعات جىلكەلديەۆ پەن جىبەك لەباەۆا.

ونەر جولى اۋىر دا قيىن، تەگى تازالىقتان تۇراتىنىن ەسكەرسەك، وسى ءبىر جاندارعا قاراپ وتىرىپ كوز دە، كوڭىل دە توعايعانى بار. تەاترداعى ساحنالاس ءداۋىر ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىككە ۇلاسىپ، عۇمىرلىق-جۇبايلىق داۋرەنگە اينالعان قوس اكتەر ەلۋ جىلعا تاياۋ قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ كوشباسىندا تۇرعان – قوزى مەن بايان، سىرىم مەن قاراكوز، اقان سەرى مەن اقتوقتى، ەستاي مەن حورلان بولىپ عۇمىر كەشىپ كەلەدى.

اڭگىمەگە ەكەۋىن دە تارتتىق. ساعات اعا باستادى:

– سىر ءوڭىرى جىرشى-جىراۋلارعا كەندە ەمەس، ونەردىڭ قۇتى دارىعان ءوڭىر. سوناۋ بازار جىراۋ، قاراساقال ەرىمبەت، كەتە ءجۇسىپ، شوراياقتىڭ ومارىنان بەرگى ماناپ كوكەمىزگە دەيىنگى ونەردى دارىپتەگەن ەلدىڭ ۇلىمىن عوي. قۇلاققا ءسىڭىپ، كوكىرەكتەن مىقتاپ ورىن تەپكەن وسىناۋ قاسيەت، بابالار جولى بىزگە دە جۇعىستى بولعانى شىعار، كوز اشقاننان جىر-تەرمەلەتىپ كەلەمىز. جەتپىسىنشى جىلدارى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترى جانىنداعى ەكى جىلدىق ستۋديانى، ودان كەيىن قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ اكتەرلىك ءبولىمىن قازاقتىڭ ءبىرتۋار دارا قىزى حاديشا اپاي بوكەەۆا مەن تەاتر سىنشىسى اشىربەك سىعايدىڭ شەبەرحاناسىنان وقىپ، ءبىتىردىم.

وسى كەزدە اڭگىمەگە جىبەك راحىمبەردىقىزى ارالاستى:

– مەن دە ونەرگە، ءان سالىپ، دومبىرادا كۇي تارتىپ ءجۇرىپ، قىزىعا ءتۇستىم. سودان كونسەرۆاتورياعا ءتۇستىم. ونەردە حاديشا بوكەەۆا اپايىم قۇبىلام بولدى دەسەم، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ودان كەيىنگى ساحنا مادەنيەتىن، سويلەۋ مانەرىن، ءجۇرىس-تۇرىس مادەنيەتىن شولپان اپام جانداربەكوۆادان ۇيرەنىپ، اقىل-كەڭەسىن ۇنەمى تىڭداپ ءجۇردىم. ەكىنشى كۋرستا وقىپ جۇرگەنىمدە شولپان اپامىز «ايمان-شولپاندى» الدى، ءبىز ماسسوۆكادامىز. زالدا وتىر ەدىم، ماعان كوز توقتاتىپ قاراپ الدى دا: «ءاي، تاقىلداق، بەرى كەلشى»،– دەدى. اشىقپىن، ەركىن سويلەيمىن. جاستىق قوي، تاڭدايىم تاقىلداپ تۇرعان سوڭ، مەنى وسىلاي اتايتىن-دى. «سەن ازەربايجان اعاڭا بار، بايان ىزدەپ جاتىر، مەنى شولپان اپايىم جىبەردى» دەپ ايت، – دەدى.

ەپتەپ ءان سالىپ، كۇي تارتىپ، ساحناعا دا ەت ۇيرەنىپ قالعانىم بار، سول كۇنى-اق باسا-كوكتەپ كابينەتىنە كىرىپ باردىم. ازەربايجان اعا كوزىلدىرىگىنىڭ استىنان ماعان قاراپ الدى دا: «بيكەن ريموۆا اپايىڭ ارى قاراي نە ىستەۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى، سول كىسىگە بار»،– دەدى. سالىپ ۇرىپ اپايعا بارسام، دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. جانىندا قاسقايىپ ءبىر جىگىت وتىر. وعان ءمان دە بەرگەنىم جوق، ازەربايجان اعانىڭ ايتقانىن اسىعىس ايتىپ جاتىرمىن. «بولدىڭ با» دەگەندەي قاراپ الدى دا، اپاي: «درامانىڭ باسىن، ورتاسىن، سوڭعى تەكسىن ال دا، مىنا بالامەن دايىندال» بولدى ءسوزى. سوسىن الگى جىگىتكە قاراپ: «ساعاتجان، انا قىزدان تەكستى مىنا قىزعا الىپ بەر، ەكەۋىڭ بىرگە دايىندالىڭدار»،– دەدى. ماعان بۇيرىقتاي ەستىلدى. سويلەۋ مانەرى وزگەشە، داۋسى جارىقشاقتانىپ سويلەيتىن زور داۋىستى كىسى ەدى عوي. سوندىقتان بولار، ماعان بۇيرىقتاي ەستىلدى. تۇسىنگەنىم، باياننىڭ ءرولى باسقا كۋرستىڭ ءبىر قىزىنا بەرىلىپ قويعان ەكەن. ساعات ەكەۋمىز بارىپ جاتاقحانادان تەكستى الدىق. ءۇن جوق. سويلەسۋ دەگەن دە جوق. سودان دايىندىق باستالدى. ساعات وتە ادەمى جىگىت بولدى. ونىڭ بويىنداعى ونەرگە، قاسيەتتى ساحناعا دەگەن ماحابباتىنا قىزىقتىم. ءان­دى قالاي ايتادى. دومبىرانى قالاي شەرتەدى. ونىڭ داۋسىنداي داۋىس جوق! ءوزىمنىڭ دە ونەردەن قۇر الاقان بولماۋىم، وسى ءبىر ساحناعا دەگەن ماحابباتتى ونىڭ ماعان دەگەن ماحابباتى جەڭىپ كەتتى... ءسوي­تىپ بايان مەن قوزى بولىپ تابىستىق قوي.

ساعات: – ءبىز قازاقى ءتالىم-تاربيەنى كورىپ، بويعا ابدەن سىڭىرگەن ۇرپاقپىز. جاقسىنى دا، جاماندى دا ايىرا الاتىن، باعامداي بىلەتىنىمىز دە سوندىقتان. ءوزى­مىزدى ۇستاي بىلەتىن ۇستامدىلىق، سابىرلىلىق اركەز سەزىمىمىزدى جەڭىپ تۇراتىن. جىبەكتىڭ سۇلۋلىعى، بويىنداعى ادەمى ءبىر نازىكتىگىنە تىلەرسەگىنە ءتۇسىپ تۇراتىن قوس بۇرىمى ودان سايىن كورىكتەندىرىپ، كەربەز ءجۇرىسى ءبىر كورگەننەن-اق جۇرەگىمە شوق تاستادى. ءبارى دە جىبەكتىڭ ءوزى ايتقانداي، «قوزى كورپەش–بايان سۇلۋدان» باستالدى.

وسىلاي قول ۇستاسىپ تالدىقورعان قا­لاسىنداعى وبلىستىق دراما، قازىرگى ب.ري­موۆا اتىنداعى تەاتردا جيىرما جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت ىستەدىك. سودان توق­سانىنشى جىلدارداعى «دۇربەلەڭ» ونەر­گە دە سەپتىگىن تيگىزبەي قويمادى. ونىڭ ۇستىنە بالالاردىڭ الدى وقۋ ءبىتىرىپ، جوعارى وقۋعا تۇسەتىن كەز كەلدى دە، 1997 جىلى الماتىعا قونىس اۋداردىق. ەگەمەندىك الىپ، تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋى جەلبىرەي باستاعان شاقتا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى دا السىرەي باستاپ، ەندى عانا ەل ەڭسەسىن كوتەرە باستاعان شاق ەدى ول. باسقا تىرلىك قولدان قايدان كەلسىن، جاعالاپ ءجۇرىپ ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنا ورنالاسۋعا مۇمكىندىك تۋدى عوي.

جىبەك: – ديپلوم جۇمىسىم دا بايان بولدى. العاشىندى ەكىنشى توپپەن شىعاتىن ەدىم، بىرىنشىگە اۋىستىرىپ جىبەرىپتى. ەشكىم بىلمەيدى، اياعىم اۋىر. بىراق ساحنانىڭ اتى ساحنا، جۇمىس جۇمىس قوي. اياقتا ءبىز وكشە تۋفلي، ساحنادا ءجۇرىپ-تۇرۋ مادەنيەتى تاعى بار. ءتارتىپ تاعى بار. حاديشا اپاي تاعدىرى قيىنداۋ اكتريسا عوي، سوندىقتان بولار، كەيدە قاتايىپ قالاتىن مىنەزى دە بولۋشى ەدى. ءبىر دايىندىق كەزىندە بايقاپ قالسا كەرەك، قانشا دەگەنمەن ايەل زاتى ەمەس پە، «بالانى تۋعان سوڭ ماعان بەرەسىڭ بە» دەگەنى. شىن-وتىرىك ەكەنىنە سەنە الماي، بەتىنە قاراپ قالىپپىن. راس سۇراپ تۇرعان سەكىلدى. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن سۇلۋ دا كەربەز اكتريساسىنىڭ بەتىن قايتارعىم كەلمەي، ىشتەي بالانى باۋىرىنا بەرسەم بە ەكەن دەگەنگە توقتالدىم. بەرگىم-اق كەلدى. ول ويىمدى ساعاتقا ايتىپ ەدىم، شوشىپ كەتتى.

ساعات: – شىنىمدى ايتسام، كوڭىلدىڭ ءبىر تۇكپىرىنەن كەلىسىم بەرەردەي ءبىر وي باس كوتەرگەنى راس. ويعا باتا ءجۇرىپ، اۋىلعا تەلەفون شالدىم. اكە-شەشەم شورشىپ كەتتى. تازا قازاقى ءتالىم-تاربيە كورگەن، قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن، ادەپ-عۇرپىن اسا قادىرلەيتىن، ىرىم-ءۇردىستى ۇستاناتىن وتباسىندا ومىرگە كەلگەنىم بار، مەن دە قيسىنسىز اڭگىمە ايتقانىما قىسىلىپ، ءبىر جاعىنان ۇنجىرعام ءتۇسىپ ۇيگە كەلدىم.

جىبەك: – اپايدىڭ ىقىلاسى اۋعانى سونشا، بىزگە ءۇيىنىڭ ءبىر كىلتىن بەرىپ قويدى. مەن بولسام بايعالي اعاتايدان ۇيالامىن. بىراق ءۇيدىڭ ءدامىن ساعىناسىڭ، ءۇيدىڭ اۋراسىن اڭسايتىن بولۋىم كەرەك، اڭسارىم اۋىپ تۇرادى. بارا قالسام، توڭازىتقىشقا مەن جەيتىن اس، استىڭ الدىندا، استان كەيىن جەيتىن جەمىس-جيدەگىمدى ادەمىلەپ جۋىپ، ادەمى ءبىر ىدىسقا سالىپ، ءتىپتى سىرتىنا ۋاقىتىن كورسەتىپ جازىپ كەتەتىن-ءدى. اس-سۋىمدى ءىشىپ، سالقىن ۇيدە دەم الىپ، راحاتتانىپ قايتاتىنمىن. ايتەۋىر، ەرەكشە كۇتىمدە ءجۇردىم. انام مەن ەنەمنەن كەيىنگى رۋحاني انا بولعان، ارۋاعىڭنان اينالايىن حاديشا اپامنىڭ وسىنداي جاقسىلىقتارىن، ىستىق ىقىلاسىن قالاي ۇمىتارسىڭ؟! ۇنەمى ەسكە الىپ، قۇران باعىشتاپ وتىرامىز. كەيىن تۇڭعىشىمىز قانات ءومىر­­گە كەلگەندە، بالاشا ءماز بولىپ، پەرزەنتحانادان بۇكىل اساي-مۇسەيىمەن ءسابيدى ءوزى شىعارىپ الدى، كول-كوسىر داستارقان جاسادى. ارىپتەستەر دە ارقا-جارقا بولىپ قالىستى.

– ساعات اعا، ونەردە وزىندىك ولمەيتىن-وشپەيتىن ءىز قالدىرعان حاديشا اپامىزدىڭ سىزدەرگە دەيىن دە، سىزدەردەن كەيىن دە تالاي شاكىرتتەرى بولدى عوي. نازارى، ىقىلاسى نەگە سىزدەرگە ءتۇستى ەكەن؟

– ءيا، اراگىدىك ءبىزدى دە ويلاندىرىپ، سول شاقتاردى ەسكە تۇسىرەتىن دە وسى ءبىر سۇراق. بالكىم، ءبىزدىڭ بويىمىزداعى قاراپايىمدىلىق، قازاقي يبالىلىق، ۇلكەندى سىيلاپ تۇراتىن قازاقي تاربيەمىز بولار...  بالكىم، جىبەكتىڭ بويىنداعى ايەلزاتىنا ءتان نازىكتىك، سۇلۋلىق، ءجۇرىس-تۇرىسىنان سەزىلىپ-كورىنىپ تۇراتىن تەكتىلىككە قىزىققان بولار... ايتپەسە، ءوزىڭ ايتقانداي قانشاما شاكىرت الدىنان وتپەدى دەيسىز،  ولار دا ومىرگە پەرزەنت اكەلىپ جاتتى عوي. دەگەنمەن دە، جىبەك ەكەۋمىزگە دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە بولدى، ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اكتريسا بولعىسى كەلەتىن تالاپكەرلەردىڭ حاتتارىن دا جيناپ ماعان بەرەتىن، جاۋاپ جازا سالشى دەپ، ءبىر كۇن كورمەسە شاقىرىپ الۋشى ەدى. جارىقتىق، انامىزداي بولعانى انىق. كەتەر-كەتكەنشە ميداي ارالاسىپ تۇردىق. ول كىسىدەن ساحنا ماىدەنيەتىن، سويلەۋ مادەنيەتىن عانا ەمەس، ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن، قۇرمەتىن ۇيرەندىك. جاقسى كورە ءبىلۋدى، ءىش تارتا ءبىلۋدى ۇيرەندىك. ءومىردىڭ ءمانى-ماڭىزى تەك جانىڭ قالاعان ماماندىقتا عانا ەمەس، تىرشىلىكتىڭ تاتتىلىگى – ءومىرىڭدى جالعايتىن قۇيتاقانداي شارانا ەكەنىن دە ۇعىندىق. جاراتىلىستىڭ سونشالىقتى تالانتتى، دارىندى، قابىلەتتى ەتىپ جاراتقاندا، ءبىر جاپىراق شاراناسىن قيماعانىن، ول كەزدە جاسپىز اسا سەزىنە قويماساق تا، بۇگىندە جۇرەگىمىز اۋىرادى. قۇرساعىنان شىقپاساق تا، ول كىسىنىڭ مەيىرىمگە تولى قۇشاعىنان تاراعان ۇرپاق وكىلدەرى، ارينە، بارشىلىق. جۇما سايىن بەيىت باسىنا بارماساق تا، ۇنەمى جىبەك ايتپاقشى، قۇران باعىشتاپ ەسكە الىپ وتىرامىز.

– اعا، ءبىر قۇرداسىڭىزدىڭ اۋزىنان جاستىق شاعىڭىزداعى ءبىر سەرىلىك جايلى ەستىپ قالىپ ەدىم، ءوز اۋزىڭىزدان تاعى دا ەستىگىم كەلىپ وتىر؟

 وسى كەزدە «ونى مەن ايتىپ بەرەيىن» دەپ جىبەك حانىم اڭگىمەگە ارالاسا كەتتى.

– شىعىستا گاسترولدىك ساپارمەن ءجۇر­مىز. قاتونقاراعايدا بولعان وقيعا عوي ول. سول كۇنى مەن قاتتى اۋىرىپ، شىعىس ءوڭىرى سالقىنداۋ عوي، سۋىقتاپ قالدىم دا، سىرتقا شىعا الماي توسەك تارتىپ جاتىپ قالدىم. ساعات ءالى جوق. كۇن باتۋعا جاقىن. كۇ­تىپ جاتىپ-جاتىپ، جاتا بەرگەنشە تازا اۋاعا شىعايىن دەپ دالاعا شىقتىم. جازدىڭ كۇنى بولسا دا، ەپتەپ ىزعىرىق جەل بار. ءبىز توقتاعان قوناقۇيدى اينالا بەرە، كوزىم قۇشاقتاسىپ تۇرعان ەكى بەينەنى شالىپ قالدى. جا­قىنداڭقىراپ كەلسەم، ۇستىندەگى ۇزىن قارا پالتوسىن جانىنداعى قىزدىڭ يىعىنا جاۋىپ، قاپسىرا قۇشاقتاپ تۇرعان مىنا كىسى. ايقاي سالدىم. داۋسىم قاتتى شىققان بولۋى كەرەك، الگى جاس قىزدىڭ سيراعى دا ۇزىن ەكەن، ەكى-اق اتتاپ جوق بولدى. قارا پالتوسىن قۇشاقتاپ اعالارىڭ قالدى...

جىبەك حانىم ءدال سول وقيعا كوز الدىنان سىرعىپ وتكەندەي اقتارىلا كۇلىپ الدى. ءبىز دە قوسىلا كۇلدىك.

– ءسىز سوندا نامىستانىپ-ارلاندىڭىز با، جوق قىزعاندىڭىز با؟

– مەن ءوزى تۋمىسىمنان كەكشىل، قىزعانشاق ەمەسپىن. بىراق وتە نامىسشىل بولىپ وسكەنىم انىق. سوعان قاراعاندا قىزعانىشتان گورى نامىستانعان بولۋىم كەرەك. مەن دە بىرەۋدىڭ ماپەلەپ ءوسىرىپ، ۇيادان ۇشىرعان ەركە قىزىمىن. قازاقتىڭ داناگوي قىزى – ۇلپاندى ساحنالادىم عوي، سون­دا ونىڭ ايتاتىن مىنانداي ءسوزى بار: « مەندە ءىس تە بار، ءتىس تە بار، بىلەك تە بار، ءجۇ­رەك تە بار» دەيدى نامىس قىسقان ءبىر ءسا­تىندە. سول سەكىلدى مەنىڭ دە بويىمدى اشۋ-ىزادان گورى، ارىمدى تاپتاعانداي، باسىنعانداي كۇي كەشتىم.

اكەم دە سەرى بولعان ەكەن. جىگىتشىلىك جەڭىپ، سەرۋەندەپ كەتەتىن ساتتەرىندە اجەم جارىقتىق: «ءاي، كۇلتاي، ات اينالىپ قازىعىن تابار، ۇندەمە» دەپ باسۋ ايتىپ وتىراتىنىن انامنان تالاي ەستىدىم. «ەر-ازامات سىرتتىڭ ادامى، ءتۇزدىڭ ادامى. ال ۇيدەگى قازىق مىقتى بولۋى كەرەك» دەيتىن-ءدى. قۇلاعىمدا تۇنىپ قالعان وسى ءبىر اۋىز ءسوز، مەنى دە كەشىرىمدىلىككە ۇيرەتتى. كەشىرمەگەندە قايدا باراسىڭ؟! نەسىن جاسىرامىز، قاتتى رەنجىپ، كورگىم كەلمەي، ءتىپتى اجىراسىپ كەتەتىندەي جاعدايلار دا بولدى عوي. بىراق ايەل قاي كەزدە دە، قاي قىزمەتتە دە ايەل بولىپ قالۋى كەرەك. تۇرمىس قۇردىڭ ەكەن، جولداسىڭا، ار جاعىندا ومىرگە كەلگەن بالالارىڭنىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قاراي المايسىڭ. عاشىقتىقتىڭ، ءسۇيۋدىڭ نە ەكە­نىن، وعان قانشالىقتى ادال بولۋ كەرەك ەكەنىن، ءتىپتى سول ماحاببات جولىندا ءوز باستارىن قۇرباندىققا شالۋعا دەيىن بارعان – قوزى مەن باياننىڭ، اقان مەن اقتوقتىنىڭ، سىرىم مەن قاراكوزدىڭ، ەستاي مەن حورلاننىڭ بەينەسىن ساحنالاپ ءجۇرىپ، ومىردەگى – ۇيدەگى تىرلىگىمىزدىڭ باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. سوندىقتان ول قىلىعى جۇرەگىمە قانشالىقتى تىكەنەك بولىپ قادالسا دا، ايەلدىك ماحاببات، انالىق ماحاببات پەن سابىرلىلىق جەڭىپ شىقتى. ايتپەسە، بۇل كىسى دە تالاي مارتە كيىم-كەشەگىن كوتەرىپ، وكپەلەپ كەتىپ قالعان كەزدەرى دە بولعان. بىراق ۇزاققا سوزىلمايتىن. ەكى كوزى بوتالاپ، ەكى كۇننەن كەيىن-اق قايتىپ كەلىپ، كەشىرىم سۇراعان كۇندەرى دە بولدى. كەشىرەسىڭ، ويتكەنى قيمايسىڭ! قيماستىق دەگەن – ۇلكەن ماحابباتتىڭ جەمىسى.

ساعات: – قارا دومبىراسىن قولىنان تاستامايتىن قازاقتىڭ قارا بالاسى ءبىر كەزدەرى وسىلاي بوزبالالىق قىلىق تا تانىتىپ قوياتىن. جاستىققا «ماس» بولىپ جۇرگەن شاقتار عوي.

– ساعات اعا، قازىرگى قازاق ونەرىنە كوڭىلىڭىز تولا ما؟ ونەرگە اتىن شىعارۋ ءۇشىن كەلەتىندەر كوبەيدى؟..

– جالپى، ونەردىڭ ىشىندەگى ەڭ شوقتىعى بيىك، ەڭ تازالىعى دا، جۇگىنىڭ اۋىرلاۋى دا، ول – تەاتر ونەرى. ونەر جولى – اۋىر جول دەگەن ۇعىم سوندىقتان ايتىلاتىن بو­لار. وكىنىشكە قاراي، سول ونەر جولى جەڭىل­دەپ كەتتى. ونىڭ ەڭ باستى سەبەبى، ياعني دياگنوزى – ونەردى اقشاعا اينالدىرۋ. ونەردى تاۋارعا اينالدىرۋ. ونەر ساتىلماۋى كەرەك. مەنىڭ جەكە پىكىرىم، بالكىم بازبىرەۋلەر كەلىسپەس، بۇگىندە ونەر ساتىلدى، مەديتسينا ساتىلدى، ءسوز ونەرى-اقىندىق تا ساتىلدى. كەرەك دەسەڭىز، بىرەۋلەرگە، ارينە، ءبىزدىڭ كەزىمىزدە جاستاردىڭ ارمانىنا اينالعان قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قولىنا قالام ۇستاپ كورمەگەندەر ءتۇسىپ جاتادى. ءسوزدىڭ، كوركەم ءسوزدىڭ ءيىسى تاناۋىنا بارمايتىندار وقىپ، ءبىتىرىپ جاتىر. بۇل دا ساتقىندىق! ساۋداعا اينالۋ ەمەي نەمەنە؟ «ونەر الدى– قىزىل ءتىل» دەگەندى ايتقان قايران بابام اباي ءتىرىلىپ كەلسە، سول ساف التىنداي قىزىل ءتىلدىڭ قيقى-جيقى ءتىرلى­گىن كورىپ جۇرەگى جارىلار ەدى...

ونەر اقشاعا اينالعاننان كەيىن ونىڭ قادىر-قاسيەتى دە قاشا باستايتىنىن ءبىلىپ، كورىپ ءجۇرمىز. اقشامەن وقۋعا تۇسكەن قابىلەتسىزدەر ارى قاراي دا اقشانى ويلاپ تۇراتىنى زاڭدىلىق. ال وندايلار تەاتر ونەرىنىڭ ماڭايىندا جۇرسە شە؟! مىنە، قازاقتىڭ قاسىرەتى دە وسى بولماق. ويتكەنى، «ونەر حالىقتىكى» دەگەندى بەكەر ايتتى عوي دەيمىسىز؟.. تورعايداي عانا داۋسى بار، «ڭ» مەن «ر»-عا ءتىلى كەلمەيتىندەر، اسىرەسە ەسترادا جانرىندا كوبەيىپ تۇر. ارينە، ونەردە جۇرگەندەردىڭ ءبارىن وسىنداي دارىنسىز دەۋگە دە اۋىز بارمايدى. ونەر تەگىندە بارلار، قانىندا بارلار، اتا-بابالار ءۇردىسىن جالعاستىرۋشىلار جوق ەمەس، بارشىلىق.

– جىبەك اپاي، ءسىزدىڭ جاراتىلىسىڭىز ونەرگە، ساحناعا سۇرانىپ-اق تۇر. سۇڭعاق بوي، اشاڭ ءجۇز، بوتا كوز، ادەمىسىز. كەيىنگى كەزدەرى ءان-بەينەبايانداردان ءجيى كورىنىپ ءجۇرسىز. سۇرانىس-ءوتىنىش كوپ پە؟

جىبەك: – ءوزىمدى كەرەمەت سۇلۋمىن دەپ ەسەپتەمەيدى ەكەنمىن. جاڭاعى سۇراقتى تولىقتىرا كەتكىم كەلىپ تۇرعانى، شىن مانىندە، بۇگىنگى انشىلەر اكتريسا بولىپ كەتتى عوي. وعان قارسىلىق جوق، دەگەنمەن اركىم ءوز جولىن-ءجونىن ءبىلۋى كەرەك شىعار. ءانشىسىڭ بە، ءانشى رەتىندە ەل تانىدى، سول جولىڭدى ۇستان. ونەرلى ەكەنمىن دەپ، ءار سالانىڭ باسىن ءبىر شالىپ، بىردە اكتەر، بىردە ءانشى، ءتىپتى اسابا بولىپ جۇرگەندەردى كورگەندە قارنىڭ اشادى-اق.

ماقتانعانىم ەمەس، بيىل جازدا جەتى فيلمگە ۇسىنىس ءتۇستى. مۇمكىندىگىم بولمادى. تانىمال بولا تۇسۋگە ۇمتىلسام، ۋاقىت تابۋعا جانتالاسار ەدىم. ونداي ولەرمەندىگىم جوق. انگە كەلەتىن بولسام، ءوزىمىز جاقسى كورەتىن، ءسۇيىپ تىڭدايتىن ساكەن بالامىز شاقىردى، اتا-اجە بولىپ بەينەبايانعا تۇستىك. اللانىڭ بەرگەن ءبىر ۇل، ەكى قىزىنان نەمەرەلەرىمىز بار، جاقىن ارادا شوبەرە سۇيەمىز بە دەگەن ءۇمىتىمىز دە جوق ەمەس، سوندىقتان قۋانا كەلىستىك. ونىڭ ۇستىنە ءاننىڭ تاريحى، ءمان-مازمۇنىنا دا جاراتىلىسىمىز كەلىپ تۇرسا كەرەك.

ساعات: – ماقپال مەن مەيرام­بەك­­­تىڭ ورىن­­دا­ۋىن­داعى «ءومىر» دەگەن جاڭا انگە دە ۇسى­نىس ءتۇستى، قابىلدادىق. جاقسى ءان بولسا، تاربيەلىك ءمانى بار، ىرعاعى مەن ءماتىنى تەرەڭ، ويلى اندەر بولسا، نەگە تۇسپەسكە؟! ونىڭ ۇستىنە، ساحنا جان سۇلۋلىعىن قاجەتسىنەدى عوي. جىبەكتىڭ بويىنداعى سۇلۋلىقتى، ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى، سويلەۋ مانەرى، جالپى قازاقيلىعى بەتكە ۇرىپ تۇرادى. داۋسى دا جاعىمدى. وسى دا قىزىقتىراتىن بولار.

– وشاقتىڭ ءۇش بۇتى سىندى، سىزدەر ونەردىڭ – تەاتر ساحناسى، كينو سالاسى جانە ەسترادا جانرىندا دا ءان-بەينەبايانداردا تانىمالسىزدار. وسى ءۇش سالانىڭ ايىرماشىلىعى، ەرەكشەلىگى بار ما؟

– ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. كەيبىر سەريالاردا جاساعان بەينەڭىزدىڭ باسى، ورتاسى، سوڭى بولادى. وقيعانىڭ ورتاسىنان كىرىگەسىز، ءتىپتى كەيدە ورتاسىنان جىلت ەتە قالىپ، سوڭىنا قاراي كورىنىس بەرىپ جاتادى. وسىدان قيىندىق تۋادى. ال تەاتر ساحناسىندا ولاي ەمەس، ءبىر تۇتاس وبرازدى اياعىنا دەيىن جەتكىزەسىڭ. ال ءاننىڭ جان-دۇنيەسىنە بىرىگۋ كەرەك.

جىبەك: – «جۇرەگىمنىڭ ىشىندەگى جۇرە­گىم» ءانى – ءبىزدىڭ جىگىت، بويجەتكەن كەزىمىزدەن باستالىپ، ەگدە تارتقان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءاۋ باستاعى مازداعان ماحابباتىن تىڭداۋشىعا جەتكىزىپ قانا قويماي، ۇلعايعان ساتتەگى سۇيىسپەنشىلىكتىڭ مەيى­رىم-سىيلاستىققا ۇلاسقان كورىنىسىن كورسەتۋ. سول ۇلى سەزىمدى بالا، نەمەرەلەرگە ۇعىندىرا ءبىلۋ ءان تابيعاتىن اجارلاندىرا تۇسەتىندەي. جاقسى شىقتى، ەل جاقسى قابىلدادى دەپ ويلايمىن.

– سىزدەرگە قاراپ، ادەمى قارتايۋ دەگەن ادەمى ءسوزدىڭ ەسىمە ءتۇسىپ وتىرعانى؟

جىبەك: – ادەمى قارتايۋدىڭ ءوزى ادە­مى­لىك! ونىڭ ىشىندە ونەر ادامدارىنىڭ جاس كورىنەتىن تاعى ءبىر سەبەبى، ولاردىڭ بويىنداعى رۋحاني بايلىق، ول – تازالىق، ادالدىقتان ىزدەۋ كەرەك. بولمىسىڭدا ادام بالاسىنا جات پاسىقتىق، كورەالماۋشىلىق، قىزعانشاقتىق بىقسىپ جاتسا، ول ەڭ الدىمەن ىشكى سارايىڭدى قۇرتادى. سوسىن مىندەتتى تۇردە سىرتىڭا، بەتىڭە شىقپاي قويمايدى. تازا بولساڭ، جۇرەگىڭدە يمان بولسا، ساناڭ تازا بولسا، ول، ارينە، بەت-اجارىڭا اجار قوسىپ، نۇرلانا تۇسەسىڭ.

ساعات: – ول دا بار، وسى قاسيەتتى شاڭىراقتىڭ تابالدىرىعىن جەتپىسىنشى جىلى تۇڭعىش اتتادىم. كەشەگى قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى – شاحان اعا مۋسين، كامال قارمىسوۆ، ەلۋباي ومىرزاقوۆ، سەراعاڭ – سەركە قوجامقۇلوۆتاردىڭ كوزىن كوردىك. ودان بەرى ىدىرىس اعا نوعايباەۆ، ءانۋار مولدابەكوۆ، ءانۋار بورانباەۆتار، ءتىپتى كەشەگى ۋايىس سۇلتانعازين، توقسىن، قۇدايبەرگەن اعالارىمىزدىڭ ءوزى مىنا ومىردەن تىم ەرتە، ەلۋگە جەتەر-جەتپەس شاعىندا كەتتى. ءوزىڭىز ايتپاقشى، سولار ساحناداعى سومداعان كەيىپكەرلەرى سەكىلدى وتە ۇلكەن كورىنەتىن. ويتكەنى، وزدەرىن سولاي ۇستاي ءبىلدى. ونەردى سالماقتى سەزىنگەن سوڭ، وزدەرى دە سابىرلى-سالماقتى، بايسالدى-بايىپتى قالىپقا ەندى. مىنە، ناعىز ونەر ءۇشىن ومىرگە كەلگەندەر، ونەردى، ناعىز ونەردى جاساعاندار...

– جىبەك حانىم، ءسىزدىڭ ءبىر سۇحباتىڭىزدا اقان مەن اقتوقتى، قوزى مەن بايان، دانيار مەن ءجاميلانى ساحنالاپ ءجۇرىپ، ومىردە، ۇيدەگى ءتىرلى­گى­مىز قالاي باسقاشا بولۋى مۇمكىن» دە­گەنىڭىزدى كوزىم شالىپ قالدى. قا­زىرگى جاستار اراسىندا نەگە اجىراسۋلار كوپ؟

 جىبەك: – ون سەگىز جاسىمىزدا قوسىلدىق. مەنىڭ – اقانىم، قوزىم بولدى، جالپى قازاق دراماتۋرگياسىندا شوقتىعى بيىك شىعارمالارىنداعى ۇل-قىزدارىن ساح­نالادىق. ماحاببات اڭىزدارىنىڭ ءىشىن­دەگى شوقتىعى بيىك، الەۋمەتتىك تاعدىر­­لى دراما – «قوزى كورپەش–بايان سۇلۋدان» باستالعان ونەردەگى كەيىپكەرلە­رى­مىز «ەستاي-حورلانمەن» جالعاسۋدا. وسىنداعى سەزىمنىڭ مولدىرلىگى، سۇيىسپەنشىلىكتىڭ تازالىعى، ما­حاببات دەگەن قۇدىرەتتىڭ راس­تىعى... عاشىقتىقتىڭ بيىك شىڭى – ومىرىمىزدە دە جالعاسىن تاپپاعان بولسا، بالكىم، ءدال بۇگىنگىدەي ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولماس ەدىك. قازاقتىڭ ماحاببات داستاندارىنداعى كەيىپكەرلەردى ساحنالاي ءجۇرىپ، ءبىر-ءبىرىمىزدى سۇيۋگە، سىيلاۋعا، تۇسىنىستىكپەن عۇمىر كەشۋگە ۇيرەنە تۇستىك. وتاۋىمىز بەكي ءتۇستى.

ءيا، وكىنىشكە قاراي، بۇگىن تانىسىپ، ەرتەڭىنە باس قوسىپ، ءۇشىنشى كۇنى اجىراسۋشىلاردى كورگەندە، ول تويعا كەتكەن قارجى، ەكى جاقتىڭ اتا-اناسى ەمەس، سول جاستارعا جانىم اشيدى.

– ال قازىرگى جاستار اجىراسپاۋ ءۇشىن اكتريسا رەتىندە ەمەس، انا، اجە، ەنە رەتىندە نە دەر ەدىڭىز؟

– كەشىرىمدى بولۋ كەرەك! ادام ءوزىن ادام رەتىندە سەزىنە، ۇستاي ءبىلۋى كەرەك. ەڭ الدىمەن ءوزىن-ءوزى جاقسى كورۋ كەرەك. ءوزىن سىيلاعان ادام عانا باسقاعا دورەكىلىك تانىتا المايدى. ونىڭ دا جانى اۋىراتىنىن، جۇرەگى سىزدايتىنىن سەزىنە بىلگەندە عانا، كە­شى­رىم­دى بولا الادى.

 

ءبىز امالسىز قوشتاسىپ، سىرتقا بەتتەدىك. قوڭىر كۇزدىڭ جاقىنداپ قالعانىنان حابار بەرگەندەي، الماتى كەشىنىڭ باياۋ سالقىن سامالى جانىمىزدى توڭازىتىپ كەتكەندەي. دەگەنمەن، قازاقستاننىڭ  ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى، ونەردە دە، ومىردە قول ۇستاسىپ كەلە جاتقان ادەمى جۇپ – ساعات جىلكەلديەۆ پەن جىبەك لەباەۆامەن بولعان اڭگىمە جىلىلىق سىيلاعانداي كۇيدەمىز. اسىرەسە، ساعات اعامىزدىڭ كىشكەنتاي عانا نەمەرەسى اتاسىنىڭ دومبىراسىمەن عانا ۇيىقتايتىنىن، ول بولماسا تاڭدى ۇيقىسىز اتىرۋعا بار ەكەنىن ماقتانا ايتقانى، جۇرەگىمىزدى ودان سايىن جىلىمىققا بولەگەندەي، سەرگىپ قالدىق. بۇگىندە قالتا تەلەفونىمەن اس ءىشىپ، سونىمەن عانا جۇباناتىن بالبوبەكتەرگە، قازاقتىڭ قارا دومبىراسىنىڭ ءۇنى جاتباۋىر بولىپ بارا جاتقان مىنا زاماندا مىنانداي ءسوز ەستۋ، ءبىزدى دە ويلاندىرىپ تاستاعانداي.

سۇحباتتاسقان تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

 

سوڭعى جاڭالىقتار