22 تامىز 2019, 10:54 720 0 سىرتقى ساياسات "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

ديپلوماتيا جولباسشىسى – ميحايل ەسەناليەۆ

1928 جىلدىڭ 15 قىر­كۇيەگىندە رەسەيدىڭ ساراتوۆ وبلىسىندا قازاق ديپلو­ماتياسىنىڭ جارىق جۇلدىزى بولعان ميحايل ەسەناليەۆ دۇنيەگە كەلدى. تۇلعانىڭ قازاق ديپ­لوماتياسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى زور.

ميحايل ەسەناليەۆ كوكپ وك جانىنداعى ساراتوۆ زاڭ مەكتەبىنىڭ سىرت­تاي ءبولىمىن تامامداعان. 1945-1950 جىلدارى حالىق سوتىندا حاتشى جانە سوت ورىنداۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتە­دى. 1952-1954 جىلدارى ءماس­كەۋ­دەگى ورتالىق كومسومول مەكتەبىندە ءبىلىم الادى. ال 1955-1961 جىلعا دەيىن قازاقستاندا حاتشىلىق قىزمەت ىستەپ، كەيىننەن 1961-1964 جىلدارى ءماس­كەۋ­دەگى قوعامدىق عى­لىم­دار اكادەمياسىنىڭ اسپيرانتى بولىپ، فيلوسوفيادان ديس­سەر­تا­تسيا­لىق جۇمىسىن قورعايدى. 1964 جىلى قازاقستانعا قايتا ورالىپ، 69 جىلعا دەيىن قازاقستان كوممۋنيستىك پارتياسى الماتى قالا­لىق كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بولادى. 1969 جىلدان 1981 جىلعا دەيىن قا­زاق­ستان كوممۋنيستىك پارتياسى مادەنيەت ءبولى­مىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولادى. ال 1981-دەن 1989 جىلعا دەيىن قازاق كسر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولادى. اتالعان لاۋازىمدا ەسەناليەۆتىڭ بىلىكتى ديپ­لومات رەتىندەگى قىرى ەرەكشە تانىلادى. ميحايل يۆانوۆيچ ءوزىنىڭ ديپلومات رەتىندە قالىپ­تا­سۋى، ەل دامۋىندا ديپلو­مات­تاردىڭ ەرەكشە ءرولىن باياندايتىن، ءوزى­نىڭ قىزىق پەن جاۋاپكەرشىلىككە تولى قىزمەت پەن ءومىر جو­لىن­داعى ساتتەرى تۋرالى سيپاتتايتىن التى كىتاپتىڭ اۆتورى. كەڭەس وداعى دەلەگاتسياسى قۇرامىندا ول بۇۇ باس اسسام­بلەيا­سىنىڭ سەسسياسىنا قا­تى­سىپ، ۇيىمنىڭ جالپى وتىرىسىنا بىرنەشە رەت ات سالىسادى.

كسر وداق كەڭەسى جوعارى پرەزيدۋمىنىڭ جارلىعىمەن ميحايل ەسەناليەۆكە ءبىرىنشى كلاستى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى اتتى ديپلوماتيالىق رانگ بەرىلەدى. سەگىز جىل قازاق كسر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان ول ۇزاق ۋاقىت قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى سىرتقى ىستەر مينيس­ترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار بويىنشا ەلشىسى لاۋازىمىندا بولدى.

ەسەناليەۆ قىزمەت اتقارعان ۋاقىتتا قازاق كسر ءسىم جاڭا عيماراتقا كوشىپ، كادرلىق ءوز­گە­رىستەر ورىن الدى: سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندەگى بار ءبولىمدى كاسىبي ديپلوماتتار باسقارا­تىن بولدى، ءبىر جىل ىشىندە ەسەناليەۆ تەحنيكالىق قىزمەت­كەر­لەردىڭ سانىن كوبەيتىپ، ءسىم-ءدى قىزمەتتىك كولىكپەن قامتا­ما­سىز ەتىپ، ماماندار كولەمىن ۇلعايتا الدى.

بارىنەن بۇرىن ميحايل ەسەن­اليەۆ ديپلوماتيالىق كادرلار دايىنداۋدا وراسان زور ەڭ­بەك ءسىڭىردى. ماسەلەن، ول قازاق ديپ­لوماتتارىن ۇزاق شەتەلدىك ءىس-ساپارلارعا اتتاندىرىپ، ءىس-تاجىريبە جيناقتاۋلارىنا مۇمكىندىك جاسادى. قازاقستان­نان كەلگەن ديپلوماتتار ءۇن­دىس­تان، يەمەن، لاوس، اۋعان­ستان، ۆەت­نام، يراكتاعى كەڭەس ەلشىلىكتەرىندە بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرىپ، گەرمانيا، قىتاي، بولگاريا مەن سيريا جانە ت.ب ەلدەردە ءتاجىري­بە­دەن وتە الاتىن جاعدايعا جەتتى.

ءوز ەستەلىكتەرىندە مينيستر «سول تۇستا بار ماڭىزدى شەشىمدەر ماسكەۋدە قابىلداناتىن ەدى. سوندىقتان مينيستر لاۋازىمىنا تاعايىندالعاننان كەيىن رەس­پۋبليكا ءۇشىن ديپلو­ما­تيالىق كادرلاردى دايارلاۋ ماسەلەسىن كوتەردىم. كەڭەستىك ديپلوماتيالىق اكادەمياعا قوسىمشا ورىن ءبولۋ مۇمكىندى­گىنە قول جەتتى، ءارى تىكەلەي، بۇ­رىن پارتيالىق ورگاندار ار­قى­لى عانا جۇزەگە اساتىن ەدى. بۇ­عان دەيىن قازاقستان ديپلوماتتاردى شەتەلگە ءىس-ساپارعا ءجى­بە­رىپ، تاجىريبە الماسۋعا اتتان­دىر­ماعان، بۇل ءوز كەزەگىندە رەس­پۋبليكانىڭ ءسىم-دەگى ما­مان­داردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تى­رۋعا كەدەرگى كەلتىردى»، – دەپ جازادى.

ءوزىنىڭ ديپلوماتيالىق كورەگەندىگى مەن ۇمتىلىسى ارقاسىندا ميحايل يۆانوۆيچ رەسپۋبليكالىق سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە جەڭىلدىك قاراستىرۋعا قول جەتكىزدى.

وسىنداي جاۋاپكەرشىلىگى مول قىزمەتتى اتقارا ءجۇرىپ ميحايل ەسەناليەۆ «زا سيلنىم دۋحوم»، «نەبوسكريوب نا يست ريۆەر»، «رازمىشلەنيا ۆسلۋح»، «شتري­حي ك پورترەتام»، «زاپيسكي ديپلوماتا»، «نا گراني ەپوحا» اتتى كىتاپتاردىڭ اۆتورى. سونداي-اق مەرزىمدى باسىلىم­دار­دا ماقا­لا­لار جاريالاپ تۇر­دى. بۇگىندە يسيناليەۆتىڭ بۇل ەڭبەكتەرى جاس ديپلوماتتار ءۇشىن تاپتىرماس وقۋ قۇرالى سانالادى.

بۇدان وزگە جۇلدىزى جارىق ديپلومات تۋراسىندا «م.ي.ەسەناليەۆتىڭ تاڭداۋلى ەڭبەكتەرى»، «و چەم گوۆوريات اۆتوگرافى»، «حاكيم. ميحايل يۆانوۆيچ. ماكە»، «ميحايل يسيناليەۆ – پوليتيك ي ديپلومات» سىندى كىتاپتاردا ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى پىكىرلەر جارىق كوردى.

سانالى عۇمىرىن ءمامى­لە­گەر­لىك قىزمەتكە ارناپ، وتاندىق ديپلوماتيانىڭ دامۋىنا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق ۇلەس قوس­قان ميحايل يۆانوۆيچ ەسەناليەۆ ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن، «قۇرمەت» وردەنىمەن، حا­لىق­تار دوستىعى وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، جاس ديپلوماتتارعا ۇستاز بولا بىلگەن بىلىكتى ديپلومات ميحايل ەسەناليەۆتىڭ ەسىمى قازاق ديپلوماتيا تاريحىندا ماڭگى جاڭعىرا بەرەرى حاق.

 

ولجاس بەركىنباەۆ، جۋرناليست

سوڭعى جاڭالىقتار