15 تامىز, 12:24 317 0 قاۋىپسىزدىك "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

«كوگىلدىر بۇعازعا» كوز تىككەن كىم؟

شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى د. احمەتوۆتىڭ قاپەرىنە!

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تۋريزم بارلىق دۇنيە جۇزىلىك ەكونوميكانىڭ 10 پايىزىن قۇرايدى. بۇل – وتە ۇلكەن كولەم. ءبىز ەندى 2025 جىلعا دەيىن ەكونوميكامىزدىڭ  8 پايىزىن تۋريزمنەن الامىز دەپ وتىرمىز. ول ءۇشىن وتە كوپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك. بۇل جەردە ۇلى دالانىڭ مۇمكىندىگى زور. ۇلان-عايىر اتىراپ – تۇنعان تاريح. ماسەلە وعان تۋريست تارتىپ،  پايدا كورۋ قاجەت» دەپ اتاپ كورسەتكەنى بەلگىلى. راسىندا دا، ەلىمىزدە كوركىنە كوز توياتىن جەرلەر وتە كوپ. تابيعاتىمەن تاڭ-تاماشا قالدىراتىن اي­ماق­تاردىڭ ايرىقشا كورىنىسى ءوزىمىزدى عانا ەمەس، سىرتتان كەلەتىن تۋريستەردى دە  ەرەكشە سەزىمگە بولەۋدە. سونداي تابيعاتى كەرەمەت عاجايىپ ءوڭىردىڭ ءبىرى – شىعىس قازاقستان وبلىسى.

اقيقاتىندا وسكەمەندى، التاي ايما­عىن جالپى قازاقستاننىڭ ءىنجۋ مارجانى دەپ بەكەر ايتپاعان. سوندىقتان دا بۇل وڭىردە قازىرگى ۋاقىتتا تۋريزم سالاسى ايتارلىقتاي دامۋدا. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا، ونىڭ ىشىندە تۋريزم سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپكەرلەردى قولداۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتتى. دەمەك، تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا مەملەكەت ايرىقشا قامقورلىعىن كورسەتىپ وتىر. ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ تە وبلىستا تۋريزم سالاسىنىڭ كوركەيۋىنە بارىنشا قولداۋ كورسەتۋدە. ال جەرگىلىكتى حالىق شىعىس قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىندا ءوز كاسىبىن جانداندىرىپ جۇرگەن گۇلجيان ابتايقىزى ورازباەۆانىڭ ەسىمىن وتە جاق­سى بىلەدى. وڭىرگە ەرتە تانىلعان كاسىپكەر جىل­دار بويى ينۆەستيتسيا سالىپ، قيراپ قالعان عيماراتتاردى قايتادان تۇرعىزدى. ىسكە قوستى. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن بۇقتىرما سۋ قويماسىنداعى «كوگىلدىر بۇعازدا» بالالاردىڭ «بالاقاي» بالالار ساۋىقتىرۋ لاگەرىن ىسكە قوستى. جىل سايىن قازىر مۇندا 2,5 مىڭنان 4 مىڭعا دەيىن بالالار رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپى­رى­نەن كەلىپ، دەمالىپ قايتادى. كاسىپكەر جاڭادان جۇمىس ورىندارىن اشتى. بۇگىنگى تاڭدا گۇلجيان ابتايقىزى حالىققا 370-گە جۋىق جۇمىس ورنىن بەرىپ وتىر. «كوگىل­دىر بۇعازدا» بالالارعا بارلىق جاعداي جا­سالعان. ويىن الاڭدارى كوپ. لاگەر ارنايى باعدارلاما بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. تاڭەرتەڭگىلىك جاتتىعۋ ساباعى ءجۇ­رەدى، تاماق ۋاقىتىلى بەرىلەدى جانە بالا­لارعا ارنالعان ءارتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى. بيىل گۇلجيان ورازباەۆا جەكە كاسىپكەر رەتىندە جىلدار بويى قيراپ، جوندەۋ كورمەي جاتقان بالاباق­شا­نى ساتىپ الىپ، كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى. ىستىق سۋمەن قام­تا­ماسىز ەتتى. بارلىق ينفراقۇرىلىمىن قايتادان جاسادى. بۇل جولدا گۇلجيان ابتايقىزىنىڭ جولىن ۇلى اسقار ودان ارى جالعاستىرۋدا. اسقار ءتورت ءتىل بىلەدى. قىتايدا وقىپ، بيزنەستىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن جاس ءوزىنىڭ بار تاجىريبەسىن جەرگىلىكتى جەردە جۇزەگە اسىرۋدا. اسقار قايراتۇلى تاۋدىڭ باسىندا جاستاردىڭ سۋرەتكە ءتۇسىپ، قىدىراتىن، تابيعاتتى تاماشالايتىن سەلفي–الاڭىن اشتى. وسى الاڭعا شىققاندا، «كوگىلدىر بۇعازدىڭ» اسەم تابيعاتى كوز الدىڭدا ايناداي كورىنىپ تۇرادى. بۇل جەردىڭ اۋاسى تازا. مۇندا كەلگەندەر يوندىق اۋامەن تەرەڭ تىنىس الادى. بۇل وكپەگە وتە پايدالى. «كوگىلدىر بۇعازعا» قازاقستاننان عانا ەمەس، رەسەيدەن دە كەلىپ، دەمالىپ، سەرگىپ قايتاتىندار وتە كوپ. بارلىعى دا العىس سەزىمىن بىلدىرەدى، راحمەتىن ايتادى.

گۇلجيان ابتايقىزى بيىلعى جىلدىڭ وزىندە جاعالاۋعا تۋريستەر دەمالاتىن بەس ءۇي سالدى. ءبارى دە اعاشتان جاسالعان. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي قى­رىق شاقتى ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدى جوس­پار­لاپ وتىر. بۇل ەكولوگيالىق جاعىنان وتە تازا. سونىمەن قاتار كاسىپكەر الداعى ۋاقىتتا «كوگىلدىر بۇعازدىڭ» ينفرا­قۇرى­لى­مىن دامىتۋ باعىتىندا كەشەندى باع­دار­­لاما جاساۋدى قولعا الدى. اتالعان باع­دارلاما ءار كەزەڭگە بولىنگەن. ءبىرىنشى جىلى قوناق ءۇي بيزنەسىن دامىتسا، ەكىنشى كەزەڭدە عيماراتتار سالادى نەمەسە ونى قايتا جوندەۋدەن وتكىزەدى، اسحانا قىز­مە­تىن جاقسارتۋدى قولعا الادى. سونداي-اق ۆەلوسيپەد جولىن سالىپ، تاعى باسقا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. مۇندا كاسىپكەر ەسكى كارىزدەردىڭ بارلى­عىن اۋىستىرىپ، ءوز قارجىسىنا سالعان. قالادان ارنايى كەلگەن جۇمىسشىلار بالالاردىڭ لاگەرىن قورشاپ جاتىر.

بىراق بۇگىنگى كۇندە بالالارعا بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىرعان شاقتا «بالاقاي» ورنالاسقان اۋماققا بىرەۋلەردىڭ كوزى ءتۇسىپ وتىرعان سياقتى. قىسقاسى، كاسىپ­كەر­دىڭ جۇمىسىنا كەدەرگىسىن كەلتىرەتىندەر تابىلۋدا. بۇل ماسەلەگە التاي اۋدان­دىق اكىم­شىلىگىنىڭ كوز جۇما قاراپ وتىر­عانى ءتۇ­سى­نىكسىز. كەيىنگى كەزدە ءار نارسەنى جەلەۋ ەتىپ، ءجونسىز تەكسەرۋلەر دە كوبەيگەن. بۇل ارە­كەت­تەر گۇلجيان ابتايقىزىنىڭ كا­سىبىن دامىتۋعا كەدەرگى جاساۋدا. – قاي­تا-قايتا تەكسەرۋلەر ءجۇرىپ جاتىر. ەشتەڭە تاپ­پادى. دەگەنمەن وسىنداي ءجونسىز تەكسەرۋلەر جۇمىستىڭ دامۋىنا ۇلكەن كەدەرگىسىن كەلتىرۋدە. بۇل ماسەلەنى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ نازارعا الىپ، قولداۋ كورسەتەدى دەپ سەنەمىز، – دەيدى وسىنداعى بالالارعا قامقور بولىپ جۇرگەن ۇستازدار مەن تالىمگەرلەر.

راسىندا دا جىل سايىن سالىق رەتىندە بيۋدجەتكە قوماقتى قارجى تولەپ وتىرعان كاسىپكەردىڭ ايتقانىندا اقيقات بار. ءبىر عانا مىسال، 2018 جىلى كاسىپكەر قازىناعا 12 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سالىق تولەدى. جىل سايىنعى بيۋدجەتكە قۇيىلاتىن مولشەر وسىنداي. بۇل از اقشا ەمەس. «كوگىلدىر بۇعازدا» 2009 جىلى «بالاقاي» اتتى بالالار لاگەرىن اشىپ، ونىڭ دەڭ­گەيىن كوتەرگەن كاسىپكەر «كوگىلدىر بۇعازعا» رە­سەي وبلىسىنان دا وقۋشىلار دەمالۋعا كوپ كەلەتىنىن ايتادى. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن «با­لاقايدا» قازاقستاندا الەۋمەتتىك جا­عىنان از قامتىلعان جانە جالعىزباستى، سونىمەن قاتار كوپبالالى وتباسىنىڭ بالالارى جەڭىلدىكپەن دەمالىپ قايتادى. مۇنىڭ بارلىعى ولارعا جاسالىنىپ وتىرعان قامقورلىق جانە قولداۋ.

بىراق «بالاقاي» لاگەرىنىڭ تەرريتوريا­سىندا ءوز كاسىبىن اشقىسى كەلىپ وتىر­عان­داردىڭ جايىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ بۇعان التاي اۋداندىق اكىمشىلىگى قالاي رۇقسات بەرىپ وتىر؟ ايماق باسشىسى دانيال كەنجەتايۇلىنىڭ كاسىپكەرلىكتى قول­داۋىنىڭ ارقاسىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ، ويىن-ساۋىق لاگەرىن «كوگىلدىر بۇعازدا» كوركەيتىپ وتىرعان كاسىپكەردىڭ جۇمى­سى­نا كەدەرگى جاسايدى.

ونىڭ ۇستىنە «بالاقاي» لاگەرى بالا­لار­­عا ارنالعان ورىن. مۇندا ولار ەركىن وينايدى، باعدارلامالارعا قاتىسادى. ءار­تۇر­لى جارىستار وتكىزىلەدى. نەگىزى جاس بالالار الاڭىندا نەمەسە جاعالاۋدا ءۇل­كەن­دەرگە ارنالعان دەمالاتىن ورىن اشۋ ءتىپتى قي­سى­ن­سىز. ەڭ الدىمەن كاسىپكەر ايەل بالا­لاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداي­دى. سون­دىق­تان بالالار وينايتىن ايماق­قا ۇلكەندەردى كىر­گىزۋگە بولمايدى جانە وسى ايماقتا باسقالاي كاسىپ كوزىن اشۋ ءتىپتى زاڭسىز.

وسىدان 5-6 جىل بۇرىن «بالالار پەدو­فيلىنە قاتىسى بار» دەگەن كۇدىكپەن رە­سەي­دەن كەلگەن ازاماتتى كۇزەت ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كىرە بەرىستە ۇستاعانى بەلگىلى. 2008 جىلى «كوگىلدىر بۇعاز» دەمالىس ايماعىندا كىسى ءولىمى بولدى. سوندىقتان بالالار وينايتىن ءارى دەمالاتىن ايماق­قا ۇلكەندەردى مۇلدەم كىرگىزۋگە بولمايدى. ويتكەنى جاعالاۋدا، الكوگولدى ىشىمدىك ءىشۋ، توبەلەس پەن ءارتۇرلى وقىس، توسىن وقيعالار ورىن الۋى مۇمكىن. ال كاسىپكەر گۇلجيان ورازباەۆاعا الدىن الا ەسكەرتىلمەستەن اۋدان اكىمشى­لى­گىندە قارالعان سەرۆيتۋت جوباسى ەش­قان­داي قيسىنعا ساي كەلمەيدى ءارى بۇل زاڭسىز ەكەنى ايقىن. «بالاقايدىڭ» جەرىن بوگدە ماقساتقا پايدالانۋعا بولمايدى. سوندىق­تان ايماقتا شاعىن جانە ورتا كاسىپكە، تۋ­ريزم سالاسىنا ايرىقشا قولداۋ كور­سەتىپ وتىرعان شىعىس قازاقستان وبلى­سىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ مىرزا بۇل ماسەلەنى جەدەل ءارى ساۋاتتى شەشەدى دەگەن ويدامىز.

ميرا بەرىكبولوۆا

وسكەمەن قالاسى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار