12 تامىز, 16:13 405 0 ايماق دينارا مىڭجاسارقىزى

حالىق ناقتى ناتيجە كۇتەدى

شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى ەرلان ايتاحانوۆقا اشىق حات

تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى 28 جىل ىشىندە سۇيىكتى شىمشاھاردى باسقارعان اكىمدەر ءار ەكى-ءۇش جىل سايىن الماسىپ وتىرىپتى. ارينە، ولاردىڭ ءبارى دە  ءوز قال-قادىرىنشە قالانى وركەندەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوستى،اتقارعان جۇمىستارى تاريحتا قالدى، حالىقتىڭ كوز الدىندا تۇر. ەندى مىنە تىزگىندى ون ءتورتىنشى بولىپ ەرلان قۋانىشۇلى ايتاحانوۆ قولعا الدى. سۇيىكتى شىمقالانىڭ وتكەنىنە  كوز جىبەرسەك، ارينە، قازىرگى جاعدايدى بۇدان ون-ون بەس جىل بۇرىڭعى كەزەڭمەن سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيدى.ەل اقۋالى.ەكونوميكاسى مەن الەۋەتى، مادەنيەتى وركەندەپ بارادى. شىمكەنت استانا مەن الماتىدان كەيىنگى ءۇشىنشى مەگاپوليس قالا مارتەبەسىنە يە بولدى. ۋاقىت اعىمىنا قاراي قالانىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە دەگەن كوزقاراس تا وسكەلەڭ تالاپ تۇرعىسىنا ساي وتە جوعارى تالاپ دارەجەسىنە كوتەرىلگەنىن ەستەن شىعارماۋعا ءتيىسپىز.

جاقسىمىزدى ەشكىم تارتىپ المايدى، ول ماقتانىشىمىز بولىپ جۇرت يگىلىگىنە اينالادى، جۇرەك تورىندە جىلى ىقىلاسپەن ساقتالادى. بىراق قالادا اتقارىلۋى ءتيىس، كوپتەن ءتۇيىنى شەشىلمەي كەلە جاتقان پروبلەمالاردىڭ، حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىراتىن، بارىمىزدى ۇقساتا الماي وتىرعان كەلەڭسىز جايتتەردىڭ شاش ەتەكتەن ەكەنىن، ونى كورمەي، ايتپاي اينالىپ كەتۋگە تاعى بولمايدى.

بۇگىن مەن جاڭا باسشىنىڭ نازارىن قازىر قالىپتاسىپ وتىرعان بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە اۋدارا وتىرىپ،اكىمنىڭ كومانداسى مەن بۇكىل قالا جۇرتشىلىعى بىرىگە قولعا السا دەگەن ۇسىنىستارىمدى ورتاعا سالسام دەيمىن.

بۇل تۇرعىدا اڭگىمەنى كۇلبىلتەلەتپەي تىكەسىن ايتار بولساق، ءبىرىنشى كەزەكتە حالىققا جاعداي جاساۋ كەرەك. جاعداي دەگەنىمىز، ول:ۇل-قىزدارىمىزعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ، ءونىمدى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن بارلىق مۇكىندىكتى جاساۋ: كرەديت الىپ جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىندەرگە نەسيە بەرۋ،ال كاسىپكەرلىك قولىنان كەلمەگەنىمەن قولدان كەلەتىن تىرلىكپەن انالىسام دەگەندەرگە جۇمىس ورنىن تاۋىپ بەرۋ.

جاستاردى قىرۋار اقشا جۇمساپ شەتەلگە وقۋعا جىبەرەمىز ال ولار ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىمىزعا سايكەس كەلمەيتىن، ءوز ەلىندە قولدانا المايتىن ءبىلىم الادى.ەلگە ءبىزدىڭ زاڭىمىزدان مۇلدەم ماقۇرىم بولىپ كەلەدى. ال، ەندى وقىپ كەلدىڭ عوي،ءوزىڭدى كورسەت،  جۇمىس ىستە دەسەڭ نەدەن باستاۋىن بىلمەيدى.بىلەتىنى تەك شەت ءتىلى.شەتەلگە وقۋ ءۇشىن ەمەس، تاجريبە الۋ ءۇشىن جىبەرۋ كەرەك.

مىسالى، كەشە كەتكەن اكىم شەتەلدە وقىدى،ورتالىق ورگانداردا ىستەدى. شاماسى مالىمەتتەردى ۋاقتىلى، ساپالى جيناپ وتىردى،سول ارقىلى باسشىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعا بىلگەن شىعار. وعان ۇلكەن سەنىم ارتىلىپ، جاۋاپتى دا جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت بەردى. بىراق تاجىريبەسىنىڭ ازدىعىنان، ءتىپتى جوقتىعىنان دەسە دە بولار، سەنىمدى اقتاي المادى. پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ  باسشىسى وسىلاي دەمەدى مە كەشە؟ سودان دا حالىقتىڭ ءال اۋقاتىن كوتەرۋ ءۇشىن ناقتى ءىس جۇرگىزۋدى بىلاي قويعاندا،  باعدارلاماسىن دا ەستىمەدىك.

ايتقانى بولماي ساندالىپ، جەرگىلىكتى بيلىكتەن تۇڭىلگەن ىزالى ايەلدەر بالالارىن اكىمدىككە تاستاپ كەتەدى،سابەزدىڭ الدى قارا قۇرىم نارازى قاۋىمىنان بوسامايدى. ءبىرىنشى ساۋىردەن بەرى ءتورت اي بويىنا شەشىلمەيتىندەي ول قانداي كۇردەلى ماسەلە. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆانىڭ 2019 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ بەرىلە باستايتىن جاڭا كولەمدەگى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋدىڭ جولدارى مەن وعان قاجەت قۇجاتتار جونىندە بەرگەن تۇسىنىكتەمەسى بارلىق باق تا جاريالاندى عوي. بۇعان قوسا «تيىسىنشە، وتباسىنا سايكەستەندىرۋ ءۇشىن جەكە كۋالىگىن جانە ءوتىنىشىن تاپسىرۋ جەتكىلىكتى»، دەپ اتاپ كورسەتتى ۆيتسە-مينيستر.

جاڭا ەرەجە بويىنشا ءوتىنىم بەرۋشىدەن قوسىمشا انىقتامالار سۇرامايتىن بولادى، ونى تەك اقپاراتتىق جۇيەلەردى دەرەكتەر بولماعان جاعدايدا سۇراي الادى.

باسشىلىق تىزگىنىن ۇستاعاندار پروبلەمانى شەشۋگە ارەكەت جاساۋدىڭ ورنىنا «شۇبىرتىپ بالا تۋا بەرمەڭدەر» دەيدى ەكەن. سوندا ونىڭ ءوزى قايدان كەلگەن؟ ول دەگەنىمىز ۇرپاعىڭدى جويۋمەن تەڭ ەمەس پە؟ بۇل قىلمىس قوي.

ءيا، وكىنىشكە وراي، ەسكى اكىم وسىلاي قوردالانعان پروبلەمالاردى ۋاقتىلى جانە ويداعىداي شەشۋ جۇمىستارىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرا الماي، كەلدى دە كەتتى، سەنىمنەن شىعا المادى.

جاڭا اكىم  ەرلان قۋانىشۇلى  ىنىمىزدەن كوپ ءۇمىت كۇتىپ وتىرمىز.ول ىسىلعان، تاجىريبەسى تولىسقان، ىسكەر مامان.شارۋاشىلىقتان باستاپ،اۋداندا،وبلىستا، قالا بەردى ورتالىقتا دا ەڭبەك ەتتى.بارىنشا تاجريبە جيناعان سەكىلدى.

وبلىستىق قارجى باسقارماسىنىڭ جانىنان جيىرما جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى شىعىپ كەلە جاتقان «قارجى» ەكونميكالىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى رەتىندە ءوڭىردى دامىتۋدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالارىن، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى جاساۋ مەن ولاردىڭ اتقارىلۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك باسشىلارىنىڭ، ەكونوميكا، قارجى، مەملەكەتتىك كىرىس سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى مەن بىلىكتى ماماندارىنىڭ قالانى باسقارۋ، ەكونوميكاسى مەن ولەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىنداعى قۇندى پىكىرلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، ءوز  ۇسىنىستارىمدى جيناقتاعان ەدىم.

قالانىڭ جاڭا  اكىمى ءوز باعىت-جوسپارلارىنا قوسا مىناداي ىستەردى قولعا الىپ، جۇزەگە اسىراتىن بولسا جۇمىسىنىڭ ناتيجەلى بولۋىنا، قالانىڭ دامۋىنا از دا بولسا ىقپالى تيەر ەدى دەگەن ويمەن سول ۇسىنىستاردى جولداپ وتىرمىن.

ءبىرىنشى كەزەكتە قالانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جوسپارىن قايتا قاراپ، ەڭبەك جانە ءوندىرىس رەسۋرستارىنىڭ تەڭگەرىمىن جاساپ الۋ كەرەك. جۇمىسسىز  بوس جۇرگەن قانشاما ازاماتتاردى اتقاراتىن ماماندىقتارىنا قاراي توپ توپقا ءبولىپ، ولاردىڭ ىشىندەگى ەر ادامدار مەن ايەل ادامداردىڭ سانىنا نازار اۋدارۋ قاجەت.

بۇدان  سوڭ جۇمىس ورنىن اشپاس بۇرىن كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسىپ ناقتى جۇمىس ورىندارىن انىقتاپ الۋدىڭ جانە  كاسىپكەرلەرگە ەڭ تومەنگى پايىزبەن نەسيە بەرىپ، ولاردىڭ ءوز كاسىپتەرىن اشۋىنا جاردەمدەسكەن ءجون..

جۇمىسسىزدار ىسكە كىرىسكەن سوڭ كوسىمشا كىرىس تابۋمەن بىرگە كالا بيۋدجەتىنىڭ تولىعۋىنا دا ۇلەس قوسادى. مەملەكەتتىك كىرىستەردى تولىقتىرۋدا تانىمالى دونور بولىپ وتىرعان رەسپۋبليكالىق باعىنىستاعى استانا مەن الماتى قالالارىنىىڭ دەڭگەيىنە جەتۋگە ءتيىسپىز. ال، ءبىزدىڭ قالا تۇرعىندارى نەگىزىنەن و باستان كاسىپكەرلىككە بەيىم، ءىستىڭ كوزىن تابا بىلەتىن، ەڭبەككەر حالىق بولا تۇرا ءالى كۇنگە دەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تاۋەلدىلىك قۇرساۋىنان شىعا الماي كەلەدى.

سودان سوڭ قالا بويىنشا شىعاتىن  ونىمدەردىڭ وتۋىنە كومەكتەسۋدى  مىندەتىنە الىپ،ايلىق جالاقىنىڭ تومەنگى كولەمىن بىرلەسە بەكىتىپ، باقىلاپ وتىرۋ قاجەت. بۇل جەردە قالانىڭ الەۋەتىنە قاراي ەكونميكالىق ايماققا (اۋىر ءوندىرىس،جەڭىل ءوندىرىس،حيميا ءوندىرىسى،اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن قايتا وڭدەۋ ت.ب.)   ءبولىپ العان دۇرىس بولار ەدى.

الەۋمەتتىك تەڭگەرىم جاساۋعا باسا نازار اۋدارعان ءجون. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ ورتاشا ءوسۋ قارقىنىن (بالاباقشا جاسىنا دەيىنگى، مەكتەپ جاسىنداعىلاردى،جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە وقيتىنداردى،قارتتار مەن  زەينەتكەرلەردى) انىقتاپ،سوعان بايلانىستى قالا بويىنشا قانشا الەۋمەتتىك نىساندار قاجەت ەكەنىن بەلگىلەپ،ونىڭ شەشۋ جولدارىن ناقتىلاپ الۋ كەرەك.

ەكىنشى كەزەكتە، الەۋمەتىك تولەمدەر (اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك، زاڭمەن بەلگىلەنگەن باسقا دا جاردەماقىلار مەن تولەمدەر)  كولەمىن انىقتاپ، بۇل كومەكتەردىڭ  جىلدان جىلعا ازايۋى ءۇشىن ناقتى ەسەپ جۇرگىزىپ وتىرۋ كەرەك. بۇل ورايدا قانشا ادام جۇمىسقا ورنالاسىپ، وتباسىلىق كىرىستەر  كولەمىن ۇلعايتقانىن باقىلاپ، ءبىلىپ وتىرۋ ماڭىزدى. وسىلايشا  حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋمەن بىرقاتاردا الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج وتباسىلارىنىڭ سانىن مەيلىنشە ازايتۋدى ءبىرىنشى كەزەكتەگى جانە ەڭ ماڭىزدى ماقسات رەتىندە ساناۋ كەرەك.

شىمكەنت – ينفراقۇرىلىمى جاقسى دامىعان، قازاقستاننىڭ جەتەكشى ونەركاسىپ جانە ەكونوميكالىق ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى. قارقىنداپ دامىپ جاتقان قازىرگى جاھاندانۋ زامانى   ىرعالىپ-جىرعالۋدى كوتەرمەيدى. سوندىقتان بۇل جوسپار كەم دەگەندە   ءۇش ايدان اسپاي تولىق جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.

حالىق ءار اكىمنەن ناقتى ناتيجە مەن قامقورلىق كۇتەدى. قۇر سوزدەن شارشادى. جۇرت شىنايى بەتبۇرىستى سەزگەندە عانا باسشىنى سىيلاپ، قۇرمەتتەيدى،قولدايدى. كەز-كەلگەن اكىم  قابىلەت-قارىمىن ناقتى ىسىمەن  دالەلدەي السا  ولار  ءۇشىن تام-تۇمداپ قانا، ءتىپتى ساراڭ  قالىپتاساتىن بەدەل، سەنىم، رەيتينگ سياقتى ءزارۋ كورسەتكىشتەردى  تەز-اق كوتەرىپ الۋىنا بولادى.سوندا باق-داعى قىڭىر،بۇرالقى سوزدەر،اياقتان شالۋ،وسەك ايتۋ دەگەندەر دە وزىنەن ءوزى جويىلادى.

 

سلام نۇرماعانبەتۇلى،

«قارجى» ەكونوميكالىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى،

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.

سوڭعى جاڭالىقتار