8 تامىز, 14:32 328 0 جاڭالىقتار "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

ماسىلدىق مۇراتقا جەتكىزەر جول ەمەس

كەز-كەلگەن مەملەكەت ءوز حالقىنىڭ باي-قۋاتتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. حالىق اراسىنداعى الەۋمەتتىك تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا قولداۋ ءبىلدىرۋ باعدارلامالارىن قۇرادى. ەڭبەككە جارامسىز ازاماتتارعا ءار ءتۇرلى كومەكتەر كورسەتىلەدى. مۇنداي كومەكتەر مەن باعدارلامالار ءاربىر ەلدە الۋان ءتۇرلى جول­دارمەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. ال حالىققا جاپپاي اقشا تاراتسا نەمەسە بانكىدەن العان قارىزىن مەملەكەت تۇگەل جاۋىپ بەرسە دەگەن سياقتى تۇسىنىكتە بولۋ  بۇگىنگى اقپاراتتىق قوعامنىڭ كوزى اشىق ازاماتتارىنا ءتان مىنەز ەمەس.

ءبىزدىڭ ەلىمىز دە كومەككە ءزارۋ ازامات­تارعا قول سوزۋدان كەندە قالىپ وتىرعان جوق. بيىل كوكتەمنەن بەرى كوپبالالى وتباسىنداعى ءاربىر بالاعا 21 مىڭ تەڭگە تولەۋ جايلى شەشىم شىقتى. كوپتەگەن وتباسى سول قارجىنىڭ يگىلىگىن قازىر كورىپ تە وتىر. ال الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن نەمەسە ومىردە ءارتۇرلى قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتاردىڭ قارىزىن كەشىرۋ جايلى جارلىق تالاي وتباسىنىڭ ءۇمىتىن جاندىردى. ال تەپسە تەمىر ۇزەتىن ازا­مات­تاردىڭ مۇقتاجدىق پەن ماسىلدىقتى اجىراتا الماي ۇكىمەتكە تەپسىنگەنى ۇيات-اق.  وزدەرى ەڭبەككە جا­رام­دى، كەيبىرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى اجەپتاۋىر جوعارى بولا تۇرا كەدەي-كەپ­شىك­كە ارنالعان ازعانتاي اقشاعا جارماسۋ بارىپ تۇرعان ماسىلدىق پسيحولوگيا دەرتى دەمەسكە لاج جوق. بۇل دەرتپەن كۇرەسىپ، ودان ارىلۋ جولدارىن نۇسقاپ، ساۋىقپاساق جيىرما ءبىرىنشى عاسىرداعى باسەكەلەستىك قوعامعا ساي مەملەكەت قۇرىپ جاتىرمىز دەپ ايتۋدىڭ ءوزى بەكەرشىلىك.

كوكتەمدە عانا وسى الەۋمەتتىك جاع­دايى تومەن ازاماتتارعا بەرىلەتىن كومەك ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭداردى پىسىقتاۋ بارىسىندا سەناتور ءسار­سەن­باي ەڭسە­گە­ن­وۆ ماسىلدىق ماسەلەسىن اتاپ ءوتتى. سەناتور بىلاي دەيدى: «جا­قىندا وتكەن كەزدەسۋدە انىقتالعانى – ۇلكەن جولدىڭ بويىندا سالىنىپ جاتقان مەكتەپ قۇرىلىسىنداعى جۇمىس­شىلاردىڭ 90 پايىز­دان استامى وزبەك مەملەكەتىنىڭ ازاماتتارى. قۇرى­لىس مەكەمەسىنىڭ باس­شى­سى سول اۋىلدىڭ تۇرعىنى. ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا، جەر­گىلىكتى تۇر­عىندار جۇمىسقا كەلمەيدى. قارا جۇ­مىسشىنىڭ ايلىعى 90 مىڭ تەڭگە، سىلاقشى ماماندار 150 مىڭ تەڭگە الادى. مۇنداي اقشاعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جۇمىس ىستەۋگە ىقىلاسى جوق. كەيبىرەۋلەرى «مۇنداي جالاقىعا جۇ­مىسقا بارساق، جاردەماقىدان قا­عى­لامىز» دەگەن ءۋاج ايتادى ەكەن»،  – دەدى ول. ءيا، سە­ناتوردىڭ اي­تىپ وتىرعان مىسالىنا قارسى ايتار ءۋاجىمىز جوق. قان­شاما جىلدان بەرى وزبەك­ستان ازا­ماتتارى ءبىزدىڭ ەلدە قۇ­رىلىس جۇمىستارىن، ەگىنشىلىكتى تاعى دا باسقا قارا شارۋانى اتقارىپ كەلە جاتىر. ال بىراق ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق ازامات­تار جۇمىس تاپپادىق دەپ ەكى قولىن قۋسىرىپ وتىر. ولار ۇيدە وتىرىپ الىپ، مەملەكەت اقشا بەرسە، قارى­زىمدى ۇكىمەت جاۋىپ بەرسە دەپ ارماندايدى.

ارينە، قانشاما قازاقستاندىق ازا­مات­تاردىڭ بيزنەستە، مەملەكەتتىك قىز­مەتتە، قوعام­دىق جۇمىستاردا بە­ل­سەن­دىلىك تانىتىپ، ەلگە ۇيىتقى بولىپ ءجۇر­گەنىن دە ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. بىراق كەيبىر ازا­ماتتاردىڭ ءالى دە سوناۋ كەل­مەس­كە كەتكەن كەڭەستىك جۇيەدەگى «وكىمەت ولتىرمەيدى» دەي­تۇعىن تۇسىنىكتەن ارىلا الماي وتىر­عانى وكىنىشتى-اق.

نۇر-سۇلتان قالاسى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساۋلە نۇرعوجينا حانىم بىلاي دەيدى: «ايەل ازاماتتاردىڭ ىشىندە نە­گىز­سىز تالاپ قويىپ، اكىمدىك قىزمەت­كەر­لەرىن زاڭسىز جولمەن جەكە باستا­رى­نىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە يتەر­مە­لەي­تىندەر بار. ناقتى ايتقاندا 14-15 ايەل ازامات بار. ولار 15-20 ملن.تەڭگە نەسيەسىن جاۋىپ بەرۋىن تالاپ ەتەدى. زاڭسىز جولمەن باسپانا الىپ بەرىڭ­دەر دەيدى. ءوزىڭىز بىلەسىز، قالادا 40 مىڭنان اسا ادام باسپانا كەزەگىندە تۇرعانى ءجيى ايتىلادى. اكىمدىككە كەلىپ ايقايلاعاننىڭ بارىنە پاتەر بەرىلە بەرسە، ادىلەت قايدا قالادى؟ ءبىز قۇقىقتىق مەملەكەت ەمەسپىز بە؟! زاڭ بارىنە ورتاق. وسىلاردى ايتىپ، ءمان-جايدى قانشا تۇسىندىرسەك تە «ەگەر شەشپەسەڭدەر، ءبىزدىڭ چات­تا­رى­مىزدا ايەلدەر كوپ. قاجەت بولسا 200-300 ايەلدى كوشەگە شىعارامىز» دەيدى». سو­نىمەن قاتار ساۋلە حانىم قانشاما ازا­مات­تىڭ كومەككە قولى جەتىپ، الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ وڭالعاندىعىن جانە تالاي تۇرعىننىڭ ريزاشىلىق بىلدىرگەندىگىن اتاپ ءوتتى. ال ەندى ءۇي بەرمەسەڭ، قارىزىمدى جاپپاساڭ كوشەگە ايەلدەردى شىعارامىز دەگەن بۇزاقىلىق قىلمىسقا اپاراتىن جول عوي. ونىڭ سوڭى جاقسىلىققا جەت­كىزبەسى دە تۇسىنىكتى.

ال جۋىقتا عانا ماڭعىستاۋ وڭىرىندە بولىپ، حالىقپەن كەزدەسۋ جاساعان مەم­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ماسىلدىق جايلى تىلگە تيەك ەتكەن بو­لا­تىن.  پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ازا­مات­تاردىڭ مۇق­تاجدىق پەن ماسىلدىقتى اجىراتا الماي وتىرعاندىعىن اتاعان. تەك قانا ۇكى­مەت تاراپىنان بولىنەتىن ءجار­دەم­اقىعا قاراپ ءومىر سۇرۋگە بول­مايتىنىن، كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدىڭ مەملەكەت ءۇشىن دە جەكە ازامات ءۇشىن دە ءتيىمدى ەكەن­دىگىن ەسكەرتكەن. پرەزيدەنت ەسكەرتىپ وتىرعان ماسەلە بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى تاقىرىبى بولىپ وتىرعانى دا جاسىرىن ەمەس.

فەودالدىق قوعامدا ءومىر سۇرگەن ۇلى ابايدىڭ:

«بايدا مەيىر، كەدەيدە پەيىل دە جوق،

اڭدىستىرعان ەكەۋىن قۇدايىم-اي!» – دەيتىنى بار عوي. ال بىراق قازىر نارىق­تىق قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. تالا­بىڭ مەن تالانتىڭدى ۇشتاستىرا بىلسەڭ، الەمدىك دەڭگەيدەگى بيزنەسكە ارالاسساڭ دا ساعان ەشكىم قوي دەمەيدى. تاۋەلسىز مەم­لە­كەتىمىزدىڭ كوركەيۋىنە ءاربىر قازاق­ستان­دىق ۇلەس قوسام دەسە جول اشىق. اۋادان اقشا، تەزەكتەن تەڭگە تابۋعا بو­لادى.  مەملەكەت مەيىرىن بەرىپ، حالقىنا قول ۇشىن سوزعان ەكەن، ءسىز بەن ءبىزدىڭ پەيىلىمىز كەتپەسىن اعايىن! مۇقتاجدىق بولماسا دا مەم­لەكەتكە قول جايۋ ماسىل­دىق پسيحو­لوگيا كورىنىسى. ماسىلدىق مىنەز توعى­شار­لىققا، ارەكەتسىزدىك پەن مەشكەيلىككە اپارۋى دا مۇمكىن. حالقىنا قابات-قابات الەۋمەتتىك كومەكتى اياماعان ليۆيا باس­شى­سىن دا جالقاۋلىق جاي­لاعان جۇرتى ور­نىنان جۇلىپ العان. مۇنداي مىسالدار الەمدە كوپ. سوندىق­تان دا حالىققا مەم­لەكەت اقشا ۇلەستىرەدى دە­گەن  قاتە تۇسىنىك. ونى ءبىزدىڭ ەلىمىز جاقسى ءبىلىپ وتىر. بىراق حالىقتىڭ كەيبىر بولىگىندەگى ماسىلدىق دەرتتىڭ داۋاسىن ىزدەيتىن مەزگىل جەتتى. ءارى ول ۋاقىت وزدىرمايتىن ماسەلە.

بەيبىت توقتارباي

«تúrkistan»

سوڭعى جاڭالىقتار