7 تامىز, 23:21 434 0 بىلگەنگە مارجان "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

                                قوڭىر اۋليە

قوڭىر اۋليە ۇڭگىرى – شىڭعىستاۋ بوكتەرىنىڭ باتىس بولىگىندە شاعان وزەنىنىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقان قاسيەتتى مەكەن. عالىمداردىڭ زەرتتەۋى بويىنشا ۇڭگىر ىشىندەگى كولدىڭ ۇزىندىعى 25 مەتر، ەنى 10, كەيبىر جەرىنىڭ تەرەڭدىگى 5 مەترگە دەيىن، كولەمى ءار جىلى ءبىر ءتۇسىپ، ءبىر كوتەرىلىپ تۇراتىنى انىقتالعان.

سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى 4س شاماسىندا. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا ەرتە زاماننان كولدىڭ ەمدىك قاسيەتى بار. شىڭعىسحان اسكەرى دە وسى كولگە توقتاپ، جارالارىن ەمدەگەن دەسەدى. كولدىڭ ەرەكشەلىگى سۋعا كىرگەندە ادامنىڭ تۇلا بويى مۇزداپ، شىققاننان كەيىنگى سەرگەكتىك پەن دەنەنىڭ قىزىپ، جىلىنۋىندا.

1892 جىلى «ۆيتەبسكيە گۋبەرنسكيە ۆەدوموستي» گازەتىنىڭ №63 سانىندا قوڭىر اۋليە ۇڭگىرى جايىندا ماقالا جارىق كورىپتى. وندا بۇل ۇڭگىر جايىندا: «قوڭىر اۋليە – قازاقتاردىڭ سەمەي ماڭىنداعى اۋليە ۇڭگىرى، وندا ادام بويىنداي ايەلدىڭ مۇسىنىنە ءتاۋ ەتۋگە كوپتەگەن ادامدار كەلىپ جاتادى. ونىڭ اينالاسىندا تاستان جاسالعان ۇساق زاتتار، مونشاق جانە قولا مۇسىنشەلەر شاشىلىپ جاتادى. اۋليە ماڭىندا قۇرباندىق شالىنادى، ىندەت بولعان جاعدايدا اۋىرعان مال دا وسى جەرگە اكەلىنەدى» دەپ جازىلعان ەكەن.

ۇڭگىردىڭ الدىنداعى الاسا توبەلەردە جۇزدەگەن ادام جەرلەنگەن قورىم بار. بۇلار شاعان شايقاسىندا قازا تاپقان قازاق ساربازدارىنىڭ زيراتى دەپ ەسەپتەلىنەدى. ونىڭ دالەلى زيرات تاستارىنداعى قازاق رۋلارىنىڭ تاڭبا-بەلگىلەرى.

بۇل تاريحي مەكەنگە قازىرگى تاڭدا ءار ەلدىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن تۋريستەر كەلىپ،ەم مەن شيپا ىزدەۋدە. جان مەن ءتان تىنىشتىعىن تابۋ ماقساتىندا تۇنەپ، قۇلشىلىق ەتىپ، قۇرباندىق تا شالۋدا.

تۇيىندەي كەلسەم، قوڭىر اۋليە ەسكەرتكىشى – ەڭ الدىمەن وتكەن تاريحتىڭ كۋاسى،بابا تاريحى مەن مۇراسى. قازاقتىڭ اڭىز-اڭگىمەلەرى، شىڭعىس حان تۇلعاسىنا قاتىستى اڭىزدار، اباي ءداۋىرىنىڭ جاڭعىرىعى بولىپ سانالاتىن  قوڭىر اۋليە ۇڭگىرىنىڭ تاريحي قۇندىلىعىن ۇرپاق جادىنان وشىرمەيدى.

 البيناتۋماروۆا،

شاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا ماماندىعىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتى 

سوڭعى جاڭالىقتار