3 تامىز, 14:04 390 0 قاۋىپسىزدىك تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

«سايراندا» سايران سالعاندار...

الماتى قالاسىنىڭ وڭتۇستىگىندە بىردە سۋلى، بىردە «شۋلى»   «سايران» كولشىگى اعىپ جاتىر. ارى-بەرى وتكەن سايىن كوز توق­­تاتا قاراپ، جاز ايلارىندا جاعاسىنداعى ۋلاعان-شۋلاعان شو­مىلۋشىلاردى ءبىر شولىپ وتپەيتىن جان جوق شىعار.

«ولمەگەن قۇلعا بولدى جاز» دەمەكشى، سول جازدىڭ دا ەكى ايى اققان سۋداي جىلجىپ، قالاي ءوتىپ كەتكەنىن دە بىلمەي قالدىق. مۇمكىندىگى بارلار، قالتاسى قالىڭدار شەتەل اسىپ، نە بولماسا ءوزىمىزدىڭ كوكشە جەرىندە، سۇلۋ كوكشەنىڭ اسەم تابيعاتىنان ءنار الىپ، جاراتىلىستىڭ عاجايىپ قۇبىلىسىنا تامسانا، تازا اۋاسىن تەرەڭ جۇتىپ قايتقاندار دا بارشىلىق. ال... «سانانى تۇرمىس بيلەيتىن» زاماندا ەندى بىرەۋلەرىمىز قالا ماڭىنداعى، قالا بەرسە اسقار الاتاۋدى جاعالاپ، دەمالىستارىن كوڭىلدى وتكىزۋگە تىرىسۋدا. ءوزىمىز دە سول ەكى اي جازدا قالادان «شىعا» الماي قالعانداردىڭ قاتارىنانبىز. ارينە، قارجىنىڭ ەمەس، ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعىنان. وسىندايدا ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ون ەكى ايدا ءبىر-اق رەت بەرىلەتىن زاڭدى ەڭبەك دەمالىسىنىڭ وزىندە قورا-قوپسى جوندەپ، ۇيلەرىندە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن ادەتى ەسكە تۇسەدى. ال باسقا ۇلت وكىلدەرى قاقاعان قىسقا، ەندى عانا كوكتەرى كوكتەپ، ءبۇر جارا باستاعان شاق – كوكتەمگە دە قاراماي، جانتالاسپاي-اق وسىنداي تىرلىكتەرىن اتقارىپ الادى دا، الا جازداي الا دوربالارىنا ازىق-تۇلىكتەرىن سالىپ، تاۋ-تاستى ارالاپ، نە بولماسا مىسىعىن نە كۇشىگىن ەرتىپ شەتەل اسادى. وسىنداي ۇقىپتىلىعىن ۇيرەنە الماي كەلەمىز.

ءيا، ايتپاعىمىز بۇل دا ەمەس ەدى. كەزەكتى دەمالىس كۇندەرىنىڭ ءبىرىن، ءدال ايتقاندا، شىلىڭگىر شىلدەنىڭ سوڭعى جەكسەنبىسىن وسىنداي ءبىر قىزىعۋشىلىق جەڭىپ، «سايران» كولشىگىنىڭ جاعاسىندا كۇنگە قاقتالىپ ەكى-ءۇش ساعات «باقىلاۋ كامەراسىنا» اينالعانىمىز بار.

ەكى جاعالاۋدا دا ىعى-جىعى حالىق. كوبى بالالار. ءماز. ءبىر-بىرىنە سۋ شاشىپ، قالا بەرسە توپىراق شاشىپ اۋرە. سول قىلىقتارىنا كوڭىلدەرى توق. توق دەگەننەن شىعادى، ارالارىندا، ارينە، ەرەسەكتەر دە بار. ويتكەنى بالالاردى جالعىز جىبەرۋگە بولمايدى، «قاراۋىل» كەرەك. ال سول «قاراۋىلدارىڭىز» ءبىرى قيىر­شىق قۇمعا، بۇيىرعاندارى تال كولەڭكەسىنە داستارقان جايىپ جىبەرىپ، قىزۋ اڭگىمەگە كىرىسكەن. كۇننىڭ سونشالىقتى ىستىقتىعىنا قاراماي، ساپ-سارى بولىپ پىسكەن پالاۋىنىڭ مايى ەزۋىنەن اعىپ وتىرعان انا ءبىر كىسىگە قاراپ، «ويپىر-اي، دەمالۋدىڭ، سۋعا شومىلۋدىڭ ورنىنا، قايدا بارساق تا، قاي جەردە وتىرساق تا استان الشاقتاي المايتىن «ءوزى تويسا دا، كوزى تويمايتىن» قىلىعىمىزدى-اي، دەپ ءبىر قويدىق ىشىمىزدەن. وسىلاي ويعا شومىپ كەتكەن ەكەنبىز، شىرىلداعان ايەلدىڭ داۋسى سەلت ەتكىزدى.

بالاسىن الىستان باقىلاپ، سىرا ءىشىپ وتىرعان جاپ-جاس قازاق كەلىنشەك قاسىنا كەلىپ قالعان قىزىل جاعالىلاردى كورمەي قالسا كەرەك... سۋ جاعاسىندا ىشىمدىك ىشۋگە بولمايتىنىن ەسىنەن شىعارسا كەرەك، الدەنە دەپ داۋلاسىپ جاتتى. بىزبەن بىرگە ەلەڭدەي قۇلاق تۇرگەن تاعى ءبىر توپ سومكەلەرىنە بىردەڭەلەرىن تىققىلاپ جاتتى. سول توپقا قاراي جۇردىك. جاقىنداۋ كەلىپ ورىندىققا جايعاسقاندا بايقادىم، الگىلەر اجەپتاۋىر قىزۋ. ماساڭ. ءتارتىپ ساقشىلارى الگى كەلىنشەكتى ويبايلاتىپ اپارىپ كولىكتەرىنە تىقتى. بەسەۋدىڭ ەكەۋى بىرگە كەتتى دە، ۇشەۋى جاعالاۋدى جاعالاي ءبىز جاققا اياڭدادى. «جاعاجايدا ءىشىپ وتىرعان جالعىز ول ەمەس ەكەن. جىگىتتەر، كەلىنشەكتى الىپ كەتتىڭدەر، بالالارىن نە ىستەيسىڭدەر؟» دەپ ەدىم، «الىپ كەتپەي ەسكەرتۋ جاسايىق دەپ ەدىك، ءوزى اۋزىنا كەلگەنىن ايتىپ بالاعاتتادى» ، – دەدى بىرەۋى بىزگە تەسىلە قاراپ. سويتكەنشە بولعان جوق، ءبىزدىڭ داۋسىمىزدى ەستي سالا الگى توپتاعى ءتورت ەركەك ءتورت جاققا قاشا جونەلدى. ەكى قازاق كەلىنشەك ورىندارىنان تۇرا الماي، وتىرىپ قالدى. «مەن دە ورگاندا قىزمەت ىستەيمىن، سەن كىمسىڭ، قۇجاتىڭدى كورسەت، باستىعىڭا زۆوندايمىن» ،– دەدى الگى ايەلدىڭ ءبىرى ورىس تىلىندە. نەسىن ايتاسىز، الگىلەرمەن ەكى ساعات تايتالاسقان ساقشىلار ابدەن شارشادى عوي دەيمىن، الدەكىمنەن كومەك كۇتكەندەي جان-جاقتارىنا قاراپ ەستەرى شىقتى.

كەيبىر وتاعالارىن جامان ادەتتەن تيا الماي، تەزگە سالا الماي جۇرگەندە انالىق اسىل قاسيەتتەرىمىزدى اششى سۋمەن جۋىپ-شايىپ جۇرگەن مىنانداي قازاق ايەلىنە نە دەرسىڭ؟ ەرتىپ كەلگەن نەمەرەلەرى سۋمەن، ال وزدەرى اششى سۋمەن جۋىنعان جەردە نە ءتالىم-تاربيە بولار ەكەن؟ بالانى بەتىمەن جىبەرىپ، اششى سۋعا سىلقيا تويعان اتا-انا، بالاسىنا بىردەڭە بولىپ قالسا، كىمنەن كورىپ، كىمگە ارىزدانباق...

 

بىلەگى تالعانشا بەسىك تەربەتىپ، ءبىر اۋلەتتى عانا ەمەس، بۇتكىل اۋىلعا سۇلۋلىقتىڭ، كوركەم مىنەزدىڭ بيازى ۇلگىسىندەي بولعان كەشەگى يبالىلىق قايدا قالدى؟! جەكسەنبى كۇنگى جانىمىزدى اۋىرتىپ، سانامىزدى جەگىدەي جەگەن ءجايت وسى بولدى، اعايىن، سايرانداۋدىڭ دا ءجونى بار، ساناعا كەلەيىك!

 

تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى

«تúrkistan»

سوڭعى جاڭالىقتار