18 شىلدە, 10:58 537 0 بىلگەنگە مارجان "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

«الدىمەن ەل اعالارى، سەندەر قاتەلەسپەڭدەر...»

قانداي حالىقتىڭ بولسىن ەرەكشە قاستەرلى قاسيەتتەرى بولادى ەكەن. قازاق حالقى ءۇشىن، بۇل – يماندىلىق، ادامگەرشىلىك. سوناۋ اتامزاماننان بەرى قاريالار جاس وسكىندەرگە العىسىن «يماندى، ىرىستى بول» دەپ ءبىلدىردى. ياعني يماندى ىرىستان، بايلىقتان جوعارى قويدى، وسىنى بالا ساناسىنا ءسىڭىردى. ال شىرىق بۇزعاندار بولسا «نە دەگەن يمانسىزسىڭ» دەپ سوكتى. ول داۋىرلەردە قارعىستىڭ ەڭ اۋىرى ەدى بۇل. حالقىمىزدىڭ تۇسىنىگىندە يمان ءسوزىنىڭ اياسىندا سەنىم ماعىناسىمەن قاتار، بارلىق اسىل قاسيەتتەردى (ۇيات، ار-نامىس، سابىرلىق، جومارتتىق، شىنشىلدىق، ادالدىق، مەيىرىمدىلىك، كىشىپەيىلدىلىك، ت.ب.) قامتيتىن تۇسىنىكتەر كورىنىس تاپقان. بۇرىنعى دۋالى اۋىز اتالاردىڭ سويلەگەن سوزدەرىنەن، ىستەگەن امالدارىنان يماندىلىقتىڭ جەلى ەسىپ تۇراتىن.

اتالارىمىزدىڭ ايتۋىنشا يمان ادام جۇرەگىنەن ورىن الىپ، كوكىرەگىندە ساقتالۋى ءتيىس. بۇلاي بولماسا جەك­سۇرىن ادەتتەر جاۋلاپ الىپ، ادامدى تەرىس جولعا جەتەلەپ اكەتۋى مۇمكىن. ارينە، قاۋعا تۇسكەن ورتتەي جامان قاسيەتتەردى سانامالاي بەرۋدىڭ ءوزى اۋىر. دەگەنمەن، ولاردان اينالىپ كەتە المايتىنىڭ دا انىق. اباي قازاققا ءتان ناشار قاسيەتتەردىڭ ءتۇرىن ون بەسكە جەتكىزگەن. قازىرگى عالىمدارىمىز وتىزعا جەتكىزەتىن كورىنەدى.

ءيا، كۇندەلىكتى ومىردە نەبىر كەلەڭسىز ارەكەتتەردىڭ بوي كورسەتىپ وتىرعانى راس. ول جونىندە ايتىلىپ تا، جازىلىپ تا، كورسەتىلىپ تە ءجۇر. ماسەلەن، جوعارى لاۋازىمدى ادامداردىڭ قىلمىسقا بوي بەرىپ، ءىستى بولىپ جاتقاندارى بارىمىزگە دە بەلگىلى. الاياقتىقپەن اينالىسىپ تالاي ادامنىڭ وبالىنا قالعاندار، اتقا مىنگەنىنە جەلىگىپ، زاڭدى بەلىنەن باسىپ، جەلدەن ءارى وزباق بولىپ جۇرگەندەر، تامىر-تانىستىقپەن مايلى جىلىككە يە بولىپ، ءوز كۇي-جايلارىن كۇيتتەۋمەن اينالىساتىندار، ءتيىستى ءىستى ناقتى شەشۋدىڭ ورنىنا ءسوز بۇيداعا سالىپ، جۇرتتى اۋرەلەيتىندەر، اقىلىنان ايلاسى ۇستەم، قابىلەتىنەن قۋلىعى باسىم ادامدار، ءوز سىباعاسىنا قۇلدىق ۇرىپ جەۋگە ءازىر تۇراتىن قۇل مىنەزدى باعىنىشتىلاردىڭ قاتارى سيرەيتىن ەمەس. ناپسىقۇمارلىق، دۇنيەقوڭىزدىق، قاتىگەزدىك پيعىلدار مەن جاعىمپازدىق، ناۋقانشىلدىق، كوزبوياۋشىلىق ادەتتەر بەل الىپ بارادى.

سىبايلاس جەمقورلىق، مۇقتاج ادامداردى جەكە ماسەلەلەرىن شە­شۋ ءۇشىن پارا بەرۋگە ماجبۇرلەۋ، دارمەنسىز جاندارعا قيانات جاساۋ تيىلماي كەلەدى. ۇلتقا قارا كۇيەدەي جاعىلعان ەندى ءبىر مىنەز – ول ءوز قاتەمىزدى تۇسىنسەك تە ونى بىرەۋگە ارتۋ نەمەسە جانىڭنان جاۋ تاۋىپ، سونىمەن كۇرەسۋ. سونداي-اق، «ارسىز بولماي اتاق جوق الدامشى بولماي باق قايدا؟» دەپ حاكىم اباي ايتقانداي، باستىق بولۋ ءۇشىن نەنى بولسا دا ساتىپ جىبەرۋگە دايار ادامداردىڭ قاراسى ءالى ازايار ءتۇرى جوق. «ەل پايداسى» دەگەن تۇسىنىكتى «ءوز باسىمنىڭ پايداسى» دەگەن تۇسىنىككە ءبىرجولا الماستىرىپ العان ازاماتتار جەتكى­لىكتى.

ارينە، بۇل تۇستا كوپ ماسەلە ءاربىر ادامنىڭ جەكە سانا-سەزىمىنىڭ، ىشكى جان-دۇنيەسىنىڭ، ار-ۇياتىنىڭ تازالىعىنا، ەڭ باستىسى، يماندىلىعىنا بايلانىستى ەكەندىگى انىق. ۇيات ىزگىلىكتىڭ ۇياسى، ال ىزگىلىككە ۇمتىلۋ، جاۋىزدىقتان بەزىنۋ ادامنىڭ جاراتىلىس پايىمىندا بار قۇندىلىق دەسەك بارلىق ماسەلەنىڭ ءمانىسى تاربيەگە كەلىپ تىرەلەرى انىق. كەزىندە حالقىمىزدىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ «تاربيە» دەگەن ماقالاسىندا «رۋم حالقىن اتاقتى، كۇشتى قىلعان كىم؟ تاربيە. ەسكەندىردى دانىشپان حاكىم قىلعان كىم؟ اريستوتەلدىڭ تاربيەسى. نەروندى زالىم قىلعان كىم؟ فيلوسوف سەنەكانىڭ قاتە تاربيەسى. نەمىس جۇرتىنىڭ ۇلتشىلدىق، بىرلىكشىلدىگى نەدەن؟ تاربيەنىڭ قۋاتى. مىنە، تاربيەنىڭ زور عىلىم ەكەندىگىنە، ادام بالاسىن بۇزاتىن دا، تۇزەيتىن دە تاربيە ەكەندىگىنە دالەل وسى», دەپ جازۋى تەگىن ەمەس.

رۋحاني قۇندىلىقتاردى ادام ءوزىنىڭ بويىنا جاس شاعىنان سىڭىرە باستايدى. وسىندايدا بالالىق شاق ەسكە تۇسەدى. كۇن ءيسى ءسىڭىپ، جۋسان ءيسى اڭقىعان قازاقى توپىراقتا وستىك. سونداعى قاريالاردىڭ، ۇستازداردىڭ جوعارى ءبىلىمى بولماسا دا، سول ساۋاتتان ارتىق دانالىعى مەن ءومىر تاجىريبەسى بولعان. سول دانالىق ءبىزدى ايالادى. ماسەلەن، ءوزىنىڭ تالايلى تاعدىرىندا اۋىر تۇرمىستىڭ ءدامىن ءبىر كىسىدەي تاتىپ، جاقسىنى دا، جاماندى دا ءبىراز كورگەن مەنىڭ اتا-انام ءبىزدىڭ بويىمىزعا كىسىلىكتىڭ ىزگى قاسيەتتەرىن سىڭىرۋگە ۇمتىلدى. كەيىن بايقاعانىمداي، كۇن سايىن كوزگە ونشا كورىنە بەرمەيتىن قاراپايىم ادامداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى شىنداپ كەلگەندە جوعارى ادامگەرشىلىكتىڭ ۇلگىسى ەكەن جانە دە وعان الدەنەشە مارتە كوزىم جەتتى. ءالى ەسىمدە، وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىنىڭ ورتاسىندا بىزدەن تەمىرجولمەن ارنايى ۆاگوندارعا ارتىپ، باسقا ايماقتارعا پرەسستەلگەن شوپتەردى جونەلتۋ قاجەت بولدى. بۇل جۇمىسقا ءبىراز ادام جەگىلدى، ال اقىسىنا سول ءشوپ بەلگىلەندى (شارت بويىنشا بەرىلۋگە ءتيىس ءشوپتىڭ مولشەرى تيەلگەن ۆاگوننىڭ سانىنا قاراي بايلانىستى بولدى). ەل بولعاسىن ءارتۇرلى ادامدار بار. بىرەۋلەر ۆاگوننىڭ بەت جاعىن عانا قالقايتىپ، ارتىق ءشوپ الۋ ءۇشىن قۋلىققا باردى. ءبىزدىڭ دە وسىنداي تىرلىكتەرگە باستايتىن ارەكەتىمىزدى مەنىڭ اكەم تىيىپ تاستاپ وتىراتىن، ال ءوزى ۆاگونداردى كەنەرەسىنە دەيىن نىعىزداپ تولتىراتىن. اكەمنىڭ سونداعى «بىرەۋدى الداساڭ، وبالىنا قالاسىڭ، بۇدان وتكەن كۇنا جوق. ادامدى الداۋعا بولار، اللانى الداي المايسىڭ!» دەگەن سوزدەرى ماڭگى ەسىمدە قالىپتى. وسىلايشا جۇرەكتىڭ تۇبىندە ۇيالاپ قالعان اكەنىڭ قاسيەتتى ءسوزى قازىر مەنى قيىندىقتا جاسىتپاي، قۋانىشتا تاسىتپاي ساقتاپ تۇرعان كۇش دەپ بىلەمىن.

سايىپ كەلگەندە، ار-ۇجدانمەن ءومىر ءسۇرىپ، قوعام يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە نە جەتسىن. اتاپ ايتقاندا، جاۋاپتى ورىنداردا يماندى ازاماتتار وتىرسا، بيلىك تۇتقاسىن قۇدايعا قاراعان ادامدار باسقارسا، «ءوز قالتاسىن» «ەل قالتاسىنىڭ» ەسەبىنەن تولتىرىپ، كۇن قۇرعاتپاي قاقپانعا ءتۇسىپ جاتقان جەمقورلار، تالايلار ءناپسىسىن تىيا الماعان پاراقورلىق كۇرت ازايا تۇسەر ەدى دەگەن ويعا كەتەسىڭ. وسى ورايدا، بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسىنىڭ جەزدى اۋدانىن 16 جىل ۇزبەي باسقارا وتىرىپ، اۋدانىن سول كەزدەگى كەڭەس وداعى كولەمىندە قاتارىنان ءۇش بەسجىلدىق جەڭىمپازى اتاندىرعان، زەينەتكەرلىككە شىققان ساتىنەن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جاساعان دۇنيەسى نە دارىنى، نە ارىنى اسقان ادامدار عانا بارا الاتىن تىرلىك – شاعىن عانا جەزدى كەنتىندە تمد ەلدەرىندە تەڭدەسى جوق تاۋ-كەن جانە بالقىتۋ ءىسى تاريحى مۇراجايىن ۇيىمداستىرعان ماكەن تورەگەلدين جونىندە شاعىن ءبىر ەستەلىكتى ايتا كەتۋدىڭ رەتى كەلىپ تۇر.

بۇل اڭگىمەنى قاراعاندى وبلىسىنا قاراستى ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى بولعان، مارقۇم باتتال مۇقىشۇلى ايتقان ەدى: «2003 جىلدىڭ كوكتەم ايىندا اعامىزدىڭ 80 جاسقا تولۋىن اۋدان حالقى بولىپ تويلاۋعا دايىندالدىق. ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا ماكەڭنىڭ ۇيىندە بولعانىمدا، ول «قازاقمىس» كورپوراتسياسى باسشىلارى كيم ۆلاديمير سەرگەەۆيچكە جانە يۋن رۋسلان بوريسوۆيچكە 80 جىلدىق تويىنىڭ شاقىرۋ بيلەتىن جەتكىزىپ بەرۋدى ماعان تاپسىردى. كەلەسى كۇنى، ۆلاديمير كيم ءىسساپاردا ەكەن، شاقىرۋ بيلەتتەرىن رۋسلان بوريسوۆيچكە تابىستادىم. ول كىسى ماعان: «ماكەن اعا 80 جاسقا كەلسە جاقسى سىي جاسايىق. كورپوراتسيا ول كىسىگە «دجيپ» اۆتوكولىگىن نەمەسە جەزقازعان قالاسىنان جاقسى كوتتەدج ءۇي بەرسە، قايسىسىن قالايدى ەكەن، سەن سونى سۇراپ ءبىلىپ بەر» دەگەسىن بۇل حاباردى ماكەڭە ايتىپ ەدىم، ول: «سەن رۋسلان دوسىڭا سالەم ايت، مەندە اۆتوكولىك تە، ءۇي دە بار. اشىق اسپان استىندا مۋزەيدىڭ ەكسپوناتتارى جاتىر، سونىڭ توبەسىن جاۋىپ بەرسىن»، دەپ بىراق ءتۇيدى. رۋسلانعا كەلىپ اقساقالدىڭ سالەمىن جەتكىزگەندە ول ماعان قاراپ: «باتتال، مىنە ءبىز وسىنداي كىسىلەردەن ۇلگى الۋىمىز كەرەك. ايتقان شارۋاسىن ورىندايمىز» دەدى.

مىنەكي، وسىدان كەيىن باسشىنىڭ مىندەتى – حالقىنا قىزمەت ەتۋ ەكەندىگىن ەرەكشە تۇيسىنەسىڭ. باسشى ادال، تازا بولسا، قوسشى دا قۇلشىنا ەڭبەك ەتەدى، تابان اقى، ماڭداي تەرمەن الىنعان تابىسىن ۇستەمەلەۋگە بەيىل بولادى. ياعني، ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتى – حالىققا ادال ءارى ءمىنسىز قىزمەت كورسەتۋ. پرەزيدەنت تە مۇنى ءجيى ەسكەرتىپ وتىر. سوندىقتان دا حالىق ءوز تاعدىرىن سەنىپ تاپسىرعان ۇكىمەتتىڭ قاتەلەسۋگە حاقى جوق. ەندەشە، بيلىكتە جۇرگەندەر الاش قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ: «الدىمەن ەل اعالارى، سەندەر قاتەلەسپەڭدەر. سەندەر قاتەلەسسەڭدەر سوڭدارىڭنان ەرگەن ەل قاتەلەسەدى» دەگەن ءسوزىن ەستەرىندە ۇدايى ۇستاعاندارى ءجون بولار ەدى. سونىمەن قاتار، «ۇلىق بولساڭ، كىشىك بول» دەگەن ماقالدا فيلوسوفيالىق ءمان بار. وكىنىشكە قاراي، بۇل سوزدەردى ازاماتتارىمىز، قاسيەتى بار بولسا دا، ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ۇستاي المايدى.

ءسوز جوق، ادامنىڭ مىنەز-قۇلقى، ومىرگە دەگەن كوزقاراسى وسكەن ورتاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. ەشكىم  جامان مىنەزبەن، قاسكوي كوزقاراسپەن كەلمەيدى. ءسابي كەزىندە ءبارى تازا. حاكىم اباي ءبىر سوزىندە «ادام بالاسىن زامان وسىرەدى، كىمدە كىم جامان بولسا، ونىڭ زامانداستارىنىڭ ءبارى كىنالى» دەگەن ءتۇيىندى پىكىر بىلدىرگەن. ەندەشە، قوعامدا كەزدەسىپ جاتقان كەسىرلى، كەساپاتتى ىستەرگە ءبارىمىز دە كىنالىمىز. سوندىقتان اقىل-ويدى وسىرەتىن، ءبىلىم مەن بىلىكتىلىكتى مولايتىپ، جاناشىرلىق پەن مەيىرىمدىلىكتى، يماندىلىقتى تەرەڭدەتەتىن ىستەرگە ءبارىمىز ءبىر كىسىدەي اتسالىسساق، جىبەرگەن قاتەلەرىمىزدى ازايتا تۇسەرىمىز انىق. «ۇيادا نە كورسەڭ، ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەندەي، بۇل جۇمىستار ءبىرىنشى كەزەكتە وتباسى تاربيەسىن دۇرىس جولعا قويۋدان باستاۋ العانى ءجون. وسى رەتتە، اتا-انالاردىڭ بالالاردى تاربيەلەۋدەگى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا، ونەگەلى قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋعا، وتباسى مەن نەكەنىڭ جاعىمدى ۇلگىسىن تاراتۋعا، وتباسى مارتەبەسىن جوعارلاتۋعا باعىتتالعان «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق كونكۋرسىنىڭ جىل وتكەن سايىن قارقىن الىپ كەلە جاتقانى كوڭىلگە دەمەۋ ءارى ۇلكەن سەنىم ۇيالاتادى.

ءتۇ­رىكتىڭ ويشىلى ءماۋلانا ءرۋميدىڭ: «ادىلدىك دەگەنىمىز نە؟ گۇلگە سۋ قۇيۋ. جاۋىزدىق دەگەنىمىز نە؟ تىكەنگە سۋ قۇيۋ» دەگەنىندەي، يماندى، تاربيەلى، ءبىلىمدى، ىزەتتى، ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى مول ۇرپاق ءوسىرۋ جولىندا ايانباي تەر توگە ءبىلۋىمىز قاجەت. سوندىقتان وتباسىن ايتپاعاندا، بالاباقشادان باستاپ مەكتەپ، ۋنيۆەرسيتەت، كىتاپحانا سياقتى وقۋ-تاربيە ورىندارى جاس ۇرپاققا ۇلتتىق رۋحاني تاربيەنى ءسىڭىرۋدىڭ، وعان قاتىستى تالىمدىك جۇمىستار جۇرگىزۋدىڭ التىن ۇياسىنا اينالۋى ءتيىس. يماندى ۇل، يبالى قىز تاربيەلەۋ جولىندا ءدىني ورىنداردىڭ الار ورنى ەرەكشە. بىراق، وكىنىشكە وراي، بۇل مۇمكىندىكتەر ءوز دەڭگەيىندە پايدالانىلماي كەلەدى. قالاي دەسەك تە، 70 جىل ءدىنسىز قوعامدا ءومىر سۇرگەن بىزدەر يسلام دىنىنە دەگەن قاساڭ قاعيدالار مەن قاتقىل شارالاردىڭ شىرماۋىنان ءالى دە شىعا الماي كەلەمىز.

بىردەن ايتۋ كەرەك، ءدىني ەكسترەميزممەن كۇرەس ءدىن ۇستانۋشىلارمەن كۇرەس رەتىندە قابىلدانباۋى قاجەت. سونداي-اق، قازىرگى ەلدىڭ 70 پايىزىنان استامىن مۇسىلماندار قاۋىمى قۇرايتىن، جاستاردىڭ جاپپاي دىنگە بەت بۇرىپ جاتقانى جاعدايىندا قوعامنان ءدىندى الشاق ۇستاۋدى ورىنسىز دەپ بىلەمىن. كەرىسىنشە، وركەنيەتتى ەلدەردە ءدىن نەگىزىنەن قوعامنىڭ باستى ۇستانىمىنىڭ ءبىرى رەتىندە قالىپتاسقان. ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا دا ءدىن ايرىقشا ورىن العان. ماسەلەن، قازاق پەداگوگيكاسىنىڭ نەگىزگى ىرگەتاسىن قالاعان ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «كەل، بالالار، وقىلىق!» دەگەن ولەڭى تالاي قازاق بالاسىنىڭ كوكىرەگىن وياتىپ، عىلىم-بىلىمگە ۇندەگەنى ايان. وسى ولەڭ جولىنىڭ باسى «ءبىر اللاعا سىيىنىپ» دەپ باستالىپ، «كەل، بالالار وقىلىق!» دەپ جالعاسىن تابۋىنىڭ ءوزى اقيقاتتى اڭعارتىپ تۇرعانداي. اعارتۋشى پەداگوگ 1883 جىلى «مۇسىلمانشىلدىقتىڭ تۇتقاسى» اتتى وقۋلىق جازىپ، قازاق بالالارىن يماندىلىققا باۋلىپ، ولاردىڭ مۇسىلمان ءدىنىنىڭ قاعيدالارىن يگەرۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. يسلامدىق ءداستۇرلى اعارتۋ مەكتەبىن قالىپتاستىرۋعا سونىمەن قاتار ۇلتىمىزدان شىققان ويشىلدار، ءىرى ءدىن بىلگىرلەرى – اباي قۇنانبايۇلى، ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەيۇلى، شاكارىم قۇدايبەردىۇلى وشپەس رۋحاني مۇرا قالدىرىپ كەتتى.

شۇكىر، بۇگىندە وسى اتالار مۇراسىن جاڭعىرتۋ جاعدايىندامىز. ەلباسى - تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ءبىز ەلدىڭ داستۇرلەرى مەن مادەني نورمالارىنا سايكەس كەلەتىن ءدىني سانا قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، ەلباسىنىڭ «ءبىز تەگىمىز – تۇرىك، ءدىنىمىز – يسلام ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن قاسيەتتى كىتاپ – قۇران كارىمدى ناسيحاتتاۋدى ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ءدىنىمىزدى، ءتىلىمىزدى ساقتاۋ – ۇلتتىعىمىزدى، مەملەكەتتىگىمىزدى ساقتايدى» دەگەنى تاعى بار. سول سياقتى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ سالت-داستۇرىمىزگە، تابيعي بولمىسىمىزعا، ءدىني جولىمىزعا ساي كەلەتىن ءدىني مەكتەپتىڭ ءرولىن قايتا جاڭعىرتۋ تۋرالى جاڭا باستاماسى دا قازاق مۇسىلماندىعىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالعان يگى قادام ەكەنى داۋسىز. بۇل باعىتتاعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايلى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇفتي سەرىكباي قاجى ورازدىڭ «ۇلى دالا توسىندەگى يسلام» اتتى كىتابىندا ەگجەي-تەگجەيلى ايتىلادى.

راسىندا دا، كورىپ-ءبىلىپ وتىرعانىمىزداي، قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ قاراشاڭىراعى سانالاتىن ءدىني باسقارما بۇگىندە دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا اياق باسىپ، زامان اعىمىنا ساي جۇمىس جاساپ كەلەدى. ەلوردا تورىنە اۋىسقان سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە اۋقىمدى جوبالار ىسكە اسىپ، يسلام ءدىنىن وقىتىپ-ۇيرەتەتىن ماماندار دايارلاۋ جۇمىستارى جولعا قويىلدى، ءدىني باسقارمانىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى، قمدب-عا قاراستى مەدرەسەلەردەگى 32 ءدىني پاندەردىڭ تيپتىك وقۋ باعدارلامالارى جاسالدى، جاڭا تۇجىرىمداماعا سايكەس سارىاعاش، شىمكەنت، الماتى، اقتوبە قالالارىندا مەدرەسەلەر كوللەدج ستاتۋسىنا كوتەرىلدى، ەلدەگى مەشىتتەر سانى تاۋەل­سىز­دىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى 63 مەشىتتەن 3000-عا دەيىن جۋىقتادى، توعىز مەدرەسە - كوللەدجدە 1717 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا، سونداي-اق وبلىس، قالا، اۋدان ورتالىق مەشىتتەرى جانىنان اشىلعان تۇراقتى ءدىني ساۋات اشۋ كۋرستارى جۇمىس ىستەيدى.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا، وسىنشا الەۋەتكە يە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جاستاردى يماندىلىققا تاربيەلەۋ باعىتىندا ءتيىستى وقۋ-تاربيە بەرۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاسىپ، ناقتى جۇمىستار اتقارىپ جاتسا ۇتارىمىز انىق. جانە دە مىنا جايتتى ەستە ۇستاعان ءجون. قاسيەتتى قۇراننىڭ 719 جەرىندە عىلىم-ءبىلىم تۋرالى ايتىلادى. ياعني، يسلام ءدىنى جاي قاراپايىم ءدىن عانا ەمەس، ۇلكەن وركەنيەت، عىلىم مەن بىلىمگە نەگىزدەلگەن ءدىن. سوندىقتان ءبىز يماندىلىق نەگىزىندەگى ادىلەتكە ۇمتىلاتىن، ادىلەت مۇراتتارىن ۇستانۋعا مۇددەلى قوعامدىق ومىرگە قول جەتكىزسەك ارمانىمىزدىڭ ورىندالعانى دەي بەرىڭىز. ۇلى ويشىل، عالىم جانە اقىن ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ: «جاستارى يماندى ەلدىڭ – بولاشاعى زور» دەپ ەسكەرتۋى تەگىن ەمەس.

كەنجەبولات جولدىباي,

ساياساتتانۋشى

سوڭعى جاڭالىقتار