11 شىلدە, 10:46 579 0 الداسپان "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

دارا ديپلومات – قايىرعالي بايعاليەۆ

 

قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ تىزگىنىن ءتۇرلى سالادا تالانت-دارىنىمەن تانىلعان، ەرەكشە قابىلەتتەرىمەن ايقىندالعان جانداردىڭ ۇستاعانىن ءبىرى بىلسە، ءبىرى بىلە قويماس. سولاردىڭ ءبىرى قازاقستاننىڭ العاشقى مادەنيەت ءمينيسترى بولعان قايىرعالي بايعاليەۆ.

ەستەلىكتەردە قاشان دا بىلگىرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن، جان-جاقتى قابىلەتتى دەپ جازىلعان قايىرعالي بايعاليەۆ 1916 جىلى قازىرگى باتىس قازاقستان وبلىسى، شىڭعىرلاۋ اۋدانى، تىكساي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ق.بايعاليەۆ اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلىپ، جەتىم وسەدى. دەگەنمەن  تالاپتانعان جاس تالانت ءبىلىم ىزدەپ، ورال پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن بىتىرەدى. وقي ءجۇرىپ، 1936 جىلى قازاقستان جازۋشىلارىنىڭ ءى سەزىنە قاتىسادى. وسى جەردە بولاشاق مادەنيەت جانە سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ونەر مەن جازۋعا قۇشتارلىعىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى، اراعا جىلدار سالىپ، ماسكەۋدە ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاقتىڭ قارىمدى دراماتۋرگى قالتاي مۇحامەدجانوۆتى  ىزدەپ تاۋىپ، ەلگە كەلۋىنە ىقپال جاسايدى. بۇل تۋرالى قالتاي مۇحامەدجانۇلى بىلاي دەپ وي تولعايدى:

«ءوزi بiر بايقاعانىم، كiسi جوق-جۇقانالاۋ، «قالتاسى سەمiڭكiرەپ» جۇرگەن شاقتارىندا ەڭبەكقور بولا ما دەيمiن. الماتىدان الىستا جۇرسەم دە، ەلدە بولىپ جاتقان تەاتر پروتسەستەرiن قالت جiبەرمەۋگە تىرىسىپ باعاتىنمىن. اششىلىعى شىمبايعا باتارلىقتاي، ءبiردى-ەكiلi پروبلەمالىق ماقالالارىم جارىق كورiپ جاتاتىن. ەلۋiنشi جىلداردىڭ ۇستiندە وقىرمان قولىنا تيگەن ن.ي. لۆوۆتىڭ «قازاقتىڭ اكادەميالىق دراما تەاترى» دەگەن كiتابىنا جاتا جارماسىپ، وتكiر سىن ايتقان ماقالام رەسپۋبليكالىق مەرزiمدi باسپاسوزگە شىعىسىمەن ەسiمiمدi iلتيپاتپەن ايتا باستاعان اعالارىم تابىلا باستادى. سولاردىڭ بiرi – سول تۇستاعى قازاقستاننىڭ مادەنيەت مينيسترi قايىرعالي بايعاليەۆ ەدi. ول ماسكەۋگە كەلگەن بiر ساپارىندا ەرiنبەي-جالىقپاي مەنi iزدەستiرiپ، جاتاقحانادان تاۋىپ الىپ، ەلگە قايتۋعا ۇگiتتەدi, قىزمەتكە ورنالاسۋىما كومەك بەرەتiنiن بiلدiردi. «اعا ايتسا، iنi تىڭدايتىن» جاقسى سالتىمىز بار، سونىڭ دا سالدارى بولار، الماتىعا ورالدىم. ءسويتiپ، مادەنيەت مينيسترلiگiنiڭ ورتالىق اپپاراتىندا جاپ-جاس قالتاي باس رەداكتورلىق قىزمەتiنە كiرiسiپ-اق كەتكەن ەدi».

1944-1946 جىلى ماسكەۋدەگى جوعارى پارتيا مەكتەبىندە ءبىلىم العان ق.بايعاليەۆ 1946-1950 جىلدارى كوكشەتاۋ وبلىسى پارتيا كوميتەتىن باسقارادى. ال 1950 جىلدان باستاپ قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى مادەني-اعارتۋ مەكەمەلەرى جونىندەگى كوميتەت توراعاسى،1951 جىلى قازاق كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ كوركەم ادەبيەت جانە ونەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اتانادى.

زاماننىڭ العا جىلجۋىمەن 1952 جىلى جاڭا قۇرىلعان رەسپۋبليكانىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا تاعايىندالادى. نەگىزى سول تۇستان باستاپ 1954 جىلعا دەيىن قازاق كسر سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قىزمەتىن قوسا اتقارعان.

ق.بايعاليەۆتىڭ جاقىن دوسى، اقىن ح.ەرعاليەۆ ءوز ەستەلىكتەرىندە بىلاي دەپ جازادى: «1938 جىلى جامبىل شىعارماشىلىعىنىڭ 75 جىلدىعىنا قاتىسقالى اتىراۋدان الماتىعا كەلدىم. سول جيىنعا كەلگەن ورالدىق دوسىم قايىرعالي بايعاليەۆ ەكەۋمىز استاناداعى ءبىر كەشتى فيلارمونيا قوراسىنداعى توقال تامدا تۇراتىن اتاقتى كۇيشى ۋاحاپ قابيعوجيننiڭ ۇيىندە وتكىزدىك».

ق.بايعاليەۆ قازاق كسر جوعارى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ بىرنەشە رەت تاعايىندالعان، قازاقستاننىڭ كوممۋنستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانعان. كەڭەس بيلىگى ق.بايعاليەۆتىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالاپ، «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنى جانە مەدالدارمەن ماراپاتتاعان.

قايىرعالي بايعاليەۆ ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى مادەنيەت سالاسىنان الشاقتاپ كەتپەي، «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا باسشىلىق جاسادى. 1962 جىلى الماتىدا ومىردەن وزدى.

ەرەكشە دارىندىلىعىمەن، جوعارى بىلىكتىلىگىمەن سىرتقى ساياساتتا دا، مادەنيەت سالاسىندا دا ەستە قالعان قايىرعالي بايعاليەۆكە 1997 جىلى الماتىدا ءوزى تۇرعان ءۇيىنىڭ (دوستىق داڭعىلى مەن قابانباي باتىر كوشەسىنىڭ قيىلىسى) قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش-تاقتا ورناتىلدى.

قايىرعالي بايعاليەۆ قازاق ديپلوماتياسىندا بىرەگەي بەدەر قالدىرعان بىلىكتى ءارى بەكزات بولمىستى ديپلومات. بەلگىلى اقىن، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى حاميت ەرعاليەۆ دوسى تۋرالى وي تولعاعاندا ونىڭ اقىندىق ونەردى وزىنەن كەم مەڭگەرمەگەنىن مويىنداپ، ونعا جۋىق مۋزىكالىق اسپاپتا ويناعاندىعىن دا جازادى. مۇراعات دەرەكتەرىندەگى ماتەريالدارعا سۇيەنسەك، قايىرعالي بايعاليۇلى ورال وڭىرىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعاندا، مۋزىكالىق وركەستر قۇرىپ، ديريجەرلىك تە ەڭبەك اتقارعان. بۇل – ءومىرىن وزگەگە ارناعان تۇلعا بولمىسىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. قايىرعالي بايعاليەۆ وي-ءورىسى كەڭ جانە ەرەكشە قابىلەتتەرگە يە، قايىرىمدى تۇلعا بولعان ەدى. وسى قاسيەتتەرىنە وراي ول دوس-جارانداردىڭ اراسىندا ۇلكەن قۇرمەتىنە جانە سۇيىسپەنشىلىككە يە بولدى دەپ جازادى زامانداستارى. 

ولجاس بەركىنباەۆ، جۋرناليست,

«دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

سوڭعى جاڭالىقتار