11 شىلدە, 10:35 553 0 ءوندىرىس دينارا مىڭجاسارقىزى

تۇركىستان ءتۋريزمى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلمەك

تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى مارتەبەسىنە يە تۇركىستان قالاسىنىڭ بولاشاعىن حالىقارالىق ءتۋريزمنىڭ قارىشتاپ دامۋىمەن، وبلىستى ونەركاسىبىنىڭ قارقىن الۋىمەن ەلەستەتۋگە بولادى. بۇل ءۇشىن العىشارتتار دا جاسالىپ وتىر.

 تۇركىستان – ەجەلدەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ ورتاسى، ىنتىماقتىڭ ورداسى. سوندىقتان تۇركىستاندى وبلىس ورتالىعىنا اينالدىرۋ – ءسوزسىز ەلباسىنىڭ ەڭ ءبىر ۇتقىر شەشىمى. بۇدان بىلاي قالانىڭ ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى قۇندىلىعى ارتا تۇسەدى. تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى. اسىرەسە تۋريزم كلاستەرىنىڭ باسىم باعىتى كولىك ينفراقۇرىلىمى قولايلى جولعا قويىلعان. تاريحي تۋريزم وشاقتارى كوپ وبلىستىڭ تابيعاتى اسەم، شەجىرەلى ولكەلەرى دە جەتەرلىك. وبلىستاعى يۋنەسكو-نىڭ مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى، كونە وتىرار، ساۋران قالاشىقتارى، وتىرار اۋدانىنداعى ارىستان باب كەسەنەسى،  بايدىبەك بي اۋدانىنداعى بايدىبەك اتا، دومالاق انا كەسەنەلەرى مەن اقمەشىت ۇڭگىرى، تۇلكىباس اۋداندارىنىڭ قايتالانباس اسەم تابيعاتى، اقسۋ-جاباعىلى، قاراتاۋ قورىقتارى، سايرام-وگەم مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى تالاي ساياحاتشىلاردى تامساندىرعان مەكەندەر. بىلتىر تۇركىستان وبلىسىندا 1 ميلليون 300 مىڭنان استام تۋريست كەلگەن. وبلىستىق كاسىپكەرلىك، يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، سول تۋريستەردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزبەكستان، قىرعىزستان، رەسەي، تۇركيا، اقش، قحر، گەرمانيا جانە يتاليا ازاماتتارى ەكەن. شەتەلدىكتەردەن بولەك ءوزىمىزدىڭ قازاق­ستاننىڭ بارلىق ايماعىنان شيپاجايلارعا، تاريحي ورىندارعا كەلۋشىلەر كوپ. دەمەك، تۋريزم وڭتۇستىك ءوڭىر ءۇشىن تاپتىرماس تابىس كوزى بولعالى تۇر. ەجەلدەن رۋحاني استانا سانالعان تۇركىستان قالاسى تۋريزم كلاستەرى بويىنشا دامىپ، جىلىنا ميلليونداعان ءتۋريستى قابىلدايتىن كۇنگە جەتەدى.  تۋريزم –  قازاق­­ستان ەكونوميكاسىنداعى قار­قىندى سالالاردىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ ءاربىر ايماعى – تۋريزم كلاستەرىنىڭ وشاعى. ەۋرازيا كىندىگىندە ورنالاسقان، ۇلى جىبەك جولىنىڭ دارحان دالاسىنا اينالعان ولكە دە ەرتەدەن قالا سوعىلدى، مادەني وشاقتار سالىندى. عاجايىبى سىرعا تولى وزەن-كولدەر مەن تاۋ-تاستار، ورماندار مەن شولەيىتتەر ءماسسيۆى تاريحي كەزەڭدەردىڭ كۋاسى بولدى. مىڭجىلدىق وركەنيەت توعىسى بار شەجىرەلى قالالار تالاي سوعىستى باستان وتكىزدى. قازاق حاندىعىنىڭ، قىپشاق ۇلىسىنىڭ، تۇرىك قاعاناتىنىڭ استاناسى بولعان قالالار دا جەتەرلىك. ونداي قالالارداعى ەسكەرتكىشتەر، مادەني ورىندار، ەسكى عيماراتتار شەجىرەلى تاريح بولىپ قالماق.

تۇركىستان قالاسىندا وتكەن «كونە تۇركىستان – جاڭا مۇمكىندىكتەر» اتتى حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق جانە تۋريستىك فورۋم اياسىندا كوپتەگەن ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. تاريحي قالانىڭ بولاشاق تاعدىرىنا وڭ اسەر ەتۋى ءتيىس حالىقارالىق فورۋمعا ەۋروپا ەلدەرىنەن، تۇركيا، رەسەي، وڭتۇستىك كورەيا، قىتاي، سينگاپۋر، يران، مالايزيا، پاكىستان، وزبەكستان سەكىلدى مەملەكەتتەردەن باس-اياعى 250-دەن استام دەلەگات قاتىسىپ، ءىس-شارانىڭ ماڭىزدىلىعى مەن اۋقىمىن ايقىنداپ بەرگەن.

ءبىر جىلدا وڭىرگە 482 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. بۇل كورسەتكىش سالىستىرمالى تۇردە ەلىمىزدە ۇزدىكتەر قاتارىنان تابىلعان. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە 129 ميلليارد تەڭگە تارتىلىپ، ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 2,5 ەسەگە ۇلعايعان. وبلىستا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى، اياق الىسى قۋانتادى. تۇركىستان قالاسىندا قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان «TúRKIS­TAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماق تا ينۆەستورلاردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارا ءبىلدى. ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا قۇرىلعالى وتىرعان ايماقتا كاسىبىن دوڭگەلەتەمىن دەگەن كاسىپكەرلەرگە 25 جىلعا دەيىن سالىق تولەۋدە جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلماق. وسى سەكىلدى ناتيجەلى كورسەتكىشتەر فورۋمعا قاتىسۋشى شەتەلدىك قوناقتاردى، دالىرەك ايتساق، ينۆەستورلاردى قىزىقتىرماي قويمادى.

 

اقىلدى قالاعا اينالادى

ارينە، قولدا بار دۇنيەنى ۇقساتىپ، ارتىقشىلىقتاردى پايداعا اسىرا ءبىلۋ اقىل-وي پاراساتتىلىعىمەن قاتار ىسكەرلىكتى، تاباندىلىقتى تالاپ ەتەدى. ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە تۋريستىك الەۋەتى تانىستىرىلا كەلە الداعى ۋاقىتتا 4,8 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن 26 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعانى بەلگىلى. تۇركىستان – تالاي جىلدار بويى قازاق حاندىعىنىڭ جانە تۇركى الەمىنىڭ ساياسي ورداسى، رۋحاني استاناسى بولعان شاھار. كونە قالانى وبلىس ورتالىعى ەتىپ، ونى دامىتۋعا ەرەكشە ىقىلاس تانىتتى. بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان جالپى قۇنى 2 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن ينۆەستيتسيا قۇيۋ جوسپارلانىپ وتىر. ياعني، مۇندا اۋەجاي، اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعى جانە تۇرعىن ۇيلەر بوي كوتەرىپ، تۇركىستان زاماناۋي ۇلگىدەگى تەحنولوگيا ەنگىزىلگەن اقىلدى قالاعا اينالاتىنى ءسوزسىز. قازىردىڭ وزىندە ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ مۇمكىندىگىنە قانىققان وتاندىق جانە تۇرىك كومپانيالارى 100 ميلليون اقش دوللارىنان اساتىن قارجى سالىپ، 5 جۇلدىزدى قوناقۇيلەر، ويىن-ساۋىق ساۋدا ورىندارى مەن فيتنەس ورتالىقتار اشۋدى كوزدەپ وتىر.

ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستىڭ ارقاسىندا بىرقاتار كەلىسىم-شارتتاردىڭ العىشارتتارى جاسالدى. ماسەلەن، اتالعان باسقوسۋدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ۆلاديمير پيسكۋرەۆ تۇركىستاننىڭ تۋريزم سالاسىنداعى مۇمكىندىگىن جوعارى باعالاسا، «DALHolding» كومپانياسىنىڭ باسشىسى دەميردجان كوسە تۇركىستان وبلىسىندا 200 گەكتار جىلىجاي مەن تسەمەنت زاۋىتىن اشۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەگەن. ال مالايزيانىڭ «Nagasteel Equip­ment Sdn.Bhd.» كومپانياسىنىڭ پرە­ز­ي­دەنتى زاينۋل ازيزان ينفراقۇرىلىم جانە ونەركاسىپ سالالارىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا ءازىر ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق، «RIXOS HOTELS» قوناق ۇيلەر جەلى­سىنىڭ پرەزيدەنتى فەتاح تاميندجي، ەۋرازيالىق تۋريزم اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى رىستى قاراباەۆا، «قازاق تۋريزم» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى راشيد كۇزەمباەۆ جانە وزگە دە سپيكەرلەر بايانداما جاساپ، كەلەشەكتە ءتۇر­كىس­تاندى تۋريزم كوشباسشىسىنا اينالدىرۋ باعىتىنداعى ويلارىن ورتاعا سال­دى.

تاريحي تۇركىستاننىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋ، سوعان سايكەس ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگى مول ەكەنى راس. رەسمي مالىمەتتەرگە سەنسەك، بىلتىر جىلى وبلىسقا 270 مىڭنان استام ساياحاتشى كەلگەن. بۇل ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىش-پەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا ارتىق. جالپى العاندا، وبلىستىڭ ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىنە قانىققان شەتەلدىك قوناقتار تۇركىستان وڭىرىندە تۋريزم، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كاسىپكەرلىك سالالارىن دامىتۋعا اتسالىسۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. سونداي-اق يران، مالايزيا، قىتاي ەلدەرىنەن كەلگەن ينۆەستورلار ايماقتا زاماناۋي ۇلگىدەگى الەۋمەتتىك نىساندار سالىپ، ينراقۇرىلىم مەن ساندىق تەحنولوگيانى دامىتۋعا كۇش سالاتىنىن دا اتاپ ءوتتى.

 

19 مەموراندۋم، 1,7 ميلليارد دوللار…

كەڭ اۋقىمدا وتكىزىلگەن فورۋم ناتيجەسىز ەمەس، العاشقى جەتىستىكتەرى دە بوي كورسەتىپ قالدى. بۇل تۋراسىندا تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بىلاي دەپ حابارلايدى: «تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى يراننىڭ «Ardabil Petrochemical Co» كومپانياسىمەن جالپى قۇنى 205 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن ونكولوگيالىق ورتالىق پەن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى. سونىمەن قاتار، قىتايلىق «Changchun Longyuan Power Equipment Co.LTD» كومپانياسىمەن ەنەرگەتيكالىق قۇرىلعىلار مەن بۇيىمدار جاساۋ جونىندە قۇنى 648 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندەگى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. ال رەسەيدىڭ «Green Land Alatau» جشس-ءى 180 ميلليون اقش دوللارىنا جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزەتىن بولدى.

فورۋم بارىسىندا تۇزىلگەن مەموراندۋمعا سايكەس، قىتايلىق «Shanghai Lianfu New Energy Science & Technology Group» كومپانياسىمەن 340 ميلليون اقش دوللارىنا كۇن ەنەرگياسىمەن جۇرەتىن ەلەك­ترواۆتوبۋستار شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ بويىنشا كەلىسىم ءتۇ­زىل­دى. سونداي-اق، تۇركيادان كەلگەن «Dogus Insaat ve Ticaret A.S.» ءوندىرىس ورنى جالپى قۇنى 100 ميلليون اقش دوللارىنا ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ارىپتەستىك تانىتسا، يراندىق «Faradid Meehan» كومپانياسى 5 ميلليون اقش دوللارىنا كىرپىش زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزەتىن بولدى.

بۇدان وزگە، مالايزيا ەلىنەن كەلگەن «Nagasteel Equipment Sdn. Bhd.» كومپانياسى اراسىندا 100 ميلليون اقش دوللارىنا وڭىردە ينفراقۇرىلىمدى جانە ونەر­كاسىپ سالاسىندا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويىلدى. القالى جيىنعا كەلگەن تۇركيالىق «Sallyr Bey Group» كورپوراتسياسى جال­­پى قۇنى 15 ميلليون اقش دوللارىنا قوي شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە باعىت­تالعان فەرمانىڭ قۇرىلىسىن ءجۇر­گىز­بەك.

تۇركىستان وبلىسىنا ينۆەستيتسيا تارتىپ، تۋريزم سالاسىن تۇلەتۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق جيىندا قىتايلىق «Jiangsu Huale Electric Co.، ltd» كومپانياسى قۋاتتىلىعى 50 مۆت-تىق كۇن ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسىنا 50 ميلليون اقش دوللارىن باعىتتايتىن بولىپ كەلىسىلدى. ال چەحيادان كەلگەن «AGRAS ze­lato­vice a.s.» ۇيىمى 20 ميلليون اقش دوللارىنا اق جۇگەرىنى قايتا وڭدەيتىن زاۋىت سالاتىن بولدى. سونداي-اق قازاق­ستان جانە يتالياندىق «Kazakhstan Project Preparation fund» بىرىككەن كاسىپورنى ساپالى كەرامزيت وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىنا 17 ميلليون اقش دوللارىن باعىتتاپ وتىر. وتاندىق «VMS» جشس-ءى ءتۇر­كىستان وبلىسىندا تۋريزم سالاسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن ارىپتەستىك تانىتۋ ماقساتىندا 1,5 ميلليون اقش دوللارىن باعىتتاماق.

قىتاي ەلىنەن كەلگەن «Chery Commer­cial Vehicle.،LTD» كونتسەرنى جالپى قۇنى 20 ميلليون اقش دولللارىنا اۆتوكولىك شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزسە، قىتايلىق «حۋاۆەي تەحنولودجيز كازاح­ستان» كومپانياسى تۇركىستاندا «اقىلدى قالا» جوباسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تانىتۋدا 10 ميلليون اقش دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالماقشى. ال پولشالىق «FCA» ۇيىمى 1 ميلليون اقش دوللارىنا تالشىقتى-وپتيكالىق سىمدار جانە جەلىلىك قۇرىلعىلار وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزبەك. سونىمەن بىرگە، رەسەيلىك ەۋرازيالىق بانك تۇركىستان وبلىسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا ىنتىماقتاستىق تانىتاتىن بولسا، بىرىككەن اراب امىرلىگىنەن كەلگەن «Al-Masood» كومپانياسى وڭىردە تۋريزم سالاسىن دامىتۋدا ارىپتەستىك جاساماق. اتالعان ينۆەستورلار الداعى ۋاقىتتا تۇركىستان قالاسى مەن وبلىس اۋماعىندا ءوز جۇمىستارىن باستايدى. ناتيجەسىندە ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعى، ينفراقۇرىلىم، تۋريزم مەن جەڭىل ونەركاسىپ وركەندەپ، وڭىردە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلادى.

وسىلايشا، ءوڭىردىڭ مۇمكىندىكتەرىن جان-جاقتى بايانداۋ ارقىلى قوناقتاردىڭ سەنىمىن وياتقان وبلىس باسشىلىعىنىڭ ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ ارقاسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن قۇنى 1,7 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايتىن 19 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقان­دا، تۇركىستان وبلىسى اكىم­دىگى مەن يران، تۇركيا، چەحيا، رەسەي، ءباا، مالايزيا، يتاليا، پولشا، قىتاي مەملەكەتتەرىنىڭ ينۆەستورلارى اراسىندا كەلىسىمدەر جاسالدى.

 

دينارا مىڭجاسارقىزى

«تúrkistan»

 

تەگتەر تۇركىستان

سوڭعى جاڭالىقتار