5 شىلدە, 11:51 613 0 بىلگەنگە مارجان "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

سەيىتحان جوشىباەۆ: دەرتتىڭ كوبى قارا نيەتتەن

بۇگىندە كارديوحيرۋرگيا دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلدى. بۇعان جەكەمەنشىك عىلىمي كلينيكاسىن مەگاپوليستە ەمەس، ايماقتا اشىپ، جوعارى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى، جۇرەك-قان تامىرلارى حيرۋرگتارى اسسوتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى، II دارەجەلى «بارىس» وردەنىنىڭ يەگەرى سەيىتحان جوشىباەۆ باستاعان «عىلىمي-كلينيكالىق كارديوحيرۋرگيا جانە ترانسپلانتولوگيا ورتالىعىنىڭ» قىزمەتكەرلەرىنىڭ قوسقان ۇلەسى ەلەۋلى. ورتا ازيا اۋماعىندا جۇرەككە يمپلانتاتسيا دا ەڭ العاش وسىندا جاسالعان. سوندىقتان دا تاراز قالاسىنداعى بىردەن-ءبىر عىلىمي-كلينيكالىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن ورتالىققا ارنايى بارىپ، باس ديرەكتورىمەن سۇحباتتاسقان ەدىك.

–  سەيىتحان اعا، جوشىباەۆتىڭ ورتا­لىعىن ەلىمىزدە عانا ەمەس، كور­شىلەس شەت مەملەكەتتەر دە  جاقسى بىلەدى. العاش اشىلعان كەزدەن-اق، ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ارقىلى جاعىمدى پىكىر قالىپتاستىرعان كلينيكا 10 جىلدان اسا ۋاقىتتا اياعىنان نىق تۇردى دەسەك، ارتىق ايتپايمىز. دەگەنمەن جۇرت تانىسسىن، ورتالىقتاعى جىل سايىن ەنگىزىلەتىن جاڭالىقتار مەن وڭ وزگەرىستەر جايلى ايتىپ بەرسەڭىز...

– نەگىزى ەڭ العاشقى وتانى 2007 جىلدىڭ 22 جەلتوقسانىندا جاسادىق. ال سالتاناتتى شارانى 2008 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا وتكىزدىك. ءسويتىپ تاراز قالاسىنداعى ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى ءساناتوريدىڭ ءبىر عيماراتىندا جۇمىسىمىزدى باستادىق. وندا انشەيىن «كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى» بولىپ اتالاتىنبىز. سەبەبى، ول كەزدە عىلىمي كلينيكا دەپ اتاۋعا جاعدايىمىز ساي كەلمەيتىن. عىلىمي ەڭبەك جاساۋ ءۇشىن ءبىرتالاي دۇنيە كەرەك قوي. الدىمەن ساۋلەتتى ءارى كەڭ عيمارات قاجەت. ول جەر وپەراتسيا جاساپ، ەم-شارالارىن جۇرگىزۋمەن قاتار، زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە لايىق بولۋى ءتيىس ەدى.

ءبىز ودان باسقا دا الدىمىزعا ۇلكەن  ماقسات قويدىق. مىنە، سوڭعى جىلدا العا قويعان جوسپارىمىزدىڭ بارلىعى ورىندالماسا دا، ءبىراز نارسە جاسادىق دەپ ويلايمىن. سەبەبى اياعىمىزعا تۇرىپ، عي­ماراتىمىزدى جاڭعىرتىپ، جان-جاعىمىزدى وڭداپ، جاڭادان قۇرىلعىلار الىپ، قازىرگى زامانعا سايكەس، يننوۆاتسيا­لىق جاڭا تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزدىك. ولارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەندىك، قۇدايعا شۇكىر ءبىلىمدى-تاجىريبەلى جاستارىمىز كوپ.

– ورتالىققا عىلىمي-كلينيكالىق دارەجە بەرىلۋىنىڭ ءوزى تەگىن ەمەس قوي. كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردىڭ كوپتەپ جاسالىپ جاتقانىن بىلەمىز، سىزدەردىڭ تىنىمسىز ىزدەنىستەرىڭىزدىڭ ءوزى ترانسپلانتاتسياعا كوشۋ ەمەس پە؟

– ورتالىقتىڭ تەك قانا كارديوحيرۋرگيا ەمەس ترانسپلانتولوگيا دەپ اتاۋىمىزدىڭ ءبىر عانا سەبەبى بار. ول – تۇرعىندارعا ساپالى جوعارى مەديتسينالىق كومەكتى قولجەتىمدى ەتۋ. ترانسپلانتولوگيانىڭ ءوزى ەكىگە بولىنەدى. ءبىرىنشىسى – اعزالاردى الماستىرۋ (بۇيرەك، جۇرەك، وكپە، باۋىر). ەكىنشىسى – جاسۋشا تەحنولوگياسى. ادامزات ءوزى جاسۋشادان جارالادى عوي. جاس كلەتكادان اعزاعا قاجەتتى بولىكتى ءوسىرۋ جانە ترانسپلانتاتسيالاۋ رەگەنەراتيۆتى تەحنولوگيا دەپ اتالادى.  رە – دەگەنىمىزدىڭ ءوزى قايتا جان بەرۋ. ءبىز قاجەتتى اعزالاردى جاسۋشادان ءوسىرىپ، ەمدەۋگە پايدالانۋ جاعىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. سوڭعى جىلدارى وسى سالاعا كوڭىل بولە باستادىق.

2017 جىلى ءوزىمىزدىڭ ءبىر قىزمەتكەرىمىز وسى سالا بويىنشا دوكتورانتۋراعا ءوتتى. PhD دوكتورلىعىن قورعاعان سوڭ، وعان تاجىريبە جۇزىندە اعزالاردى الماستىرۋ ءۇشىن ارنايى لوباراتوريا كەرەك. بۇگىندە ورتالىقتان سونداي لوباراتوريا اشتىق. بارلىق جابدىعىن الدىق. ەڭ سوڭعى قۇرالداردا جەتكىزىلدى. وعان انگليادان وكسفوردتى ءبىتىرىپ كەلگەن بيوتەحنولوگيا جاعىن جەتىك مەڭگەرگەن، تازا اعىلشىن ءتىلىن بىلەتىن دارحان دەگەن جىگىتتى جەتەكشى ەتىپ بەكىتتىك.

ترانسپلانتاتسيادا ءتۇبى رەگەنەراتيۆتى تەحنولوگياعا كوڭىل بولىنەدى. سەبەبى، ادامداردىڭ اعزالارى ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلمەۋى مۇمكىن، قان توپتارى سياقتى. ال قايتا جان بەرگەن جاسۋشا تەحنولوگياسى كوپ تۇيتكىلدىڭ شەشىمى بولارى انىق.

– ورتالىق دارىگەرلەرى ترانسپلانتاتسيا جاساۋعا دايىن با؟ مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدا، تاجىريبە الماسۋدا قاي ەلدەرمەن بايلانىس ورناتتىڭىزدار؟

– ەڭ كوپ جۇرەك الماستىرۋ وتالارى ءۇندىستاندا جاسالادى. الدىڭعى جىلى سول جاقتا 1 اي ءجۇرىپ، كوپ نارسە ۇيرەندىك. بىلتىر تۇركياعا باردىق، وندا ءبىزدىڭ 7 ادامدىق توپ، وپەراتسيالارعا قاتىستى. مەن ءوزىم 10 كۇن بولدىم. ءبىز جۇرەك الماستىرۋدى وقىپ-ءبىلىپ، كورىپ، ءبىلىمىمىزدى شىڭدادىق. مۇنى ءۇش جىل بۇرىن باستاعانبىز. ءبىر مامانىمىز تۇركياعا بارىپ، 6 اي وقىپ كەلدى.

ترانسپلانتولوگيالىق وپەراتسيادا ەڭ ماڭىزدىسى – دونورلىق. بىزدە ول دامىماي قالعان. سوندىقتان، كوپ جاعدايدا جاساندى جۇرەك قويادى. سونى يگەرەمىز دەپ باردىق. اينالدىرعان ءبىر اپتانىڭ ىشىندە سونداي 2 وتانى كوردىك. تۇركيا جاساندى جۇرەك الماستىرۋ جاعىنان دۇنيەجۇزىندە تاجىريبەسى كوپ ەل دەسەك بولادى. وندا 250-دەي ادام كەزەكتە تۇرىپ، كۇندەلىكتى تەكسەرىلىپ تۇرادى ەكەن. سونى كورىپ كەلدىك. جالپى حيرۋرگتارعا تەرەڭ بىلىممەن قاتار، تەحنيكانى دا ۇيرەنۋ قاجەت. حيرۋرگيانىڭ ءوزى قول ونەرى عوي. قولدى جاقسى جاتتىقتىرماسا، بولمايدى.

وسىدان ءۇش جىل بۇرىن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزگەنبىز. ادامنىڭ جۇرەگى ابدەن شارشاعاندا، اياق-قولى ءىسىنىپ، جۇرە الماي قالعان كەزدە نە ىستەۋگە بولاتىنىن شەتەل ماماندارىن شاقىرىپ، تالقىلادىق. سوندا بىزدە قىتايدان، رەسەيدەن، ءۇندىستاننان، تۋركيادان جاقسى ماماندار كەلگەن. بىلتىر مامىردا تاعى دا كونفەرەتسيا وتكىزدىك. وعان امەريكادان، جاپونيادان جاڭاعى رەگەنەراتيۆتى تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن پروفەسسورلار كەلدى. جاپونيادان كەلگەن مامان دۇنيەجۇزىنە تانىمال. ماقسات بىرەۋ – ورتالىقتا جاقسى، ماڭىزدى ىستەر ىستەپ جاتقانىمىزدى ەل كورسىن دەگەن وي. ترانسپلانتاتسيالىق وتالار جاساۋعا بارلىق جاعىنان دايىن ەكەنىمىزدى كورسەتۋ.

وسى باسقوسۋعا دەيىن بۇيرەك الماستىرۋ وپەراتسياسىن وتكىزدىك. ودان كەيىن جاساندى جۇرەك الماستىرۋعا قول جەتكىزدىك. تۇركيادان مۇستافا دەگەن پروفەسسور، مەنىڭ وقۋشىم يۋري پيانى شاقىرتىپ، جاساندى جۇرەك الماستىرۋ وپەراتسياسىن جاسادىق. بىزگە الدىمەن دارىگەرلەردىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ كەرەك بولدى. سەبەبى، بارلىعى سودان باستالادى. ودان كەيىن دارىگەرلەر اۋرۋلارعا تۇسىندىرە باستاسا، ترانسپلانتاتسيا العا قاراي جىلجيدى. قازاقتا ماقال بار عوي «باسى اۋىرماعاننىڭ قۇدايمەنەن ءىسى جوق» دەگەن. سول سياقتى ەلىمىزدە جۇرەككە وتا جاسالاتىنىن بىلمەيتىندەر كوپ.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەۋمەتتىك بەس باستاما كوتەرىپ، الەۋمەتتىك سالاعا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلدى عوي. ەندىگى سونداي ۇلكەن ءبىر قادام مەديتسينادا جاسالادى دەپ ويلايمىن. سەبەبى، وڭىرلەردە مەديتسينا دامىپ جاتىر، ترانسپلانتاتسيا جاسالۋدا. الايدا رۇقسات الۋعا ءبىرشاما ۋاقىت كەرەك. نەگىزى بۇيرەك، باۋىر الماستىرۋ وتالارى الماتىدا، اقتوبەدە جاسالىپ ءجۇر. قازىر شىمكەنتتە دە قولعا الىنعان. جۇرەك، وكپەنى استانادا اۋىستىرادى. قازاقستاندا بۇيرەكتى الماستىرا باستاعانىمىزعا 30 جىل بولدى. ال جۇرەككە 5 جىلدان ەندى استى. وسىنداي جوعارى مەديتسينالىق كومەك وڭىرلەردە دە كورسەتىلسە. مىسالى، نەگە تارازدى ەلىمىزدىڭ مەديتسينا ورتالىعىنا اينالدىرماسقا؟ گەرمانيادا بەرليندە ەمەس، بونن سەكىلدى بىرنەشە قالاسى مەديتسيناسى جاعىنان تانىمال.

– بىرەر جىل بۇرىن ورتالىقتا «تازا جۇرەك» جوباسى قولعا الىنعان ەدى، قازىر توقتاپ قالدى ما، قالاي؟

– جوبا جۇمىسى توقتاعان جوق. بۇل جوبانى ءبىز وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا قولعا العانبىز. «تازا جۇرەك» دەپ بەكەر اتاعان جوقپىز. جۇرەك اۋرۋدان عانا ەمەس، پيعىل، پەيىل جاعىنان دا تازا بولۋى كەرەك. دەرتتىڭ كوبى قارا نيەتتەن تۋادى. پيعىلى جامان جان – ۋايىمشىل، كەكشىل، ىزالى. ال ول  جۇرەككە سالماق تۇسىرەدى. ال جوبانىڭ باعىتى – اۋىلدى جەرلەردە جۇرەك-قانتامىرلارى اۋرۋلارى قانشالىقتى جايىلعان جانە ونىڭ سەبەبى نەدە ەكەنىن انىقتاۋ. سونى ەرتەرەك انىقتاپ، دياگنوز قويماقپىز. بىلتىر تارازداعى №1 ەمحاناعا تىركەلگەن 38 مىڭ تۇرعىندى تەكسەرۋدەن وتكىزگەنبىز. سوسىن جامبىل اۋدانىنا باردىق. بيىل ت. رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزەمىز. ونىڭ بارلىعى تەگىن جۇرگىزىلەدى.

ءبىزدىڭ دارىگەرلەرىمىزدىڭ كوبىسى جاستار، 6 بالامىز ماگيستراتۋرانى، 2 بالامىز دوكتورانتۋرانى وقىدى. بىرەۋى بىلتىر وقۋىن ءبىتىرىپ ورالدى. ەكەۋى جاسۋشا تەحنولوگياسى بويىنشا عىلىمي ىزدەنىپ، ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلدى.

مەنىڭ ارمانىم – حالىققا پايدامدى تيگىزۋ، ءبارى اعايىنىم، تۋىسىم، جەرلەسىم، تۋعان ەلىم عوي. سوعان كومەگىمدى كورسەتسەم دەيمىن. اكەم «الدىڭا كەلگەن جانعا قولىڭنان كەلسە كومەكتەس، كومەك كورسەتە الماساڭ، جولىن كەسپە» دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىراتىن. ال اۋىل كەڭەسىن باسقارعان ءسالىمباي دەگەن اعامىز «اعايىن، تۋىسىڭا، تۋعان جەرىڭە كومەكتەسۋدى ويلا، سودان كەيىن ەلىڭە پايداڭدى تيگىز» دەيتىن. مىنە، وسى سوزدەر مەنىڭ ومىرلىك ۇرانىم بولدى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

 

اسحات رايقۇل

 

سوڭعى جاڭالىقتار