25 ماۋسىم, 17:02 521 0 بىلگەنگە مارجان "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

قۇيرىق مايدىڭ ەمدىك قاسيەتتەرى

قۇيرىق ماي – قۇيرىق تۇبىندە دوڭگەلەنىپ جينالعان ماي. مۇنداي ماي جەكەلەگەن قىلشىق جانە ۇياڭ ءجۇندى قوي تۇقىمدارىندا بولادى (ەدىلباي قويى، سارادجىن قويى، دەگەرەس قويى، قازاقتىڭ ۇياڭ ءجۇڭدى قويى، الاي قويى، گيسسار قويى). قوي قىسقى تەبىندە جايىلعاندا جەتىسپەيتىن قورەگىن قۇيرىقتان بىرتىندەپ الىپ تولتىرادى. قۇيرىق  ماي  ورتا ازيا مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ ۇلتتىق تاعامدارىن دايىنداعاندا پايدالانىلادى.

سىناپتىڭ جارتى بيدايعا تەڭ كەلەتىن تامشىسىن ەكى ۇلكەن قاسىق قۇيرىق مايدا ارالاستىرىپ، ابدەن ەرىتەدى. مۇنى قازاقتار ء"ولتىرۋ" دەيدى. بۇل ءدارى ارقىلى تەمىرەتكى، ەشكى قوتىر، كۇيدىرگى، كۇبىرتكى جانە تاعى باسقا قوتىرلاردىڭ ءتۇرىن ەمدەۋ ءۇشىن پايدالانعان.

قۇيرىق ماي – بالانىڭ جۇمساق بالعىن تەرىسىن جۇمسارتىپ، قان اينالىمىن رەتتەيدى. نارەستە قول-اياعىن كەرىپ سوزعاندا، ءسابيدىڭ بۋىندارى جازىلىپ، دەنەسى سىمباتتى بولىپ وسەدى. بۇل مايدىڭ ءبىز بىلەتىن جانە بىلمەيتىن ەمدىك قاسيەتتەرى كوپ. اتاپ ايتساق، قۇيرىق مايمەن بوبەكتىڭ دەنەسىن سىلاعاندا، بۇل ولاردىڭ دەنى ساۋ، قۋاتتى بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتكەن. سونداي-اق، ەمگەن بالاعا تۇماۋ تيمەيدى. سوندىقتان بۇرىندارى نارەستەنىڭ اۋزىنا قۇيرىق ماي سالعان.

بالانىڭ تاماعى اۋىرعاندا ءدارى ءىشىپ، جوتەلى باسىلماعانكەزدە قۇيرىق مايدى ەرىتىپ بەرگەن ءجون. بۇل مايدى ەرىتۋدىڭ ەكى جولى بار. بىرىنشىدەن، قۇيرىق مايدى ەرىتكەننەن كەيىن ونى بىردەن پايدالانۋعا بولادى. ەكىنشى جولى دا بار. ەرىتكەننەن سوڭ، ونىڭ ۇستىنە سۋ قۇيىپ، ءبىراز قايناتۋ كەرەك. سوندا"پىسكەن" قۇيرىق ماي بولادى. وعان سارىمساق قوسىپ، ءبىراز سۋىعان سوڭ، 4-5 شاي قاسىعىن بالاعا بەرۋ كەرەك. كەلەسى كۇنى بالاڭىزدىڭ تاماعىنىڭ اۋىرعانى باسىلىپ، سىرىلداعانى كەتەدى.

قۇيرىق مايدىڭ باستى قاسيەتى – جۇقپالى تۋبەركۋلەز اۋرۋىن ەمدەۋىندە. اشىتىلعان قىمىزدىڭ ىشىنە قۇيرىق مايدى، ءسال عانا كۇشالا سالىپ، ارالاستىرادى. كەيىن ماي قىمىزعا سىڭەدى دە، ساپ-سارى، قويۋ بولادى. ونى تۋبەركۋلەز، تىنىس جولى اۋرۋلارىن ەمدەۋ ءۇشىن ىشەدى. قازاق ەمشىلىگى داستۇرىندە وسىنداي تاجىريبە بار.

قازاق حالقى قىستىڭ ايازدى كۇنىندە بەت ۇسىمەس ءۇشىن قۇيرىق مايدى جاققان. قول نەمەسە اياقتىڭ تىلىنگەن جەرىنە قۇيرىق مايدىڭ ءتىلىمىن تاڭىپ قويعان. ول جارانىڭ تەزىرەك جازىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپتى.

ايان الدابەرگەنۇلى

سوڭعى جاڭالىقتار