20 ماۋسىم 2019, 11:55 759 0 ىشكى ساياسات دينارا مىڭجاسارقىزى

تۇلەگەن، مىڭ بوياۋلى تۇرگە ەنگەن

تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا – 1 جىل

2018 جىلدىڭ 19 ماۋسىمى. تاريحي ءسات. ەلباسى ن.نازارباەۆ تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان ايتۋلى كۇن. سول كۇنى ەلباسى ن.نازارباەۆ تۇركى دۇنيەسى ۇزاق جىل كۇتكەن شەشىمدى قابىلداپ، مەرەيىن ءاپ-ساتتە اسقاقتاتتى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىم­شى­لىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» زاڭىنىڭ 9-بابىنا سايكەس، شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسىن بەرۋ جانە وبلىس ورتالىعىن تۇركىستان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعالى وتىرمىن. بۇدان بىلاي بۇل ءوڭىر تۇركىستان وبلىسى دەپ اتالاتىن بولادى. وسى اكىمشىلىك اۋماقتىڭ قۇرىلىمىنا وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى بۇل ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە تىڭ سەرپىن بەرۋدى كوزدەگەن تاريحي قۇجات بولىپ سانالادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى. بۇل قادام كونە شاھاردىڭ قويناۋىندا جاتقان تاريحي جادىگەرلەردىڭ قايتا جارقىراپ، ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋە­تىنىڭ كوتەرىلۋىنە، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋىنا وڭ ىقپال جاسايتىنى ءسوزسىز. 1500 جىلدان استام تاريحى بار جادىگەر قالانىڭ ءححى عاسىرداعى جاڭا تىنىسى اشىلعالى تۇر.

كونە تاريحتان – جاڭا عاسىرعا بۇل جاڭالىق كۇللى تۇركى جۇرتىن، اسىرەسە تۇركىستاندىقتاردى ەرەكشە قۋانتتى. بوركىن اسپانعا اتىپ، شاتتانباعان ادام كەمدە-كەم. سول كۇننەن باستاپ ءوڭىر حالقى تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ جانە وبلىس ورتالىعىن تۇركىستان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ جارلىعىن ەل بولىپ مەرەكەلەپ، اتاپ ءوتتى. مىنە، سول تاريحي شەشىم قابىلدانعان كۇنگە دە ءبىر جىل تولدى. تۇركىستان جۇرتى ايتۋلى مەرەكەنى تويلاۋعا كىرىسىپ كەتتى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەرەكشە تۇرگە ەنىپ، تۇرلەنگەن قاسيەتتى شاھاردىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك كورسەتكىشى دە ءوسىپ كەلەدى. قالانىڭ اۋماعى كەڭەيىپ، «بەس الەۋمەتتىك باستاما» بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. ەڭ باستىسى، قالانىڭ كەلبەتى وزگەرىپ، تىرشىلىگىنە جان ءبىتتى.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا ءبىر جىل تولۋىنا وراي، وبلىس اكىمى ومىرزاق ءشو­كەەۆ تۇركىستان قالاسىنداعى جاستار رە­سۋرستىق ورتالىعىندا ءباسپاسوز-كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى. جيىنعا رەسپۋبليكاعا تانىمال باق وكىلدەرى جانە وڭىرلىك ءتور­تىن­شى بيلىك وكىلدەرى ارنايى قاتىستى.

نەبارى ءبىر جىل وتسە دە ءوڭىر قارقىندى دامۋدىڭ جولىنا تۇسكەن. ماسەلەن، ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن وسى ءبىر ايدىڭ كولەمىندە ۇكىمەت تاراپىنان اسا ماڭىزدى 5 قاۋلى قابىلداندى. ونىڭ ەڭ ماڭىزدىسى – «تۇركىستان وبلىسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى». سونىمەن قاتار، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا وبلىستا اۋقىمدى جۇمىستار ات­قارىلۋدا. اتاپ ايتساق، كوپبالالى انالار­عا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ءمول­شەرى ورتاشا ەسەپپەن 40 پايىزعا ارتىپ، 2019 جىلى 103 464 مىڭنان استام وتباسى ءوتىنىش بىلدىرگەن، ونىڭ 65 946-نا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالعان. تۇركىستان وبلىسى بويىنشا جىل سوڭىنا دەيىن 1032 كوپبالالى وتباسى  پاتەرمەن قامتاماسىز ەتى­لەتىن بولادى. بۇدان بولەك، 2019 جىلدىڭ 5 ايىندا تۇركىستان وبلىسى بويىنشا  بارلىعى 1724 پاتەر تاپسىرىلدى. جىل قورىتىن­دىسىمەن 50 تۇرعىن ءۇي، ياعني 2 613 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلەدى.

تۇركىستان وبلىسى اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ ايتۋىنشا، مەديتسينا سالاسىندا وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 2018 جىلى شالعاي ەلدى مەكەندەرگە 62 مودۋلدىك مەديتسينالىق پۋنكت ساتىپ الىنسا، 2019 جىلى 19 مودۋلدىك مەديتسينالىق پۋنكت ورناتۋ جوسپارلانعان. «وبلىستا 2 قالالىق، 4 اۋداندىق ەمحانانىڭ قۇرىلىسى جانە تۇركىستان قالاسىندا №3 وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىعىنا جاپسارلاس 150 ورىندىق پەرزەنتحاناسى جانە 900 ورىندىق 1 ءبىلىم ۇياسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرۋدە.

بيىل مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار اياسىندا 3315 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 24 478 ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىستى»، – دەدى وبلىس باس­شىسى.

ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم، سونىڭ ىشىندە جىلۋ، سۋ تارتۋ جۇيەسى، گاز جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ بويىنشا كوپتەگەن ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى. وبلىس ورتالىعىنىڭ دامىتۋ جوسپارىمەن تانىستىرعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ: «تۇركىستان قالاسىنداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي حالىقتىڭ 56 پايىز گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار، تۇركىستان قالاسىن 83 پايىزعا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جۇمىستار باستالدى. بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان تۇركىستاندا 29 نىسان بوي كوتەرەدى. ونىڭ ىشىندە جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا 17 نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بيىل 7 نىسان پايدالانۋعا بەرىلەدى. اتاپ ايتساق، وبلىس اكىمدىگى، استانا الاڭى، مەديا ورتالىق، وليمپيادالىق رەزەرۆتەگى سپورت مەكتەبى، ساياباق، مۋزىكالىق مەكتەپ، حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى»، – دەدى ومىرزاق ەستايۇلى.

قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا. نا­زار­باەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، تۇركىستان قالاسىندا تۋريزم سالاسى بويىنشا كوللەدج اشۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق ەكولوگيالىق، تاريحي-مادەني جانە تانىمدىق باعىتتا 57 تۋريستىك مارشرۋت ازىرلەندى. سونىڭ ءبىرى – قاسقاسۋ تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق كەشەنى، «ۇلى جىبەك – جولى» ۇلتتىق قول ونەر شەبەرلەرى ورتالىعىن» جاساقتاۋ، شىعىس بازارى.

 

ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى ايماق

جىبەك جولى ارقىلى الىس-جاقىن ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋعا مۇمكىندىگى مول ءارى ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان تۇركىستان وبلىسىن دامىتۋعا شەت مەملەكەتتەر دە قولداۋ كورسەتىپ، ينۆەستيتسيا سالۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە وڭىردە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە تۇركىستان وبلىسى ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا رەسپۋبليكادا كوش باسىندا كەلەدى ماسەلەن، 2017 جىلى 482 ملرد تەڭگە قار­جى قۇيىلدى. ەندى تاعى 4,8 ملرد اقش دوللارىن قۇرايتىن 26 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپاردا بار.  تۇركىستان وبلىسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا مەيلىنشە جاعداي جاسالعان. سونداي-اق، 2 ملن تۇرعىنى بار تۇركىستان ءوڭىرى قازاقستانداعى حالقى ەڭ تىعىز ورنالاسقان وبلىسقا جاتادى. مۇنداعى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى ايماقتىق ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالعان دەپ ايتۋعا بولادى. اتاپ ايتساق، جىلىنا 1 ملن توننا باقشا ونىمدەرى جي­نالادى. رەسپۋليكاداعى جىلىجايلاردىڭ 90 پايىز ۇلەسى وسى وبلىسقا تيەسىلى. قازىر وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋدانداردا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ماسەلەن، جەتىساي اۋدانىندا 2018 جىلدىڭ 11 ايىندا 300 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. اتاپ ايتساق، «Khansuar invest» جشس جانە «تۇڭعاتار» وندىرىستىك كووپەراتيۆتەرى اۋدانعا شەتەلدىك ماقتا تەرەتىن كومبايندار، جەر جىرتۋعا ارنالعان تەحنيكالار جانە باسقا دا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن الىپ كەلىپ، اۋدانعا قوسىمشا 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. قازىرگى تاڭدا ءتيىستى قۇجاتتار ازىرلەنۋدە. سونداي-اق، شەتەلدىك ينۆەستورلارىنا ءزايتۇن مايىن شىعاراتىن زاۋىتقا قاجەتتى 20-30 گەكتار جەر ۋچاسكەسى ۇسىنىلعان. قازىر ۇسىنىلعان جەرلەردىڭ توپىراق قۇرامىن انىقتاۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ودان بولەك، اۋداندا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ارقىلى تاپشىلىقتى جويۋعا باعىتتالعان «كومپانيا كادي» جشس-نىڭ قۋاتتىلىعى 4,8 مۆت-تىق كۇن ەلەكترستانساسى جوباسى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق، اۋدانداعى ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قاراقاي اۋىلدىق وكرۋگىنەن ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ تسەحى اشىلماق. اتالعان جوبانىڭ قۇنى 100 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. ناتيجەسىندە جەتىساي اۋدانىندا ءسۇت وڭدەيتىن ەكى كاسىپورىن بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى اسىقاتا كەنتىندە بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلەدى. اۋدانداعى «اق التىن بەرەكە» جشس 2008 جىلى قۇرىلعان. كاسىپورىن جىلىنا 400 توننا ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەيدى. 20 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. ونىمدەرى نەگىزىنەن وبلىس اۋماعىندا ساۋدالانادى. ال سايرام اۋدانىندا 2018 جىلدىڭ 10 ايىندا 13,9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. وبلىس كولەمىندە ينۆەستيتسيا بويىنشا اۋداننىڭ ۇلەسى 6,5 پايىزدى قۇرايدى. اۋدانداعى كاسىپكەرلىك سالاسى بويىنشا بەلسەندى سۋبەكتىلەردىڭ سانى 14665 بىرلىككە جەتىپ، ءوسىم 12,8 پايىزعا تۇراقتادى. وڭىردە 324 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى تىركەلىپ، وندا 992 جۇمىس ورنى اشىلعان. 2018 جىلى كاسىپكەرلىك سالاسىندا 85,8 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋ جوسپارلانىپ، 10 اي كولەمىندە 93,7 ملرد تەڭگە ءونىم وندىرىلگەن. ناتيجەسىندە جىلدىق جوسپار 109,2 پايىزعا ورىندالعان. سونداي-اق، «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسى اياسىندا 10 اي كولەمىندە 5 جوباعا 103 ملن تەڭگەگە قولداۋ كورسەتىلدى. كاسىپكەرلىكتى قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى قارجىلاي قولداۋ ماقساتىندا اۋدان كولەمىندەگى ميكروكرەديتتىك ۇيىمدار ارقىلى 8 مىڭعا جۋىق ادامعا 4 ملرد 367 ملن تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. وڭىردەگى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ كەلە جاتقان «TURKISTAN INVEST» كومپانياسى دا اۋقىمدى جوبالاردى قولعا الۋدا. قازىرگى تاڭدا «TURKISTAN INVEST» كومپانياسىندا وبلىسقا جالپى قۇنى 507 ملرد تەنگەنى قۇرايتىن 19 جاڭا ءىرى جوبانى تارتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ ىشىندە بالامالى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ بويىنشا – 6, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا قاتىستى – 5, وڭدەۋ ونەركاسىبىنە قاتىستى 8 جوبا بار. وتكەن جىلى 4 كاسىپورىننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بارلىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا 14 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولۋى ءتيىس. ولاردىڭ قاتارىندا جالپى قۇنى 13 240 ملن تەڭگەلىك «ەكوپروتەح-استانا» جشس كۇن ەلەكتروستانتسياسى – 20 ادامدى، قۇنى 95 000 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن «Standard Petroleum & Co» جشس مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 1000 ادامدى جۇمىسپەن قامتىماق. سونىمەن قاتار، ينۆەستيتسيالىق كومپانيا تاراپىنان الەۋەتتى ينۆەستورلارعا اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا «InvestInTur­kistan.org» ينۆەستيتسيالىق پورتالى ازىرلەنگەن. ونداعى اقپارات اعىلشىن، فرانتسۋز، قىتاي، تۇرىك، اراب، ورىس جانە قازاق تىلدەرىندە كورسەتىلگەن. بۇل پورتالدىڭ كومەگىمەن ينۆەستور الەمنىڭ كەز كەلگەن بۇرىشىنان، كەز كەلگەن ۋاقىتتا وزىنە قاجەتتى وڭىردەگى ينۆەستيتسياعا قاتىسى بار اقپاراتتى الۋ مۇمكىن­دىگىنە يە بولادى.

 

توعىز جولدىڭ تورابىن توعىستىرعان

ەلباسىنىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن 1991 جىلى تۇركىستان­دا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋني­ۆەرسيتەتى قۇرىلدى. بۇل باستاما قالانىڭ تۇركى دۇنيەسىندەگى ورنىن تاعى ءبىر ايشىقتاي ءتۇستى. سونىمەن قاتار، 1998 جىلدان باستاپ تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان دايىندىق شارالارىنا ۇلاستى.

اتاپ ايتقاندا، 2000 جىلى يۋنەسكو-نىڭ شەشىمىمەن تۇركىستان قالاسىنىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويى الەمدىك دەڭگەيدە اتالىپ ءوتۋى دە تاريحي قالانىڭ دامۋىنداعى ايتۋلى كەزەڭ بولدى. 2002 جىلى دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءىى قۇرىلتايى دا وسىندا ءوتتى. بۇل قۇرىلتايدا قانداستاردىڭ ەلگە ورالۋ تسماسەلەسى قارالىپ، كوشى-قون كۆوتاسىنىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋ جوسپارى قاراستىرىلدى.

تۇركىستان ەلىمىزدىڭ قىزىلوردا، قاراعاندى، اقتوبە، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارى ءۇشىن ساۋدا ورتالىعى بولسا، سونداي-اق، قالا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك دالىزىندە ورنالاسقان جانە ءبىر جاعىنان قىتايعا، ەكىنشى جاعىنان رەسەيگە قاتىنايتىن تەمىر جول تورابى دا بار. تامىرىن تەرەڭگە تارتقان قۇت مەكەن – تۇركىستان 2017 جىلى تۇركسوي ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن تۇركى الەمى­نىڭ مادەني استاناسى اتانىپ، وسى جىل كولەمىندە قالادا باۋىرلاس حا­لىقتاردىڭ بىرلىگى مەن مادەنيەتىن پاش ەتەتىن ءتۇرلى مادەني شارالار ۇيىمداستىرىلدى.

ەلباسى تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى ارنايى جارلىققا قول قويعاننان كەيىن، وڭىرگە العاش رەت ساپارلاعان قر پرەمەر-ءمينيسترى اسقار مامين تۇركىستان ايماعىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىنا قاتىسىپ، قالانىڭ دامۋ جوسپارىمەن تانىستى. ماسەلەن، جاڭادان جاسالعان باس جوسپارعا سايكەس قالا اۋماعىنىڭ كولەمى 35 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان. ال تۇركىستان قالاسىنىڭ شىعىس بولىگىنەن جاڭا قالاشىق سالۋ ءۇشىن 670 گەكتار جەر ءبولىنىپ، ونىڭ 170 گەكتار اۋماعىنا اكىم­شىلىك-ىسكەرلىك ورتالىق سالىنسا، 300 گەكتارىنا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر تۇرعىزىلاتىن بولادى. اتالعان قالاشىقتا 65 مىڭعا جۋىق تۇرعىن تۇرادى دەپ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار، جاڭا جوسپارعا سايكەس ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەردى جانە كولىكتىك-لوگيستيكالىق باعىتتى دا­مىتۋ جولدارى قاراستىرىلدى.

«كونە تۇركىستان» تاريحي بولىگىن جاڭعىرتۋ جوباسى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى ماڭىنداعى قورعانداردى رەكونسترۋكتسيالاۋعا باعىتتالعان. «كونە تۇركىستان» جوباسىنىڭ نەگىزگى يدەيالىق ءمانىن ىسكە اسىرۋدىڭ 2 نۇسقاسى ۇسىنىلدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى «تۇركسوي» ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر­دىڭ مادەني وشاقتارىن ناقتى تاريحي سيپاتتا، وزىندىك ساۋلەتتىك ناقىش­تا قالىپتاستىرۋ جونىندە جوبالىق ۇسىنىستارىن الۋ جانە سول ەلدەرگە ءتيىستى نىسانداردى سالدىرۋ. ەكىنشى نۇسقادا تۇركىتىلدەس ەلدەر تاراپىنان ينۆەستيتسيا سالۋ ماسەلەسىمەن قاتار وتاندىق نەمەسە باسقا دا ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىستارى قوسا جۇرگىزۋ قارالعان.

 

 تۋريزمگە سۇرانىپ تۇرعان شاھار

ەرەكشە تاريحي-ارحيتەكتۋرالىق جانە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرى، ايرىقشا تابيعاتى بار ءوڭىردىڭ ءبىرىنشى دامۋ باعىتى – تۋريزم. قازىردىڭ وزىندە مۇندا كەلەتىن تۋريستەر سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. وڭىرگە بىلتىر ميلليونىنشى تۋريست كەلگەنى سالتاناتتى تۇردە جاريا ەتىلگەن. ال 2020 جىلى 5 ملن تۋريست كەلەدى دەگەن بولجام بار. قازىر وبلىس باسشىلىعى وسى ماقساتقا جەتۋگە جۇمىلا كىرىسكەن.

قر پرەمەر-ءمينيسترى ا.ءماميننىڭ 2019 جىلعى 4 ناۋرىزداعى تاپسىرماسى جانە قر-نىڭ تۋريستىك سالاسىن دامىتۋدىڭ 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا سايكەس، تۋريستەر كوپ باراتىن وبلىستاردا تۋريستىك پوليتسيا قۇرۋ جونىندەگى جول كارتاسى بەكىتىلگەن بولاتىن. وسىعان وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق ءيميدجىن ارتتىرۋ، وڭىرگە كەلگەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن جايلىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇركىستان وبلىسىندا تۋريستىك پوليتسيا ءبولىمى قۇرىلعان ەدى. بۇگىنگى تاڭدا تۇركىستان وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ تۋريستىك بولىمشەسى 10 قىزمەتكەردەن تۇرادى، ونىڭ بەسەۋى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە بولسا، قالعان بەسەۋى وتىرار اۋدانى پوليتسيا بولىمىنە، ياعني ارىستان باب ماۆزولەيىنە بەرىلدى. ءار وبەكتىدە مودۋلدىك تۇردەگى ستاتسيونارلىق بەكەتتەر ورنالاستىرىلدى. ماماندار بەينەتىركەگىشتەرمەن، پلانشەتتەرمەن، راتسيالارمەن جابدىقتالعان. سونىمەن قاتار، تۇركىستاندىق تۋريستىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ كاسىبي جانە قىزمەتتىك قاسيەتتەرى جوعارى بولۋىمەن قاتار، تۋريستەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ ءۇشىن بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەن ماماندار. سونداي-اق، تۋريستەرگە تۋىنداعان ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن وزگە قۇرىلىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋدى قامتامىز ەتۋدە قىزمەت جاساۋعا دايىن.

بۇدان بىلاي كيەلى مەكەن – تۇركىستانعا ساپارلايتىن تۋريستەر مەن جولاۋشىلار سانى ارتپاسا، كەمىمەيدى. سوندىقتان دا تەمىرجول، اۆتو بەكەتتەردى جاراقتاندىرىپ، قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماڭىزدى. ول ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ تالابىنا وراي سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ دا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەك ەمەس. تاياۋدا عانا قالانى الەممەن بايلانىستىراتىن حالىقارالىق اۋەجايدىڭ ىرگەتاسى قالاندى. 2020 جىلدىڭ اياعىندا قولدانىسقا بەرىلەتىن اۋەجاي تۇركىستان قالاسىنا جاقىن ورنالاسقان شاعا اۋىلىنان 3 شاقىرىم قاشىقتىقتا سالىنۋدا. بۇل – تۇركىستان وبلىسىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ءبىر باعىتى ەدى.

تۇركىستان وبلىستىق تۋريزم جانە سىرتقى بايلانىستار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان تولەبەكوۆ: «جەكە ينۆەستيتسيانىڭ ەسەبىنەن 19 قىزمەت كورسەتۋ نىساندارى سالىنىپ جاتىر. شەتەلدىك تۋروپەراتورلاردى وسىندا اكەلىپ، تۋريستىك نىساندارىمىزدى كورسەتىپ، ناقتى تۋريستەر الىپ كەلۋ بويىنشا كەلىسىمشارت جاساستىق» دەگەن جاڭالىعىمەن ءبولىستى.

ايتا كەتۋ كەرەك، تۇركىستان قالاسىنىڭ يدەولوگيالىق نەگىزدەمەسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا 4 باعىت ايقىندالدى. ولار: بىرىنشىدەن، تۇركىستان – قازاق حالقى مەن تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ەڭ ءىرى زيارات جانە تۋريزم ورتالىعى. ەكىنشى، تۇركىستان – الەمدىك دەڭگەيدەگى قولونەر جانە شەبەرلەر ورتالىعى. ءۇشىنشى، تۇركىستان – ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان ءىرى ساۋدا ورتالىعى. ءتورتىنشى، قوجا احمەت ياساۋي – رۋحاني تۇلعا. مىنە، وسى 4 باعىت بويىنشا يدەولوگيالىق جۇمىستار قولعا الىنا باستادى. ونىڭ بىرقاتارى تۇركىستان وبلىسىنىڭ 1 جىلدىعى اياسىندا باستالىپ تا كەتتى.

 

 تۇركىستان – تەكتى ءتور

تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى تەك تۇركىستان قالاسى مەن شاھار توڭىرەگىندە تۇراتىن جۇرتشىلىقتىڭ عانا ەمەس، ۇلىستىڭ ۇيىتقىسى، التىن قۇرساقتى ايماق، قازاقىلىقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان ولكە اتانعان ءوڭىر حالقىنىڭ قالا بەردى تۇتاس قازاقتىڭ، تۇگەل تۇركىنىڭ قۋانىشى!

تۇگەل تۇركى الەمىنە قىمبات، قاسيەتتى تۇلعا – ياساۋي بابامىز: «ىشتۇگىنە قۋلىق تولعانداردىڭ، كوكىرەكتەرىندە ار-ۇيات سولعانداردىڭ جۇرەكتەرى دىرىلدەمەيدى، جاندارى تەبىرەنبەيدى»، – دەگەن.

تۇركى دۇنيەسىنىڭ تەكتى ءتورى ءتۇر­كىس­تانداعى ازىرەت سۇلتان كەسەنەسىندە قازاقتىڭ 21 حانى، 8 سۇلتانى، 19 ءبيى، 52 باتىر قولباسشىسى جەرلەنگەن. تەكتى ءتوردى رۋحى تەربەتكەن احمەت ياساۋي بابامىز: «ءوز دىنىڭدەگىنى دوس تۇت، وزگە دىندەگىلەردى دە دۇشپان تۇتپا»، – دەگەن.  وسى تۇرعىدا بەلگىلى جازۋشى مارحابات بايعۇت: «بۇكىل ەل­دىڭ نازارى اۋىپ، ىقىلاسى تۇسكەن شاھاردا ءبارى بولادى. الايدا حالقىنىڭ مادەنيەتى دە سوعان ساي بيىك بولۋى كەرەك»، – دەيدى. سول ءۇشىن بيىل­­دان باستاپ بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ كورنەكتى اقىن-جازۋشىلارى مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ، سپورت جانە ونەر جۇلدىزدارىنىڭ باسىن قوسىپ، پىكىر الماساتىن الاڭ قۇرىلماق. وسىلايشا، عاسىرلار بويى قازاق حان­دىعىنىڭ ورتالىعى بولعان شاھار ەندى تۇتاس تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحا­ني ءھام مادەني استاناسىنا اينالماق.

 

دايىنداعان دينارا مىڭجاسارقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار