6 ماۋسىم, 16:17 411 0 بىلگەنگە مارجان دينارا مىڭجاسارقىزى

«سارقىتتان» ساقتانساق دەيدى

سارقىت – ءداستۇرلى قازاق قوعامىنداعى ەجەلدەن كەلە جاتقان سالتتىڭ ءبىرى. بالا كەزىمىزدە اجەمىز اسقا، تويعا بارعاندا الدىنان جۇگىرىپ شىعاتىنبىز. توي-تومالاققا بارعان ۇلكەن كىسىلەر ۇيگە سارقىتسىز كەلمەيدى. بۇل «جۇعىستى بولسىن» دەگەن جاقسى ىرىمنان تۋعان ءداستۇر بولسا كەرەك. الايدا، ول كەزدەگى ەل قاناعاتشىل عوي، قامزولدىڭ قالتاسىنا سالىپ ءبىر-ەكى كارامەل كامپيت، بىرەر توقاش اكەلەتىن. ال قازىر ءبارى باسقاشا.

وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين سارقىت سالۋعا دا سالماقتى قاراۋعا شاقىرىپ، ۋلانۋدىڭ الدىن الۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرگەن ەدى. اسىرەسە، ورازا، قۇربان ايت مەرەكەسى كەزىندە داستارقاندى تەز بۇزىلاتىن تاعامداردان ساقتاۋ قاجەتتىگىن دە كوتەرىپ، اسىرەسە قايماق پەن مايونەز قوسىلاتىن سالاتتتاردان شەكتەۋ تۋرالى ەسكەرتۋ جاساعان. «قازاقتا ءداستۇرلى «سارقىت» دەگەن بار، بۇل سارقىتقا ەت تە سالىنادى، جەمىس-جيدەك تە سالىنادى، سالاتتار دا سالىنادى. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز، سارقىتقا كامپيت، پەچەنە، جەمىس-جيدەكتەر، شىعىس تاتتىلەرى سەكىلدى تاعى دا باسقا قۇرعاق ءارى جەڭىل تاماقتار سالىنۋى كەرەك. مۇنداي قاراپايىم قاعيدالاردى ساقتاساق قانا ءبىز دەنساۋلىقتى دا ساقتايمىز، مەرەكەلىك كوڭىلدى دە بۇزىپ المايمىز»، – دەدى باس سانيتارلىق دارىگەر.

تاياۋدا بۇل ماسەلەگە قايتا ورالىپ، رامازان ايىندا ورازا ۇستاعاندا قانداي تاماقتارعا ءمان بەرۋ كەرەكتىگىنە تاعى توقتالدى. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانداربەك بەكشين: «جازدا 20 ساعات بويى اۋىز بەكىتۋ قال-جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن. سوعان بايلانىستى دەنساۋلىقتى كوتەرۋدىڭ دە ەرەجەلەرىنە سۇيەنۋ كەرەك.  تاڭ سارىدە كۇردەلى كومىرسۋلاردى جانە سۇلى، بۇرشاق جانە كۇرىش سەكىلدى جاسۇنىقتارعا مول تاعامداردى تۇتىنۋ قاجەت. سارەسىن قۇرمامەن نەمەسە سۋمەن جابۋدىڭ جاقسى ەكەنىن بۇل ورگانيزمدەگى قانت پەن تۇز دەڭگەيىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسەدى»، – دەدى.

سونداي-اق، ول ىشەك، اسقازان اۋرۋلارىن قوزدىراتىن كەزەڭدە سارقىت جەۋدەن اۋلاق بولۋ كەرەكتىگىن دە قاپەرگە سالدى. «كەز كەلگەن ادام بۇل اۋرۋ تۇرىنەن ساقتانامىن دەسە، توي-تومالاقتان تەز بۇزىلاتىن ءسۇت، ەت، بالىق ونىمدەرىن ۇيگە اكەلمەۋ كەرەك. بۇل تاعامدار ونسىز دا تويعا دەيىن ۇزاق ساقتالادى. ال ونى 6-12 ساعات اسقان سوڭ تۇتىنباۋ قاجەت»، – دەدى.

الايدا، قازاق پەن سارقىتتى ءبولىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەس شىعار. جانە قازىر داستارقاننان تۇك قويماي سىپىرىپ-سيىرىپ الىپ كەتەتىندەردىڭ كوپ ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇدان تىيىلۋ وڭايعا سوقپاس. تويدان قايتقان قازاقتار دا بۇزىلعان تاعامدى ايىرا السا كەرەك-ءتى. بەكشين ايتتى ەكەن دەپ، سارقىتتان باس تارتاتىن قازاقتى بۇگىن تاپپاسىمىز انىق.

 

د.ءدۇرمان

سوڭعى جاڭالىقتار