6 ماۋسىم 2019, 12:55 828 0 قوعام دينارا مىڭجاسارقىزى

باسپانا ءۇشىن اجىراسۋ: سەبەپ پەن سالدار

ادامنان ايلا ارتىلعان با؟! ءتىپتى، جىلدار بويى باسپانا تاۋقىمەتىن تارتىپ كەلسە پالەن دەي المايسىڭ. شيەتتەي بالا-شاعامەن بىرەۋدىڭ بوساعاسىن سىعالاپ جۇرگەننەن گورى، ارەكەت جاساپ باعۋعا تىرىسقان وتباسى بارىنە دايىن ەكەن. وعان سوڭعى كەزدەگى ورىن الىپ جاتقان جاعدايلار دالەل.

ەلىمىزدە ءۇيسىز جۇرگەندەردىڭ قاتارىن ازايتۋ ءۇشىن ءتۇرلى باعدارلاما قابىلدانىپ، ىسكە قوسىلدى. بىراق وعان جولى بولىپ، ءىلىنىپ كەتىپ جاتقانداردىڭ قاتارى كوبەيمەي تۇر. سودان بولسا كەرەك، كەيبىر ەرلى-زايىپتىلار پاتەر الۋ ءۇشىن قاعاز جۇزىندە «اجىراسۋعا» دەيىن بارۋدا.

الايدا، قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتەن الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن ەلىمىزدە كوپبالالى وتباسىلاردا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اجىراسۋلارى كۇرت كوبەيىپ كەتكەنىن ايتىپ، الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن كوپبالالى اتا-انالاردىڭ اجىراسۋى جيىلەپ كەتۋىنە بايلانىستى بۇل الاياقتىقتى توقتاتۋعا تاپسىرما بەردى. «اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋ ماقساتىندا كوپبالالى اتا-انالاردىڭ اجىراسۋى جيىلەپ كەتتى. ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە الاياقتىققا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋ تاپسىرىلدى. ااك – بۇل مۇقتاج ازاماتتارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىڭ جاردەماقىسى»، – دەپ جازدى ول ءوزىنىڭ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا.

بىردە ءۇش بولمەلى ءۇيى بار قۇربىم: «سەندەرگە ءبىر تاپتىرماس اقىل ايتايىن با؟» دەدى. «ول نە، ايتشى؟!» دەپ جان-جاقتان بىلۋگە اسىقتىق. «ءبىز تۇراتىن ۇيدە تۇراتىن ءبىراز وتباسىنىڭ ايەلى كۇيەۋىمەن قاعاز جۇزىندە اجىراسىپ، از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءۇي الدى. ءۇش-ءتورت بالاڭ بولسا جالعىزباستى انا رەتىندە كەزەك تەزىرەك جىلجيدى ەكەن. كەيىن «جازدىم، جاڭىلدىم، ءبىز بالالار ءۇشىن ءدام-تۇزىمىزدى قايتا جاراستىردىق» دەپ قوسىلۋعا بولاتىن كورىنەدى..» دەدى. اڭگىمەسىن اياقتاعان ول ىلە-شالا «سەندەر دە ءسويتىپ ءۇي الىپ المايسىزدار ما؟» دەپ قارادى سۇراۋلى جۇزبەن. سول «تاپتىرماس اقىلدى» تىڭداپ وتىرعان قۇربىم ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزگە «نە ىستەيمىز؟» دەگەندەي اڭتارىلىپ قالدىق. ءوزى ازىلگە ءبىرتابان جاقىن قۇربىم دا قاراپ قالعان جوق. «سوسىن ارتىق قىلامىز دەپ تىرتىق بولماي ما؟ ەرتەڭ كۇيەۋىم قايتا قوسىلۋدان باس تارتسا، مەنىڭ كۇنىم نە بولماق؟» دەدى ءازىل-شىنى ارالاس.

شىن مانىندە، قازىر قاعاز جۇزىندە اجىراسۋشىلار كوبەيىپ كەتىپتى. ءاۋ باستا مۇنى قۇزىرلى مەكەمەلەر دە بايقاماعان ءتارىزدى. ۋاقىت وتە كەلە ستاتيستيكالىق دەرەكتە اجىراسۋشىلاردىڭ سانى ارتقان سوڭ ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزسە كەرەك. ناتيجەسى الاقانداعىداي. البەتتە، وسىنداي جولمەن باسپانالى بولۋ باقىتىن باستان كەشىپ جاتقانداردىڭ ءىس-ارەكەتىن قۇپتاۋعا دا، قۇپتاماۋعا دا نەگىز بار. سەبەبى وسى جۇرىسپەن جۇرە بەرسە، تاياۋ ارادا ءۇيلى بولۋى دا نەعايبىل.

ءدال قازىرگى كەزدە «جۇمىرتقادان ءجۇن قىرىققىش» بولماساڭ كۇنىڭ قاراڭ. ال زاڭنامالىق تۇرعىدان العاندا، بۇل زاڭدى بەلدەن باسۋ. ءدال وسى جولمەن ءۇي العان كەلىنشەك: «بۇل باعدارلاما تۋرالى بىرنەشە جىل بۇرىن ەستىگەنبىز. جانە ءوزىمىزدىڭ دوستارىمىزدىڭ اراسىندا ءسويتىپ ءۇي العان وتباسىلار بار. ەندى نە ىستەيمىز؟ بىلاي تارتساق تا، ولاي تارتساق تا، اقشا جينالماي قويدى. سويتتىك تە، كۇيەۋىم ەكەۋمىز اجىراستىق. ءبىر جاعىنان قيىن بولدى. اتا-ەنەمىز، تۋعان-تۋىستار نە ويلايدى دەپ ءجۇرىپ، وسى قادامعا بارۋدى شەشتىك»، – دەدى بىزگە بەرگەن پىكىرىندە.

باسپانالى بولۋ – كۇيىپ تۇرعان ماسەلە. باسپانا ءۇشىن اجىراسىپ، قايتا نەكەلەسكەندەردىڭ ناقتى سانى بەلگىسىز.

«ەلىمىزدە سوڭعى بەس جىلدا 700 مىڭنان استام نەكە قيىلىپ، 200 مىڭنان استام نەكە بۇزىلدى. ونىڭ ىشىندە 2018 جىلى 138 مىڭنان استام نەكە تىركەلىپ، 54 مىڭنان استام نەكە بۇزىلعان. ال ۇلىبريتانيانىڭ بەدەلدى باسىلىمى The Economist جاريالاعان سوڭعى «الەم ستاتيستيكاسىندا» قازاقستان اجىراسۋدان 10-ورىندا تۇر. مۇنداعى دەرەك بويىنشا، مىڭ ادامعا شاققاندا قازاقستانداعى اجىراسۋ كورسەتكىشى – 2,7. بىراق قازاقستان ۇيلەنۋ جاعىنان دا الدىڭعى وندىقتىڭ ىشىندە، ياعني 9-ورىن. مىڭ ادامعا شاققاندا ۇيلەنۋ كورسەتكىشى دە سوعۇرلىم جوعارى – 9,7. اجىراسۋدان ءبىرىنشى ورىندا 5,3 كورسەتكىشىمەن اقش يەلىگىندەگى گۋام ارالى تۇر. 4,7 كورسەتكىشىمەن رەسەي – ەكىنشى; 4,1 كورسەتكىشىمەن بەلارۋس ءۇشىنشى ورىندا. قازاقستاننىڭ كورشىسى قىرعىزستان بۇل تىزىمدە 48-ورىننان كورىنەدى. بۇل ەلدە مىڭ ادامعا شاققانداعى اجىراسۋ كورسەتكىشى – 1,7. ال قىتايدىكى – 1,8.

اجىراسۋدىڭ سالدارىنان ەلىمىزدە تولىق ەمەس وتباسىلار، جالعىزباستى انا، جالعىزباستى اكە، «تۇل جەتىم» ەمەس، «الەۋمەتتىك جەتىم بالالار» سانى ارتقان. 2015 جىلعى دەرەك بويىنشا، ەلىمىزدە 400 مىڭنان استام انالار، 40 مىڭنان استام اكەلەر 1 ميلليونعا جۋىق بالانى جالعىز وزدەرى اكەسىز، نە اناسىز تاربيەلەپ وتىر. ەلىمىزدە اجىراسۋ دەرەگىنىڭ ەڭ كوپ تىركەلگەن ايماعى – الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسى.

مامانداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، بۇگىندە 3 ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىق باسپاناعا ءزارۋ. بۇل تەك رەسمي ستاتيستيكا. «2018 جىلعى دەرەككە كەلسەك، 2018 جىل بويىنشا 3 مىڭعا جۋىق ادام كەزەككە تۇردى. ونىڭ ىشىندە 1500-عا جۋىق ادام الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلار. الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ۇلەس الاتىن تولىق ەمەس وتباسى ساناتى بويىنشا 600 ادام. 1-2 توپتاعى مۇگەدەكتەر بويىنشا 250-گە جۋىق ادام ءبىزدىڭ كەزەككە تۇردى»، – دەيدى نۇر-سۇلتان قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى جاندوس داۋلەتوۆ.

ءتىپتى، شەنەۋنىكتەر دە ءوز اتىنداعى ءۇيدى جەكە يەلىگىندە قالدىرۋ ءۇشىن الگىندەي قادامعا باراتىن كورىنەدى. «تاجىريبە كورسەتكەندەي، كەيبىر قر ازاماتتارى مۇلىكتىك نيەتتە نەكەلەرىن جالعان بۇزۋعا بارىپ جاتادى. بۇل اسىرەسە، كورسەتكىشكە قارايتىن بولساق، شەنەۋنىكتەردىڭ اراسىندا كوپ. سەبەبى وسىعان دەيىن بۇرىن تۇرىپ جاتقان پاتەرىن ساقتاپ قالادى، سونىمەن قاتار قۇقىقتىق تۇرعىدا پاتەرسىزدەر كاتەگورياسىنا جاتادى. بۇل وسى ازاماتتارعا جاڭادان پاتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەيدى زاڭگەر احمەتجان بەيسەمبەك.

 

اجىراسۋ ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشە مە؟

 ەلىمىزدە 2019 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ قولعا الىندى. نۇر-سۇلتان قالاسىندا بەس بىردەي بالانىڭ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا وتقا ورانۋى كوپتەن بەرى قوردالانىپ كەلگەن ماسەلەگە قوعام بولىپ، ەل بولىپ كوڭىل بولۋگە تۇرتكى جاسادى. وسى جان اۋىرتارلىق وقيعانىڭ سەبەبى مەن سالدارى زەرتتەلىپ، ءتۇپتىڭ تۇبىندە اتا-اناسىنىڭ بالالاردى قاراۋسىز قالدىرىپ، جۇمىس ىستەۋىنە ءماجبۇر بولعان جايتتىڭ جاي-جاپسارى انىقتالدى. اينالىپ كەلگەندە، باسپانانىڭ جوقتىعى مەن جالاقىنىڭ ماردىمسىزدىعى اكە-شەشەنىڭ كۇندىز-ءتۇنى تىنباي جۇمىس ىستەۋىنە يتەرمەلەگەن. بۇدان كەيىن ۇكىمەتكە كوپبالالى وتباسىلارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋدى قولعا الۋ شاراسى جۇكتەلگەن ەدى.

قازىردىڭ وزىندە بۇل كومەكتى بەرمەۋ ءۇشىن دە ءتۇرلى قيتۇرقى جولدارعا بارىپ جاتقاندار تۋرالى مالىمەت كوپ. جەر-جەرلەردە كوپبالالىلاردىڭ تۇرمىستىق دەڭگەيىن انىقتاۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەگەن ارنايى كوميسسيالار اتا-اجەلەرىنىڭ زەينەتاقىسى مەن ۇيدەگى جيھازداردى، تاۋىقتىڭ جۇمىرتقاسىنا دەيىن كىرىس قاتارىنا ەسەپتەپ، جاردەماقىنى قايتكەن كۇندە دە بەرمەۋدىڭ امالىن قاراستىرعانى نارازىلىق تۋعىزدى.

ارينە، بۇل زاڭ تۇرعىسىنان قاراعاندا، دۇرىس ەمەس. الايدا، ولار دا زاڭدى امالسىزدىقتان، شاراسىزدىقتان بۇزۋعا ءماجبۇر بولعانىن دا ەسكەرۋ كەرەك. كوپتەگەن وتباسىنىڭ ءوز شاڭىراعىن شايقالتۋىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋ باستى سەبەپ بولعانىن بۇدان بۇرىن شىمكەنت شاھارىنداعى سوت مەكەمەلەرى حابارلادى. ءبىر سوتتىڭ وزىنە اپتاسىنا 10-15 ارىز تۇسەتىن كورىنەدى. ال ءار قالادا قانشا سوت بار ەكەنىن ەسكەرسەڭىز، ەلىمىز بويىنشا وسى تەكتەس قانشا ارىز تۇسەتىنىن باعامداي بەرىڭىز. قازاعى كوپ، قايماعى بۇزىلماعان وڭىردە اجىراستىرۋدى تالاپ ەتىپ سوتتىڭ الدىن بەرمەي جۇرگەن كوپبالالى انالار مەن مەملەكەتتەن كومەك الۋ ءۇشىن بالالارىنان باس تارتىپ جاتقان اكەلەردىڭ كوبەيۋىن الاياقتىق ارەكەتكە جاتقىزۋعا بولماس، ءسىرا!؟ مۇنىڭ ءتۇبى تەرەڭدە ەكەنىن نەگە سەزىنبەيمىز؟ بۇل كوپبالالى وتباسىلاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ كۇرت تومەندەپ كەتكەنىن ايعاقتايتىن ناقتى كورسەتكىش ەمەس پە؟!

 

اتاۋلى كومەك كىمگە بەرىلەدى؟

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك – بۇل از قامتىلعان ازاماتتارعا جانە تابىستارى تومەن دەڭگەيدەگى وتباسىلارعا، ونىڭ ىشىندە كوپبالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن اقشالاي تولەم. زاڭ بويىنشا اقشالاي اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك جان باسىنا شاققانداعى ايلىق تابىسى كەدەيلىك شەگىنەن تومەن جەكە تۇلعالارعا، مۇگەدەكتەرگە عانا بەرىلەدى.

جاڭارتىلعان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە وتىنىشتەردى قابىلداۋ 2019 جىلعى 1 ساۋىردەن باستالدى. ول ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا نەمەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا جۇگىنۋ قاجەت. ەگەر وتباسى اۋىلدىق جەردە تۇرسا – كەنت، اۋىل، اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىنە جۇگىنەدى. ءوتىنىش بەرۋ  جانە سايكەستەندىرۋ ءۇشىن تەك جەكە كۋالىكتى ۇسىنۋ قاجەت. باسقا قۇجاتتار قاجەت ەمەس. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ءوتىنىش بىلدىرگەن ايدان باستاپ تاعايىندالادى جانە ءوتىنىش بەرگەن كۇنگە بايلانىستى ەمەس. مىسالى، ەگەر ءسىز قۇجاتتاردى ۋاكىلەتتى ورگانعا 20 ساۋىردە تاپسىرساڭىز، وندا تولەمدى دە تولىق كولەمدە ءبىر اي ءۇشىن الاسىز.

سونداي-اق، ااك تاعايىنداۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى مەكەنجاي بويىنشا تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا تىركەۋ بولۋ قاجەت. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى 2019 جىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن تاعايىنداعان كەزدە وتباسىنىڭ بىرگە تۇراتىن، ورتاق شارۋاشىلىق جۇرگىزەتىن بارلىق مۇشەلەرى ەسەپكە الىنادى. الايدا، مينيسترلىك  «مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى» قر زاڭىنا وتباسى قۇرامىن ناقتىلاۋ بولىگىندە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدە. وسىلايشا، 2019 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ وتباسىنىڭ قۇرامىندا تەك جاقىن تۋىستار، ياعني اتا-انا، بالالار، بالا اسىراپ الۋشىلار، اسىراپ الىنعان بالا، اتا-اناسى ءبىر جانە اتا-اناسى بولەك باۋىرلار مەن اپا-قارىنداستار، اتا، اجە، نەمەرەلەر ەسەپكە الىنادى.

ەگەر وتباسىنىڭ ءبىر ادامعا شاققانداعى ايلىق تابىسى 20 789  تەڭگەدەن اسپاسا، وتباسىعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تولەنەدى. بۇل رەتتە كامەلەتكە تولماعان بالالارعا 20 789 تەڭگە مولشەرىندە، ال ەرەسەكتەرگە وتباسىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىسى مەن ااك كريتەريلەرىنىڭ مولشەرى اراسىنداعى ايىرما تولەنەدى. مىسال رەتىندە ەكى ەرەسەك اتا-انا مەن التى كامەلەت جاسقا تولماعان بالادان تۇراتىن وتباسىن الايىق.

اي سايىنعى تابىسى:

1) اكەسىنىڭ جالاقىسى – 150 000 تەڭگەنى قۇرايدى;

2) كوپبالالى وتباسىعا بەرىلەتىن ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى – 10 504 تەڭگە;

3) «كۇمىس القا» القاسىمەن ماراپاتتالعان كوپبالالى اناعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقى – 16 160 تەڭگە.

وتباسىنىڭ اي سايىنعى تابىسى – 176 664 تەڭگە.

وتباسىنىڭ جيىنتىق تابىسىن ەسەپتەۋ كەزىندە كوپ بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن ارناۋلى مەملەكەتتىك  جاردەماقى مەن «كۇمىس القا» جاردەماقىسى الىپ تاستالدى. وتباسى مۇشەلەرىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا تابىسى بىلاي ەسەپتەلەدى: 150 000 تەڭگە 8 ادامعا بولىنەدى =18 750 تەڭگە. تيىسىنشە، وتباسى ااك كورسەتۋ كريتەريلەرىنە سايكەس كەلەدى.

بالالارعا ااك مولشەرىن ەسەپتەۋ: 20 789 تەڭگە×6 بالا = 124 734 تگ.

اتا-انالار ءۇشىن ااك مولشەرىن ەسەپتەۋ:

2 0789 تگ. – 18 750 تگ.= 2039 تگ;

2 039×2 = 4 078 تگ. ااك جيىنتىق مولشەرى 124 734 تگ. + 4 078 تگ = 128 812 تەڭگە.

ەگەر بۇرىن وتباسى ااك كورسەتۋ كريتەريىنە سايكەس كەلمەسە، وندا 2019 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ وتباسى 128 812 تەڭگە مولشەرىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا قۇقىلى. وتباسىنىڭ جيىنتىق تابىسىن انىقتاعان كەزدە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق ەسكەرىلەدى. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتان تۇسەتىن تابىس قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ 2009 جىلعى 28 شىلدەدەگى № 237-ءو بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا ۇمىتكەر ادامنىڭ (وتباسىنىڭ) جيىنتىق تابىسىن ەسەپتەۋ قاعيدالارىنا سايكەس ەسەپتەلەدى. قاعيدالاردا  ەل وڭىرلەرىنىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتان  تۇسەتىن تابىستى ەسەپتەۋ نورمالارى ايقىندالعان.

بۇل رەتتە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتى تابىس كوزىنە جاتپايدى دەپ ايقىنداي الادى. ياعني، اكىمدىكتەر ءوز قالاۋى بويىنشا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتان تۇسەتىن تابىستى ەسكەرمەۋگە قۇقىلى.

ااك تاعايىنداۋ ءۇشىن وتباسىنىڭ جيىنتىق تابىسىن ەسەپتەگەن كەزدە مىنالار ەسەپكە الىنبايدى:

  1. 4 جانە ودان دا كوپ بالاسى بار كوپ بالالى وتباسىلارعا بەرىلەتىن ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى;
  2. «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان كوپ بالالى انالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى;
  3. بالانىڭ مۇگەدەكتىگى بويىنشا جاردەماقى;
  4. ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى;
  5. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇزەگە اسىراتىن بىرجولعى تولەمدەر.

«التىن القا» جانە «كۇمىس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان نەمەسە بۇرىن «باتىر انا» اتاعىن العان، ءى جانە ءىى دارەجەلى «انا داڭقى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان كوپ بالالى انالارعا اي سايىن 16 160 تەڭگە (6,4 اەك) مەملەكەتتىك جاردەماقى تولەنەدى. بۇگىندە 235 مىڭ انا وسىنداي قۇرمەتتى اتاققا يە. سونداي-اق، «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان كوپ بالالى انالار:

- كولىك قۇرالدارىنا سالىناتىن سالىقتى جانە جەر سالىعىن;

- تۇرعىلىقتى مەكەنجايىن تىركەۋ، پاسپورت جانە جەكە كۋالىك الۋ كەزىندە جاسالاتىن نوتارياتتىق جانە زاڭ تۇرعىسىنان ماڭىزدى ارەكەتتەر ءۇشىن مەملەكەتتىك باج سالىعىن جانە ت.ب. تولەۋدەن بوساتىلادى.

سونىمەن قاتار، 5 جانە ودان دا كوپ بالا تۋىپ، ولاردى 8 جاسقا تولعانعا دەيىن تاربيەلەپ وتىرعان انالار 53 جاسىندا زەينەتكە شىعۋعا قۇقىلى.

بۇدان باسقا، مينيسترلىك ازاماتتاردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ، الەۋمەتتىك كومەك پەن قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي پاكەتىن ازىرلەدى، ونى ااك الۋشىلارعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كورسەتەدى. الەۋمەتتىك پاكەتكە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەسەبىنەن كورسەتىلەتىن 11 الەۋمەتتىك قولداۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەت شاراسى كىرەدى، ونىڭ ىشىندە 1-4-سىنىپ وقۋشىلارىن تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ، قوعامدىق كولىكتە جەڭىلدىكپەن ءجۇرۋ، بالالار لاگەرلەرىندە تەگىن دەمالۋ، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى جۇيەسى ارقىلى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ، مەكتەپ فورماسىمەن، وقۋلىقتارمەن جانە وقۋ كەرەك-جاراقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ت.ب. بار.

بىرىڭعاي الەۋمەتتىك پاكەتتى ەنگىزۋ ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە مۇقتاج ازاماتتارعا بىردەي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداۋ جانە باسقا دا جەڭىلدىكتەر مەن جاردەماقىلار تۋرالى تولىق اقپاراتتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنان، جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارمالارىنان، اۋىلدىق اكىمدىكتەردەن، سونداي-اق 111 call-ورتالىعى ارقىلى الۋعا بولادى.

جاڭا مەحانيزم بويىنشا ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 70 پايىزى نەمەسە 20 789 تەڭگە مولشەرىندەگى كەپىلدى تولەم 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا، ال ورتا، تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك، ورتا بىلىمنەن كەيىنگى، جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا كۇندىزگى وقۋ نىسانى بويىنشا وقىعان جاعدايدا، ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىن بىتىرەتىن ۋاقىتقا دەيىن (بىراق 23 جاسقا تولعانعا دەيىن) تولەنەتىن بولادى.

 

شولپان بوستانقىزى، زاڭگەر:

– كوپبالالى انالاردىڭ 21 مىڭ تەڭگەنى الۋ ءۇشىن اجىراسۋعا دەيىن بارۋىن الاياقتىققا بالاماس ەدىم. سەبەبى، ۇكىمەتتىڭ ءوزى وسىنداي جاعدايعا اكەپ وتىر. ەگەر مەملەكەت تاۋەلسىزدىك العالى بەرى انالاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن رەتتەۋ تۋرالى زاڭدى قابىلداپ، انا مەن بالاعا جاعداي جاسالسا، بۇگىن مۇنداي وقيعاعا كۋا بولماس ەدىك. اناعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى ساقتاپ وتىرعان جوقپىز. ولاردى جازاعا تارتا دا المايدى. ارينە، انالاردىڭ وسى جولمەن اتاۋلى كومەكتى الۋعا دەگەن ۇمتىلىسى زاڭسىز. الايدا زاڭسىز جولمەن جاسالعان ارەكەت بولسا، تەكسەرسىن. اكىمدىك مىندەتتى تۇردە كوميسسيا تاعايىنداپ، سوڭعى كەزدە نەگە اجىراسۋ دەرەگى كوبەيىپ كەتكەنىن انىقتاپ، جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋى كەرەك. بىراق وتباسى بۇل جولعا امالسىز بارادى عوي، مۇنى دا ەسكەرۋى قاجەت. مەملەكەت جاعداي جاساماعان سوڭ وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الۋى زاڭدىلىق.

 

گۇلسىم تولەگەنوۆا، ەسەپشى:

– ۇكىمەت باعدارلاماسى بويىنشا جالعىزباستى انا بولساڭ تەزىرەك باسپانا الۋعا مۇمكىندىك بار ەكەن. جالپى، وسى كەڭەستىك كەزەڭنەن كەلە جاتقان زاڭدىق نورمانى وزگەرتۋ كەرەك. مەنىڭشە، 4 بالالى وتباسى ەش انىقتاماسىز كوپبالالى وتباسىعا جاتقىزىلۋى ءتيىس. ءار بالاعا جاردەماقى تاعايىنداۋ كەزىندە وتباسىنىڭ تابىسى ەسەپكە الىنباۋى. ەگەر اكەسى 500 مىڭ ايلىق السا دا، ۇكىمەت 4 بالاسى بار وتباسىنا ەش قۇجات جيناتپاي-اق، اتاۋلى كومەكتى بەرگەنى ءجون دەپ سانايمىن. مۇنى تولەۋگە مەملەكەتتىڭ جاعدايى بار.

PS. «باسپانا مەن اتاۋلى كومەكتى الۋ ءۇشىن اجىراسۋ دەرەگى كوبەيدى» دەپ پرەزيدەنتتەن باستاپ دابىل قاعىپ جاتقاندا بۇل تۇيتكىلگە سەلقوس قاراۋ مۇمكىن ەمەس. بالكىم، اۋزىمىزدىڭ سۋى قۇرىپ ايتاتىن رەسەيدىڭ «انا كاپيتالى» جوباسىن ەلىمىزگە ەنگىزۋ كەرەك شىعار. ءتىپتى، الگى 21 مىڭ تەڭگەنى كوپبالالى وتباسىنىڭ «دۇنيەسىن» ەسەپتەپ، شىرىلداتپاي-اق بەرگەن ابزال بولار. قىسقاسى، قانداي جولمەن بولسا دا، انا مەن بالانىڭ جاعدايى جاسالۋى ءتيىس. ادام كاپيتالى ارتپاي، دەموگرافيا وسپەي، ەلىمىزدىڭ الەم الدىنداعى ابىروي-بەدەلى دە بيىكتەمەك ەمەس.

دينارا مىڭجاسارقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار