16 مامىر 2019, 14:05 929 0 قاۋىپسىزدىك اسەل انۋاربەك

«جيھاد» دەپ كەتكەندەر «جۋسانمەن» ەلگە قايتتى

«اداسقاننىڭ ايىبى جوق، قايتىپ ءۇيىرىن تاپقان سوڭ». ءيا، ولار ءاۋ باستا تۋرا جولدامىز دەپ ويلاعان-دى. بىراق ولار وزدەرىنىڭ اعات قادام جاساعاندارىن سىرت ەلدەگى احۋالدى كوزبەن كورگەننەن كەيىن عانا ءتۇسىندى. ءتۇسىندى دە، بارماقتارىن تىستەدى. «قاتەلىك جاسامايتىن ادام جوق» دەگەن تامسىلگە سۇيەنەتىن قازاق بۇل جولى دا سيرياداعى سەندەلگەن وتانداستارىمىزدى سوعىس ورتاسىندا تاستاپ كەتكەن جوق. قولدان كەلگەنشە ارەكەت ەتىپ، كەزىندە ءوز ەركىمەن سيرياعا اتتانعانداردى ەلگە قايتاردى.

سيرياداعى سوعىستىڭ سويقانىن كورگەندەردىڭ ەلگە ورالۋىنا سەبەپكەر بولعان – «جۋسان» وپەراتسياسى. قازاقستان ارنايى قىزمەتتەرىنىڭ سيرياداعى قازاقستاندىقتاردى قۇتقارۋعا ارنالعان وپەراتسيا ناتيجەسىندە تالاي ازامات وتانىنا ورالدى. «جۋساننىڭ» جاقسىلىعىن كورگەن تاعى 231 ادام وتكەن اپتادا ەلگە جەتكىزىلدى. ونىڭ  59-ى ايەل بولسا، 156-سى – بۇلدىرشىندەر. بالدىرعانداردىڭ جارتىسىنان كوبى شەتەلدە دۇنيە ەسىگىن اشقان. وتانعا ورالعاندار اراسىندا اۋىر جاراقات العاندارى دا بار. 18 ءبۇلدىرشىن تۋعان جەر توپىراعىن تۇل جەتىم بوپ اتتادى. قر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ دەرەگىنشە، سيريادان قايتارىلعان 18 جەتىم بالانىڭ ەلدەگى تۋىستارى تابىلعان. «الدىن الا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ، بارلىق بالالاردىڭ تۋىستارى تابىلدى. ولار جەتكىنشەكتەردى ءوز وتباسىلارىنا قابىلداۋعا دايىن. بۇل تۇرعىدا بالانى اسىراپ الۋعا، قۇجاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى قاجەتتى زاڭنامالىق راسىمدەر بار ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. بۇل شارالار ورىندالعاننان كەيىن، جەتىم بالالاردى ءوز جاقىندارىنىڭ تاربيەسىنە بەرۋ ءۇشىن ەشقانداي كەدەرگى بولمايدى»، – دەيدى قر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ دەپارتامەنت باسشىسى باقىتبەك راحىمبەرديەۆ.

ەل امان، جۇرت تىنىشتا ءوز وتانىنان بەزىپ، «جۇماق» ىزدەپ سيرياعا بەت العاندارعا مەملەكەتتىڭ قول ۇشىن سوزۋى قانشالىقتى دۇرىس بولدى؟ «جۋسان» وپەراتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، كۇن سايىن جارىلىستان كوز اشپاي كەلە جاتقان سيرياداعى وتانداستارىمىزدى ەلگە جەتكىزۋ ءۇشىن قازىنانىڭ ايتارلىقتاي شىعىنعا باتقانى انىق. سول ازاماتتار «اتتانداپ» سوعىس ورتاسىنا كەتپەگەندە وسى وپەراتسياعا جۇمسالعان مەملەكەت قارجىسى ۇنەمدەلەر مە ەدى؟! ارينە، اقشا ادام ومىرىنەن ماڭىزدى ەمەس. الايدا ولاردىڭ شالت باسقان قادامىنا «قۇربان» بولعان قارجى ەلدەگى تالاي ماسەلەنىڭ كۇرمەۋىن شەشۋگە جاردەم بولار ەدى. ءدال قازىر ەلىمىزدە بۇل ماسەلەگە قاتىستى جۇرت پىكىرى سان قيلى. قالاي دەگەنمەن دە، ولار مۇنداي ويسىز قادامعا نەلىكتەن بارعانىن ويلانۋىمىز قاجەت. البەتتە، قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قاقتىعىس ايماقتارىنا ويلانباستان جول تارتۋىنا تەرروريستەردىڭ تەرىس ۇگىت-ناسيحاتىنىڭ ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. ولاي بولماعان كۇندە دە، اكە-شەشەسىنىڭ قاتەلىگى ءۇشىن جازىقسىز سابيلەر سوعىس ءدامىن سەزبەۋى ءتيىس، زارداپ شەكپەۋى قاجەت. وسىنى ەسكەرگەن قازاقستان بيلىگى ءوز ازاماتتارىن قيىن جاعدايدا قالدىرمايتىنىن كۇللى الەمگە ايگىلەدى.

ءتىپتى، سيريادا 5-6 جىل بولىپ، سوعىستان ابدەن زارەزاپ بولعان جاندار قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىنا ونداعى جۇرتتىڭ قىزىعۋشىلىقپەن قاراپ جۇرگەنىن جەتكىزگەن بولاتىن. ال ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى وتانداستىرىمىزدى قايتارۋدىڭ باستى سەبەبىن بىلايشا تۇسىندىرەدى. جات اعىمنىڭ جەتەگىندە جۇرگەن قانداستارىمىز سيريادا قالىپ قويسا، سودىرلارمەن بىرىگىپ، ەلگە لاڭكەستىك شابۋىل ۇيىمداستىرۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار. ويتكەنى، وتكەن جىلدىڭ وزىندە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قاتىسى بار 50-دەن استام شەتەل ازاماتى انىقتالعان. «ەڭ باستىسى ءبىز بالالاردى قۇتقاردىق. شەتەلدە قالىپ قويعان بالالار كىم بولىپ وسەتىنى جايلى ويلانۋ قاجەت. ولار تەرروريستەر قاتارىن تولىقتىراتىنى انىق. سوندىقتان بالالاردى ەلگە قايتارا وتىرىپ، ءبىز بولاشاقتاعى اۋقىمدى ماسەلەنى شەشىپ وتىرمىز. قايتىپ كەلگەن ادامدارعا تاعى ءبىر مۇمكىندىك بەرۋىمىز كەرەك»، – دەيدى قر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ دەپارتامەنت باسشىسى باقىتبەك راحىمبەرديەۆ.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قولعا الىنعان گۋمانيتارلىق وپەراتسيا مۇنىمەن توقتاماق ەمەس. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا قازاقستان تەرروريزممەن كۇرەس جۇرگىزۋ، سونداي-اق، قيىن جاعدايدا قالعان ازاماتتارىنا قول ۇشىن سوزۋ مىندەتتەمەلەرىنەن باس تارتپايتىنىن، گۋمانيتارلىق اكتسيا جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ەدى. ايتا كەتەيىك، «جۋسان» وپەراتسياسى اياسىندا بيىل قاڭتار ايىندا جات اعىمنىڭ جەتەگىنە ەرىپ، قاقتىعىس ايماعىنا كەتكەن 47 قازاقستاندىق ەلگە قايتارىلعان. ولاردىڭ ەكەۋى 8 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. ەلگە قايتارىلعان ازاماتتار 2012-2015 جىلدار ارالىعىندا استانا، الماتى قالا­لارى، اتىراۋ، باتىس قازاقستان، قاراعاندى جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان كەتكەن. ال قازاقستانعا ورالعان بالالاردىڭ اكەلەرى تۇگەلگە دەرلىك سوعىس جاعدايىندا وپات بولعان.  ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، سيريا مەن باسقا دا قاقتىعىس ايماقتارىنا كەتكەندەردىڭ كوپشىلىگى ينتەرنەت ارقىلى شەتەلدىك ۋاعىزداۋشىلاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالعان. «وندا مۇسىلماندار مۇسىلماندارعا قارسى سوعىسىپ جاتىر. ياعني، ءارتۇرلى توپتار ءبىر-بىرىمەن قىرىلىسۋدا. ول جاققا ءبىر بارعاننان كەيىن قايتا شىعۋ مۇمكىن ەمەس دەسە دە بولادى. ويتكەنى ونداي ارەكەت بايقالعان جاعدايدا ادامدار ءولىم جازاسىنا دەيىن جازالانادى. ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ قاشپاق بولعانى ءۇشىن ءولىم جازاسىنا كەسىلگەنى تۋرالى مالىمەتتەر بار»، – دەيدى باقىتبەك راحىمبەرديەۆ.

جاقىندا كەلگەن 20 ازامات تا (16 ەر، 4 ايەل) قيىر شىعىستا دايش قۇرامىندا بولعان. قىلمىستىڭ اۋىرلىعىنا قاراي ولار 20 جىلعا دەيىن سوتتالۋى مۇمكىن. قازىر بۇل ازاماتتارعا قاتىستى قر قك-ءنىڭ 257-بابىنىڭ 2-تارماعى (تەرروريستiك توپتىڭ ارەكەتىنە نەمەسە ول جاساپ جاتقان تەرروريزم اكتiلەرiنە قاتىسۋ) بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. تەرگەۋ جۇمىستارىمەن اتىراۋ وبلىستىق ۇقكد اينالىسۋدا.

جالپى، ەلىمىز سيرياداعى جانجالدى توق­تاتۋ جانە سول ەلدە بەيبىتشىلىك پەن تۇ­راق­تى­لىق­تى ورناتۋ پروتسەسىنە بەل­سەندى اتسالىسىپ كەلە جاتقاندىعى بەل­گىلى. ونىڭ ءبىر جار­قىن دالەلى رەتىندە سيريا بويىنشا سوڭعى ەكى جىل ىشىندە استانا پروتسەسىنىڭ 11 راۋن­دى وتكىزىلگەندىگىن ايتۋعا بولادى. بۇل كەلىسسوزدەردىڭ سيريانىڭ كوپ­تەگەن ايماعىندا بەيبىتشىلىك ورناپ، قان­توگىستەردىڭ توقتاۋىنا ىقپالى زور بولدى. سوعان قاراماستان، «جۋسان» وپەراتسياسىن تابىستى جۇرگىزۋ وڭاي بولعان جوق. ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتكەن وپەراتسيا اياسىندا تالاي شەت مەملەكەتتەرمەن، حالىقارالىق ۇيىمدارمەن، ءتىپتى، سوعىستىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن توپتارمەن دە كەلىسىمگە كەلۋگە تۋرا كەلگەن. اسىرەسە، «جۋسان» وپەراتسياسىن جۇزەگە اسىرۋدا اقش-تىڭ كومەگى كوپ بولعانعا ۇقسايدى. «بۇل گۋمانيتارلىق وپەراتسيا قارۋلى شيەلەنىس اۋماقتارىندا بولعان ازاماتتارىمىزدى قۇتقارۋعا، سونداي-اق ولاردىڭ بالالارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تولىققاندى ازاماتتارى رەتىندە بەيبىت ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرۋدى كوزدەدى. وپەراتسيا اقش-تىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. سونىمەن قاتار، بۇل جوباداعى سيريا دەموكراتيالىق كۇشتەرىنىڭ ماڭىزدى ءرولىن دە اتاپ وتكەن ءجون»، – دەدى نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن بريفينگتە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ.

سونىمەن، قازىر «جۋسان-2» وپەراتسياسىمەن ەلگە ورالعاندار قازىر اقتاۋداعى وڭالتۋ ورتالىعىندا. ولارمەن تەولوگتار بىرنەشە اي جۇمىس ىستەيدى. تەرىس اعىمعا الدانىپ، تۇزاققا تۇسكەندەر الدىمەن پسيحولوگتاردىڭ كومەگىنە ءزارۋ. ءبىر قۋانتارلىعى، سوڭعى ەكى جىلدا ەل اۋما­عىنان سيريا باعىتىنا قاراي بىردە ءبىر ادام شىقپاعان.

تەرىس اعىمعا الدانىپ، ەلىنەن بەزگەندەردىڭ الدى وتانىنا ورالا باستاعانىمەن شام ەلىندە وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا ءالى 300-گە جۋىق وتانداسىمىز ءجۇر ەكەن.  ولاردىڭ ىشىندە 170-كە جۋىعى بالا. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى جىل سوڭىنا دەيىن ولاردى ەلگە قايتارۋدى جوسپارلاپ وتىر. سوندىقتان «جۋسان» وپەراتسياسى  ءالى دە جالعاسادى.

اسەل انۋاربەك

سوڭعى جاڭالىقتار