16 مامىر, 13:27 727 0 رۋحانيات دينارا مىڭجاسارقىزى

يفتار ەمەس، اۋىزاشار

قوعامدا ءوزىمىزدىڭ شۇرايلى تىلىمىزدەن جيرەنەتىندەر كوبەيگەن سياقتى. كەز كەلگەن قازاقشا ءسوزدىڭ باسقا تىلدەگى بالاماسىن ايتۋعا اۋەس.

 وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن قازاقستان مۇسىلماندار ءدىني باسقارماسى جاراتۋشىنى «اللاھ» دەپ ەمەس، «اللا» دەپ ايتىپ، جازۋ كەرەك دەپ ارنايى ءپاتۋا شىعارعان بولاتىن. دەگەنمەن كەيبىر نامازحاندار ءدىني باسقارمانىڭ بۇل باستاماسىن قولداماق تۇگىلى وعان قارسى بولدى. ءمۇفتياتتىڭ جانىنداعى عۇلامالار كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا «اللا» ءسوزىن «ھ» ءارپىنسىز جازعان دۇرىس. ءوز كەزەگىندە ءمۇفتياتتىڭ اتالعان ءپاتۋاسى زيالى قاۋىم وكىلدەرى تاراپىنان ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. ءمۇفتيات شىعارعان كەز كەلگەن ءپاتۋانى ەڭ ءبىرىنشى حالىققا جەتكىزەتىن مەشىت يمامدارى. سوندىقتان دا ولار ءوز مىندەتىن ءمىنسىز اتقارىپ، حالىققا ءتۇسىندىرۋ كەرەك.

سول سياقتى ورازا ايى باستالسا سوزدىك قورىمىز «يفتار» سوزىمەن تولىعادى. وسى كۇنى «يفتارعا شاقىردى، يفتارعا بارامىن» دەگەنگە دە قۇلاق ۇيرەنىپ بارادى. الايدا، قازاقتىڭ «اۋىزاشار» دەگەن ءسوزى كىمنىڭ تاقياسىنا تار كەلىپ ءجۇر؟ ءتىپتى، ەل الدىندا جۇرگەن انشىلەر دە الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارىنا «بۇگىنگى يفتاردان كورىنىس» دەپ سۋرەت سالىپ جاتادى. ءدال سولار سول ءسوزدى تەرەڭ ماعىناسى ءۇشىن ايتا ما، الدە ترەندتەن قالماۋ كەرەك دەپ ۇعا ما؟ بالكىم، اۋىزاشاردى ارابشا جازسا، جازباسى وقىلىمدى بولادى دەي مە؟ بىراق وسىنى قاپەرگە الىپ، «يفتار ەمەس، اۋىزاشار» دەپ جاتقان كىم بار؟ تىلدەگى بىرىزدىلىك قايدا؟ بۇل ماسەلەگە ءدىني باسقارما، جەرگىلىكتى مەشىت يمامدارى، ءدىنتانۋشىلار نە دەر ەكەن؟

بالعابەك مىرزاەۆ،

تەولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، ءدىنتانۋشى:

 – نەگىزى مۇسىلماندار وتىز كۇن ورازا ۇستاعاندا تاڭسارىدە اۋىز بەكىتىپ، كۇن باتقاندا اشادى. ياعني، اۋىزاشار دەگەنىمىز كۇندەلىكتى ورازا مەرزىمى اياقتالعانىن جانە تاماق جەيتىن ۋاقىتتىڭ كەلگەنىن بىلدىرەدى. بۇل كۇننىڭ باتقان ۋاقىتى. قازىر كەيبىرەۋلەر «اۋىزاشار» دەگەن ءسوزدىڭ ورنىنا «يفتار» دەگەندى قولدانىپ ءجۇر. يفتار – اراب تىلىنەن ەنگەن ءسوز. ونىڭ قازاقشا ماعىناسى – اۋىز اشاتىن ۋاقىت. وكىنىشكە قاراي، قازىر مۇمكىن ءبىلىپ، مۇمكىن بىلمەي «يفتار» دەگەن ءسوزدى ورىندى جانە ورىنسىز قولدانىپ ءجۇرمىز. ارينە، ءار ەلدىڭ ءوز سالتى، ءداستۇرى، ءتىلى بار. سوندىقتان دىندە ءاربىر ءسوز، سويلەم جاماعاتقا تۇسىنىكتى بولۋ كەرەك. كەيبىر ءدىني  ءبىلىمى جوق نەمەسە ارابشا بىلمەيتىندەر يفتار دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىن تۇسىنبەي جاتاتىنى راس. قوعامعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن اۋىزاشار دەپ ايتقانىمىز ءجون بولار ەدى. اۋىزاشار دەسەك قۇرانعا دا، حاديسكە دە قايشى كەلمەيدى.

سوڭعى جاڭالىقتار