3 مامىر 2019, 10:10 687 0 جاڭالىقتار دينارا مىڭجاسارقىزى

كوگىلدىر وتىن كەلەتىن كۇن جاقىن

ەلباسى ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ «بەس الەۋمەتتىك باسپانا» اتتى حالىققا ۇندەۋىندە ەلىمىزدى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارعان ەدى.

ءبىر جارىم جىل كولەمىندە گاز تارتىلسا، جەڭگەلەرىمىز بەن كەلىندەر وت جاعىپ، كۇل شىعارۋدان قۇتىلاتىن بولادى. قازاقستان گاز ءوندىرۋ كولەمىن 8 ملرد تەكشە مەتردەن باستاپ، تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بۇل كورسەتكىشتى 52 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن ارتتىردى. قازىر ەل تۇرعىندارىنىڭ گازبەن قامتىلۋ دەڭگەيى – 47,4 پايىز. توعىز وبلىستا گاز قۇبىرى ماسەلەسى ءارتۇرلى دەڭگەيدە شەشىلگەنىمەن، ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستان ازاماتتارى كوگىلدىر وتىنسىز وتىر. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇل سالاداعى جۇمىستار 2014 جىلى بەكىتىلگەن گازداندىرۋدىڭ 2015-2030 جىلدار ارالىعىنداعى باس سىزباسىنا ساي جۇرگىزىلەدى. جاۋاپتى ورگان باسشىلىققا الىپ وتىرعان وڭىرلەردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارىندا ەلدى مەكەندەرگە گاز تارتۋ جوباسىنىڭ ۋاقىتى مەن رەتتىلىگى ناقتى كورسەتىلگەن. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ گاز ونەركاسىبىن دامىتۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دەمەۋ سەيىتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قاراوزەك – جەزقازعان – قاراعاندى – تەمىرتاۋ – استانا – كوكشەتاۋ – پەتروپاۆل باعىتىنداعى «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى جوباسىنا «قازترانگاز» اق تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ازىرلەپ، قۇجات «مەمساراپتاما» رمك-نىڭ وڭ باعاسىن العان. جالپى قۇنى 370 ملرد تەڭگە دەپ باعالانعان گازداندىرۋ جوباسىن قارجىلاندىرۋعا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى قاتىسادى. قازىر «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى شەتەلدىك بانكتەرمەن بايلانىس ورناتىپ، كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. كەزەڭ-كەزەڭىمەن ساتىلاي ورىندالاتىن گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. جوبانىڭ العاشقى كەزەڭى وسى جىلدىڭ جازىندا باستالادى دەپ كۇتىلۋدە. ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستاندى گازداندىرۋ بويىنشا «سارىارقا» جوباسى ءوز باستاۋىن بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت باعىتىنداعى گاز قۇبىرىنىڭ بويىندا ورنالاسقان قاراوزەكتەن الادى. 2013 جىلى بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت گاز قۇبىرى ىسكە قوسىلعانعا دەيىن، وڭتۇستىك ءوڭىرى گازدى سىرتتان يمپورتتاپ كەلگەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. جالپى ۇزىندىعى 1534 شاقىرىم بولاتىن سارىارقا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى ءىV كەزەڭدە جۇزەگە اسادى: ءى كەزەڭ – قىزىلوردا-استانا (1081 شاقىرىم), ءىى كەزەڭ – استانا-كوكشەتاۋ (276 شاقىرىم), ءىىى كەزەڭ – كوكشەتاۋ-پەتروپاۆل (177 شاقىرىم), ءىV كەزەڭ – جەزقازعان، تەمىرتاۋداعى كومپرەسسورلىق ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسى. ناتيجەسىندە، 2,7 ملن ادام تابيعي گازعا قول جەتكىزۋى كەرەك. 2017 جىلعى قورىتىندى دەرەككە سۇيەنسەك، 1320 ەلدى مەكەندە تۇراتىن 8,5 ملن ادام كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزگەن. وسى تۇستا قازاقستان وڭىرلەرىنىڭ گازبەن قامتىلۋ دەڭگەيى بىركەلكى ەمەستىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ماسەلەن، پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك باستاماسىنا ارقاۋ بولعان قاراعاندى، اقمولا، سولتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارى تابيعي گازعا ءۇمىت ارتىپ وتىرعان ايماقتار بولسا، ولارعا كورشىلەس قوستاناي (54%) مەن شىعىس قازاقستاننىڭ (0,2%) دا جاعدايى الاڭداۋشىلىق تۋدىرادى. بۇل جەردە مۇناي مەن گازدىڭ وتانى باتىس ءوڭىرىنىڭ عانا ەسەبى تۇگەل: ماڭعىستاۋ وبلىسى (99%), اتىراۋ وبلىسى (98%), باتىس قازاقستان وبلىسى (94%), اقتوبە (88%). وڭتۇستىك جۇرتشىلىعىنىڭ كوگىلدىر وتىنعا قولجەتىمدىلىگى كەلەسى پايىزدىق كورسەتكىشتەرمەن باعالانادى: قىزىلوردا (64%), وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى (63%), جامبىل وبلىسى (65%), الماتى وبلىسى (36%). جوسپار بويىنشا 2030 جىلعا قاراي كوگىلدىر وتىن كەلگەن ەلدىمەكەندەر سانىن 1600-گە، تابيعي گازعا قول جەتكىزگەن حالىق سانىن 11,5 ملن ادامعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، گازدى ىشكى تۇتىنۋ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 1,5 ەسەگە وسكەن (1991 جىلى 9 ملرد تەكشە مەتردەن 2017 جىلى 13,8 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن). بۇل گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى كەزىندە 800-گە جۋىق، ول پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن 225 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلاتىنى جوباعا ەنگەن. ەلىمىزدىڭ باس قالاسىن بەتكە العان گاز قۇبىرى ەلوردانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتادى دەگەن دە بولجام بار. ويتكەنى مامانداردىڭ پىكىرىنشە، قازىر قالادا جۇمىس ىستەيتىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنداعى كومىر قولدانىسىن شەكتەپ، ونىڭ ورنىنا تابيعي گازدى پايدالانۋ اۋاعا بولىنەتىن زياندى قالدىقتاردى 6 ەسەگە (36,1 مىڭ توننا) ازايتۋى مۇمكىن. جالپى ەسەپپەن، استانا قالاسىندا ءبىر جىلدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان 2 جىلۋ ەلەكتر ستانساسىندا 651 مىڭ توننا كومىر جاعىلادى. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، گاز تاراتۋ جەلىلەرىن جوبالاۋ مەن سالۋ ماسەلەلەرى قاراعاندى، اقمولا وبلىستارى جانە استانا قالاسى اكىمدىكتەرىندە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. وسىلايشا، ەلورداعا گاز قۇبىرى 2019 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا كەلۋى مۇمكىن. بىراق سالا ماماندارى قالا ىشىندە گازدى تاراتۋ جەلىلەرىن ۇيىمداستىرۋ تاعى قوسىمشا ۋاقىت الاتىنىن ەسكەرتەدى.

توعجان تولەگەن

سوڭعى جاڭالىقتار