11 ءساۋىر 2019, 17:08 719 0 تەحنولوگيالار "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

يننوۆاتسيا جانە عىلىم – ادامي كاپيتالدىڭ تىرەگى

ەلباسى ن.نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا: «ءتورتىنشى باسىمدىق – ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ. ەڭ الدىمەن، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءرولى وزگەرۋگە ءتيىس. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءبىلىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋ. وقىتۋ باعدارلامالارىن سىني ويلاۋ قابىلەتىن جانە ءوز بەتىمەن ىزدەنۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتاۋ قاجەت. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءبىلىم بەرۋدى  ەكونوميكالىق  ءوسۋدىڭ جانە مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋ»، – دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.

ءبىز قازىر «ءبىلىم-عىلىم-يننوۆاتسيا» اتتى ۇشتىك ۇستەمدىك قۇراتىن پوستيندۋستريالىق  الەمگە قاراي باعىت الىپ بارامىز. ويتكەنى قازىرگى كەزدە جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەندەر اراسىندا ءبىلىم ساپاسى تومەن ماماندار جوق ەمەس. قوعامداعى ءورشىپ تۇرعان جەمقورلىق، كەلەڭسىز جاعدايلار وقىتۋ پروتسەسىندە يننوۆاتسيالىق پەداگوگيكانى جۇيەلى تۇردە پايدالانۋدىڭ قاجەتتىلىگىن  كورسەتەدى.

ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ادامزات ءمورالىنىڭ نەگىزدەرى مەن ەتيكالىق داستۇرلەرىن، ادامدار اراسىندا تازا ادامي قارىم-قاتىناستى بويىنا سىڭىرۋىنە كوڭىل ءبولۋ وزەكتى ماسەلە. بۇل جولدا ءاربىر ۇستاز شاكىرت  جانىنا ءۇڭىلىپ، وسكەلەڭ ۇرپاقتى ەلىمىزدىڭ تۇتقاسى بولاتىنداي ءبىلىمدى،  تاربيەلى بولىپ قالىپتاسۋىنا كۇش سالۋى ءتيىس.

«ينتەللەكتۋالدى ۇلت – 2020» ۇلتتىق جوباسىندا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن يننوۆاتسيالىق دامۋ جولىنا ءتۇسىرۋ، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىن قالىپتاستىرۋ، باستى ماقسات جاستارعا رۋحاني ءتالىم-تاربيە بەرۋ ەكەنى انىق كورسەتىلگەن. سەبەبى ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس، ادامدارىنىڭ  باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالاتىنى زاڭدىلىق.

ولاي بولسا، وقىتۋ پروتسەسىندە جاڭاشىل ادىستەرمەن ستۋدەنت جاستاردىڭ اقىل-وي ەڭبەگىن، سانالى ءىس-ارەكەتىن دامىتۋ، ءومىر تالابىنا ساي عىلىمي-تاجىريبەنى ۇلتتىق پسيحولوگيا نەگىزىندە ۇيىمداستىرۋ كەرەك. بۇل ءوز كەزەگىندە وقىتۋشى-ۇستازعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ەڭ الدىمەن مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ماماندىق تاڭداۋىنا اسەر ەتۋ كەرەك. قازىرگى كەزدە جوو ۇستازدارى مەكتەپ تۇلەكتەرىمەن كەزدەسىپ، جان-جاقتى مالىمەت بەرىپ، سول ماماندىققا دەگەن نارىقتاعى سۇرانىستى اينا-قاتەسىز جەتكىزۋى قاجەت.  جاستاردىڭ  ءوز بويىنداعى قۇلشىنىسىنا، قابىلەتىنە سايكەس، ماماندىقتى دۇرىس تاڭداۋى كاسىبي مامان بولۋىنىڭ كەپىلى.

ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىمىن تەست ارقىلى قابىلداۋ تاجىريبەدە كەڭىنەن  قولدانىلۋدا. تەست سىناعى ءادىسىنىڭ كومەگىمەن ستۋدەنتتىڭ حابارلاندىرۋ دەڭگەيى مەن تالقىلايتىن تاقىرىپقا قاتىناسى، سونداي-اق، لوگيكالىق ويلاۋ دەڭگەيى انىقتالادى. وقىتۋشى وقۋ اقپاراتتىق كوزى عانا ەمەس جۇمىس بارىسىندا اقپارات تاراتۋشى رەتىندە كومەكشى ءرول اتقارادى. ستۋدەنت ءوزىن-ءوزى باعالاپ نەمەسە ءوزارا باعالاتىپ، ارەكەتتىك بارىسىندا بويىنا ءبىلىم جيناقتايدى.

ءبىر وكىنىشتىسى، ءدارىس بارىسىندا ارالىق باقىلاۋ مەن ەمتيحاندىق سىناقتا كەيبىر ستۋدەنتتەردىڭ ءتىل بايلىعىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. ايتا كەتۋ كەرەك، ءبىلىم كوزدەرى ارنايى وقۋلىقتار بولىپ تابىلادى. ويتكەنى وقۋ باعدارلاماسى نەگىزىندە دايىندالعان وقۋلىقتار بىرنەشە سىناقتان وتكىزىلىپ بارىپ باسىلادى. ەكىنشىدەن، وقۋلىقتار تەوريالىق ماتەريالداردى كەڭىنەن كەلتىرىلۋىمەن بىرگە بارىنشا ادەبي تىلدە جازىلادى.

ءبىلىم بەرۋدىڭ ماقساتى تۇلعانىڭ بويىنداعى قابىلەتى مەن دارىنىنىڭ كوزىن اشىپ، ولاردىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ دەسەك، «بىلىكتىلىك» قاندايدا ءبىر ەڭبەكتىڭ تۇرىنە دايىندالۋدىڭ، دايىندىق دارەجەسىنىڭ دەڭگەيى. بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ باستى باعىتى قىزمەتتىك مىندەتتەرى جاڭاشىل ادىستەردى يگەرۋ عىلىمي – تەوريالىق ءبىلىمىن تاجىريبەدە ماقساتتى قولدانا ءبىلۋ ءار كەزەڭدەگى جاعدايدى تانىپ ءبىلۋ، جوسپارلاۋ، ۇيىمداستىرۋ، باقىلاۋ ارقىلى  ناتيجەگە قول جەتكىزۋ .

زامان تالابىنا ساي وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا وسىناۋ يگى مىندەتتەردى سىڭىرۋدە جوو ۇستازدارى الدىندا ەرەكشە تالاپتار تۋىندايدى. اسەرلەپ ايتساق، «تاربيەنىڭ جەلكەنى، وقۋ ورنىنىڭ ۇيتقىسى – ۇستازدار». قازاقستاننىڭ  ءبىلىم تۋرالى زاڭىندا «ءبىلىم بەرۋدىڭ ىزگىلىكتى، دامىتۋشىلىق سيپاتىن جانە ادامدى قالىپتاستىرۋداعى ءرولى جانە شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىنىڭ دامۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەتتىگى بولىپ وتىر» دەپ كورسەتىلگەندەي، مەكتەپتەرگە عانا ەمەس،  جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ – ەڭ وزەكتى ماسەلە.

قازاقستان دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋدى كوزدەپ، دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسۋگە باعىت الدى. سوندىقتان وسكەلەڭ جاستاردى ۇلتتىق قۇندىلىق، مەملەكەتشىلدىك قاسيەتتەرمەن جان-جاقتى قارۋلاندىرىپ، ەلىمىزدىڭ تۇتقاسى ەتىپ تاربيەلەۋ، سونداي-اق، عىلىم مەن بىلىمگە كولەمدى قارجى ءبولىپ، ولاردى تياناقتى جانە ناتيجەلى ىسكە اسىرۋ ماڭىزدى.

 

ءنۇريدىن بالقياۇلى،

م.تىنىشباەۆ اتىنداعى قازاق كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار

اكادەمياسىنىڭ  پروفەسسورى

سوڭعى جاڭالىقتار