11 ءساۋىر 2019, 13:32 1129 0 ىشكى ساياسات اياۋلىم سالىقجانوۆا

«قازاق كەلە جاتىر!»

سالتاناتتى كورتەج

ماسكەۋدە رەسمي ساپارمەن بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كورتەجى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تاسىمال ماسەلەسىنە اسا كوپ قىزىعا بەرمەيتىن ماسكەۋ تۇرعىندارىن تاڭ قالدىردى.

9 موتوتسيكلدەن جانە 18 اۆتوكولىكتەن قۇرالعان كولوننا كرەمل ماڭىنداعى تەاترالنايا كوشەسى ارقىلى لۋبيان الاڭىنا ءوتتى. كۋاگەرلەردىڭ كەيبىرى بۇل اۋقىمدى كورىنىستى بەينەگە جازىپ تا ۇلگەرگەن. «تاك، سەگودنيا كاكوە؟ 3 اپرەليا 2019 گود. ەتو كتو ينتەرەسنو ەدەت؟ وي، ا كوگو ەتو تۋت ۆەزۋت؟ ا ۆوت ون، تسەنتروۆوي. كازاحستان! كازاحستان! كازاح پريەحال!»، – دەيدى تاڭ قالىسىن جاسىرا الماعان كۋاگەر.

حاتتاماعا سايكەس، شەتەلدىك پرەزيدەنتتەردىڭ رەسمي ساپارى بارىسىندا ولاردى تەك 5 موتوتسيكل الىپ ءجۇرۋى كەرەك. بىراق قر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا مەملەكەتتىك ساپارداعىداي 9 موتوتسيكل جىبەرىلگەن. رەسەي جاعى قازاقستانعا دەگەن ىقىلاسىن وسىلايشا تانىتتى. ال قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت رەتىندەگى العاشقى ساپارىن رەسەيدەن باستاۋى ەكى مەملەكەت اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ايرىقشا ەكەنىن كورسەتتى.

بەينەجازبانى كورگەن قازاقستاندىقتار دا ءبىر مارقايىپ قالدى.

ينستاگرام جەلىسىندە: «ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىنەن رەسەي تەك قازاقستاندى عانا وسىلاي كۇتىپ الادى. ونىڭ ۇستىنە، بۇل مەملەكەتتىك ساپار ەمەس، جۇمىس بابىنداعى كەزدەسۋ. رەسەيلىكتەر قازاقتاردى قۇرمەتتەيدى. دەگەنمەن، ەلباسى مەملەكەتتىڭ اتىن شىعارىپ كەتتى»; «ەلىمىزدىڭ ابىرويى بار ەكەنىن وسىدان-اق بايقاۋعا بولادى. ءبىر-ءبىرىمىزدى جامانداي بەرمەي، قولداپ، قورعاپ جۇرەيىك»; «قازاقستان! قازاقتار كەلدى قوناققا! بەينەگە ءتۇسىرۋشى قىز جارادى!» – دەگەن پىكىرلەر جازىلدى. سونداي-اق، «ارينە، وسىنداي سالتاناتپەن كۇتىپ الادى، قازاقستاندا اەس سالۋدى كوزدەپ وتىر عوي ارتىنشا»، – دەگەن پىكىرلەر دە بولمادى ەمەس. راسىندا، قازاقستاندا اەس، ورىس مادەني مەكتەبى مەن ۋنيۆەرسيتەت سالىناتىنى تۋرالى دا ايتىلدى كەزدەسۋ بارىسىندا. ءتىپتى، قازاقستاندا سالىنۋى ىقتيمال اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنا (اەس) ارنالعان اۋماق اەس جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر الماتى وبلىسىنداعى ۇلكەن اۋىلى تاڭدالدى دەگەن اقپارات تارالدى.

اەس جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر

بۇل تۋرالى قازاقستان ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆكە سىلتەمە جاساپ، وتاندىق باق حابارلادى. مىرزاعاليەۆتىڭ سوزىنشە، اەس سالۋ بويىنشا ناقتى شەشىم ءالى قابىلدانباعان. ال كەشە اەس-كە قاتىستى مينيستر پىكىر ءبىلدىردى: «ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماسكەۋگە ساپارى بارىسىندا رەسەيلىك تاراپتان قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ مۇمكىنشىلىگىنە قاتىستى ۇسىنىس ايتىلدى. وعان قاتىستى جۇمىستار سوڭعى 7-8 جىلدا جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە بولىگىنىڭ ازىرلەنگەن كەزەڭىندە تۇرمىز. بۇعان سايكەس 5 ەلدىڭ بەيىندى كومپانياسىنا وزدەرىنىڭ ۇسىنىستارىن ءبىلدىرۋى ءۇشىن حات جولداندى. ولار: اقش، فرانتسيا، كورەيا، قىتاي جانە رەسەي. بۇل ولاردىڭ تەحنولوگيالىق، كوممەرتسيالىق جانە ەكونوميكالىق پارامەترلەر بويىنشا وزدەرىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق ۇسىنىستارىن بەرۋى ءۇشىن جاسالدى. «روساتوم» دا وسىنداي ۇسىنىس الدى»، – دەدى قانات بوزىمباەۆ. مينيستر دە بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا قاتىستى ناقتى شەشىمنىڭ ءالى قابىلدانباعانىن ايتتى. «ءبىز ءالى دە بۇل ماسەلەنى زەردەلەۋ كەزەڭىندە تۇرمىز. بۇعان قوسا وزگە دە جوبالارمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. شىمكەنتتە ءىرى گاز-بۋ قۇرىلعىسىن سالۋ، الماتىدا جەس-2-ءنى گازعا اۋىستىرۋ ارقىلى جاڭعىرتۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۋاتىن ارتتىرۋ، سونىمەن قاتار بىرنەشە سۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋ كوزدەلۋدە. سوندىقتان مۇنىڭ بارلىعىن بىرگە قامتىپ قاراۋ قاجەت. تاعى دا ايتامىن، ەشقانداي شەشىم جوق»، – دەدى بوزىمباەۆ. سونداي-اق، مينيستر بولجامعا سايكەس 2030 جىلعا قاراي قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن اشىق ايتتى. «سەبەبى جىل سايىن ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان قالاي بولعاندا دا 2030 جىلعا قاراي جاڭا قۋات كوزىن سالۋ قاجەت. ەگەر ۇكىمەت اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىن بولسا، وندا ول اشىق، حالىقپەن قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزگەننەن كەيىن عانا قابىلدانادى»، – دەدى ول.

بۇعان دەيىن، 2017 جىلى رەسەي وزبەكستانمەن اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان. ال 2018 جىلعى 31 مامىردا وزبەكستان اەس-ءتى ناۆوي وبلىسىندا سالاتىنىن مالىمدەدى. رەسەي اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى كەزىندە وزبەكستاننىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى رەتىندە ارەكەت ەتۋگە جانە اتالعان بارلىق ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسۋگە دايىن ەكەندىگىن ايتتى. قازىرگى كەزدە وزبەكستاندا اەس-ءتى سالۋ بويىنشا ەكى جۇمىس توبى قۇرىلعان. ايتا كەتەرلىگى، وزبەكستاننىڭ ناۆوي وبلىسى قازاقستان شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان. ناقتىراق ايتساق، قىزىلوردا وبلىسىمەن شەكارالاس جاتىر.

سونىمەن قاتار ەكى ەل عىلىم مەن مادەنيەت سالاسىنداعى بايلانىستى نىعايتپاق. قازىرگى ۋاقىتتا رەسەي قازاقستاندا رەسەيلىك باعدارلاما بويىنشا وقىتاتىن مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەت اشۋدى قاراستىرىپ جاتىر. سونداي-اق، الماتى قالاسىندا «روسسوترۋدنيچەستۆو»-نىڭ فيليالىن اشۋ دا تالقىلانۋدا. «روسسوترۋدنيچەستۆو» – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تمد قۇرامىنداعى جانە باسقا دا شەتەلدىك مەملەكەتتەرمەن حالىقارالىق قاتىناستى قامتاماسىز ەتۋ جانە دامىتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ، مەملەكەتتىك مۇلىكتى باسقارۋ فۋنكتسيالارىن ورىندايتىن رف-ءتىڭ فەدەرالدى اتقارۋشى ورگانى. ونىڭ نەگىزگى قىزمەتى – شەت مەملەكەتتەردە زاماناۋي رەسەي تۋرالى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ. ال ماسكەۋدە قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىعى اشىلماق. ول ۆدنح-داعى «قازاقستان» پاۆيلونىندا ورنالاساتىن بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك، رەسەيدەگى سوڭعى قازاق مەكتەبى 2019 جىلعى قاڭتاردا جابىلعان ەدى. جالپى، رەسەيدە 700 مىڭنان استام قازاق بار. ال قازاقستاندا 1,5 مىڭنان استام ورىس ءتىلدى مەكتەپ بار، وعان ارالاس مەكتەپتەر تاعى قوسىلادى. سونىمەن قاتار، قازاقستانداعى رەسەي ەلشىلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، ەلىمىزدە رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ 6 فيليالى جۇمىس ىستەۋدە.

ءبارى دە حاتامماعا سايكەس نەمەسە تاريحي فوتو جايلى

سونداي-اق، الەۋمەتتىك جەلىلەردە قر پرەزيدەنتىن اۋەجايدان نەگە ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ءوزى كۇتىپ المادى دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە قىزۋ ديسكۋسسيا بولدى. بۇل سۇراققا تولىمدى جاۋاپتى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا، ديپلوماتيالىق ساپارلار دەڭگەيى بويىنشا مەملەكەتتىك، رەسمي، جۇمىس جانە بەيرەسمي دەپ بولىنەدى. ءار ساپاردىڭ حاتتامالىق ەرەكشەلىكتەرى مەن ەرەجەلەرى بار جانە ولار مىندەتتى تۇردە ساقتالۋى ءتيىس. «كەشە رەسمي ساپار بولدى، سول سەبەپتى اۋەجايدا ەلشىلەر مەن حاتتامالىق قىزمەتتەردىڭ باسشىلارى قارسى الۋى كەرەك ەدى. بىراق سونىڭ وزىندە دە رەسەيلىك تاراپ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر پانكيندى جىبەردى، بۇل قوناققا دەگەن ۇلكەن قۇرمەتتىڭ بەلگىسى. مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى باسقا ەلدىڭ پرەزيدەنتىن مەملەكەتتىك ساپارلار كەزىندە عانا قارسى الادى، – دەدى مينيستر.

سونىمەن قاتار، اباەۆ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت رەتىندەگى العاشقى رەسمي ساپارى وتە ءساتتى بولعانىن اتاپ ءوتتى. راسىندا، كەزدەسۋدىڭ ءساتتى وتكەنىن جۇرت تا بىردەن بايقادى. باستى دالەل – كرەملدەگى كەلىسسوزدەن كەيىن تۇسىرىلگەن تاريحي سۋرەت. پرەزيدەنت Twitter-دەگى پاراقشاسىندا ۇقك باسشىسى كارىم ءماسىموۆ، رەسەيدەگى قازاقستان ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جانە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆپەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتتى جاريالادى. سونداي-اق، فوتودا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ، اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ پەن پرەزيدەنت كومەكشىسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تە بار. سۋرەتتەن الدەبىر جىلى لەپ سەزىلەتىندەي. جايشىلىقتا الەن-پالەن دەپ، سىناپ-مىنەپ تە الاتىن اتقامىنەرلەرىمىز جات جۇرتقا، شەت مەملەكەتكە ءدۇيىم ەلدىڭ اتىنان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ بارعاندا ازاماتتاردىڭ تىلەۋىن تىلەپ، ەلەڭدەيتىنىمىز راس قوي. پرەزيدەنت ءوز پاراقشاسىندا جاريالاعان فوتودان ورمانداي ورىستىڭ الدىندا بۇگەجەكتەمەي، تەرەزەمىز تەڭ سويلەسكەنىمىز ءھام كەزدەسۋدىڭ ويداعىداي وتكەنى اڭعارىلاتىنداي.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت رەتىندە رەسەيگە جاساعان العاشقى ساپارى تۋرالى شەتەلدىك باق نە دەيدى؟

1tv.ru: ورتاق ەستەلىكتەر، ورتاق تاريح جانە ورتاق بولاشاق. ۆلاديمير پۋتين قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتى جوعارى دارەجەدە كۇتىپ الدى.

كەلىسسوز بارىسىندا پۋتين مەن توقاەۆ بولاشاق كەزدەسۋلەرى تۋرالى دا اقىلداستى. بۇل – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتىمەن قالىپتاسقان ءداستۇر. ۆلاديمير پۋتين مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ جىلىنا 15 رەت كەزدەسەتىن.

Euronews: توقاەۆ پۋتينگە نازارباەۆتىڭ سالەمىن جەتكىزدى.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قاسىم-جومارت توقاەۆ العاشقى ساپارىن ماسكەۋگە جاسادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇرىنعى ساياساتىن جالعاستىرۋعا ۋادە بەردى.

Ridus.ru: «قازاق كەلە جاتىر!» قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سالتاناتتى كورتەجى ماسكەۋ تۇرعىندارىنىڭ تاڭدايىن قاقتىردى. قر پرەزيدەنتى ءۇشىن ماسكەۋدىڭ ورتالىق كوشەلەرى ۋاقىتشا جابىلدى.

مير 24: العاشقى شەتەلدىك ساپار: قر پرەزيدەنتى ماسكەۋگە كەلدى. توقاەۆتى اەروپورتتا قۇرمەتتى قاراۋىل قارسى الىپ، اسكەري وركەستر ەكى ەلدىڭ ءانۇرانىن شىرقادى. ماسكەۋدەگى پۋتين مەن توقاەۆ كەزدەسۋى جوعارى دارەجەدە وتكىزىلۋدە.

ول ادال، جاۋاپكەرشىل ءارى ءبىر ءسوزدى. بۇل قاسىم-جومارت توقاەۆپەن ديپلوماتيالىق قىزمەتتە بولعان جانداردىڭ بەرگەن باعاسى. جالپى، قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت بولعانعا دەيىن دە حالىقارالىق ارەنادا ءبىراز قۇرمەتكە يە بولعان تۇلعا.

سەرگەي گارمونين، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شۆەيتسارياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى: قاسىم-جومارت قىتاي ءتىلىن مەڭگەرگەن ادام. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، قىتاي ءتىلى الەمدەگى ەڭ قيىن تىلدەردىڭ ءبىرى. ول اۋەزدى ءتىل، ونى ۇيرەنۋ ءۇشىن ادامدا ەستۋ جانە ءتۇسىنۋ قابىلەتى جوعارى بولۋى كەرەك. سونداي-اق، بارلىق يەروگليفتەردى ەستە ساقتاۋ ءۇشىن ادامنىڭ جادى مىقتى بولۋى قاجەت. مەنىڭ ويىمشا، قاسىم-جومارت ديپلوماتيالىق قىزمەتتە كەزەكشى رەفەرەنتتەن باستاپ ديپلوماتيالىق رانگتىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى ەلشى قىزمەتى مەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى، سونان كەيىن پرەزيدەنتىككە جەتكەن ساناۋلى ادامداردىڭ ءبىرى. ياعني، ول ديپلوماتيالىق قىزمەت پەن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اۋىر جۇگىن ارقاسىندا ارقالاپ جۇرگەن مىقتى تۇلعا.

ەۆگەني باجانوۆ، رف ءسىم ديپلوماتيالىق اكادەمياسىنىڭ رەكتورى: قاسىم-جومارتپەن جارتى عاسىرعا جۋىق تانىسپىز. پەكيندەگى سوۆەت ەلشىلىگىندە بىرگە جۇمىس اتقاردىق. قازىر ءجيى كورىسپەسەك تە، بايلانىسىمىز ۇزىلمەدى. قاسىم-جومارت كەمەلۇلى بىرەگەي سەزىمتالدىققا يە ادام. تانىستارىنىڭ قۋانىشىنا ءاردايىم ورتاقتاسىپ جۇرەدى.

اياۋلىم سالىقجانوۆا

سوڭعى جاڭالىقتار