21 ناۋرىز 2019, 10:11 1449 0 قوعام "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

برازيليادا بالا وقىتۋ: ۇتتىق پا، ۇتىلدىق پا؟

قۇرىلعانىنا ءبىر جىلدان اسا ۋاقىت وتكەن  كوماندا قازاقستان بىرىنشىلىگىندە چەمپيون اتاندى. ەلىمىزدىڭ جاستار قۇراماسىنىڭ اعا باپكەرى وسى كوماندانىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاراتىن بولدى. جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىنىڭ نەگىزگى قۇرامى وسى كلۋبتىڭ ويىنشىلارىنان جاساقتالادى. امالبەك تشان باسقاراتىن رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجىنىڭ فۋتبول الاڭىندا دوپ قۋىپ جۇرگەن «ALASH-RKس» كومانداسىن قۇرۋ كىمنىڭ يدەياسى؟ باعىت-باعدارى، ماقسات-مۇراتى قانداي؟ وقۋ ورداسىنىڭ ديرەكتورىنان سۇرادىق.

−امالبەك قوزىباقۇلى، ءسىز جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقارعانىڭىزدا «تاراز» فۋتبول كلۋبى ەل بىرىنشىلىگىندە چەمپيون اتاندى. «تارازدىڭ» جانكۇيەرلەرى وسىناۋ جەڭىستىڭ بۇيىرۋىنا اكىم رەتىندە ءسىزدىڭ دە ۇلەسىڭىز وراسان ەكەنىن ايتىپ جۇرەدى.

«حالىق ايتسا، قالت ايتپايدى» دەيدى. 1995 جىلى وبلىستىڭ اكىمى قىزمەتىن قولعا العاندا «تاراز» فۋتبول كلۋبىنىڭ جاي-كۇيىن ءجىتى قاداعالاپ، باپكەرلەردەن باستاپ، ويىنشىلاردىڭ جاعدايىن نازاردا ۇستاپ، نە جەتپەيدى، كەم تۇسىمىز قايسى، بىرگە تالقىلاپ جۇيەلى تۇردە جۇمىس ىستەدىك. ناتيجەسىندە 1996 جىلى «تاراز» كلۋبى قازاقستان چەمپيونى اتاندى. 1997 جىلى فينالدا ءسۇرىنىپ، كۇمىس جۇلدە يەلەندى. ول ۋاقىتتا كلۋبتىڭ قارجىلىق مۇمكىندىگى مۇشكىل بولاتىن. تەك «تاراز» عانا ەمەس، وزگە دە فۋتبول ۇجىمدارىنىڭ باسىنداعى ۋايىم وسى كەپ ەدى. ەلىمىزدىڭ دە ەڭسەسى ەندى تىكتەلىپ كەلە جاتقان كەزەڭ. قازىرگى ءبىر فۋتبولشىنىڭ ايلىق جالاقىسى سول كەزدە بۇتىندەي ءبىر كلۋبتىڭ بيۋدجەتىنە پارا-پار ەدى.  

– ءوزىڭىز بالا كەزدەن بوكسپەن شۇعىلداندىڭىز. جەكپە-جەك سپورت تۇرلەرىنە دە الابوتەن كوڭىل بولەتىڭىزدى، قولداپ-قۋاتتاپ جۇرەتىنىڭىزدى بىلەمىز. رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجىنىڭ ىشىنەن فۋتبول كلۋبىن قۇرۋعا نەندەي جايت سەبەپ بولدى؟ قازاق فۋتبولىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋگە ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا ما، الدە...

ماقساتىمىزدى ايتپاس بۇرىن وتكەنگە از-كەم توقتالايىن. قازىر رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجى بۇرىن سپورت مەكتەبى بولىپ تۇرعاندا فۋتبول ءبولىمى بار ەدى. وسى بولىمدە وقۋعا قابىلدانىپ، دوپ تەبۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن بالالار ەلىمىزدىڭ ءار بۋىنداعى قۇرامالارىنا قابىلدانىپ، دارالىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ ءجۇردى. بىراق كەيىن فۋتبول ءبولىمى جابىلىپ، كوماندا تاراپ تىنعان-دى.

مەن وقۋ وشاعىنا باسشىلىققا تاعايىندالعاندا باپكەر ۆاسيلي مارۋنياك ۇسىنىس ايتىپ كەلدى. سودان ءبىز جابىلىپ قالعان فۋتبول ءبولىمىن اشپاساق تا، تىم قۇرىسا ءبىر كوماندا قۇرىپ، قازاق فۋتبولىنىڭ دامۋىنا شوكىمدەي بولسا دا ۇلەسىمىزدى قوسساق دەپ فۋتبولشىلاردى قايتا جاساقتادىق. 2000 جىلى ومىرگە كەلگەن بالالاردان ىرىكتەۋ ارقىلى كوماندا قۇرىپ، مارۋنياك باستاپ باپتاۋدى قولعا الدىق. ناتيجە دە ۇزاماي وڭىنان بولدى. سول بالالارىمىز رەسمي تۇردە الەم بىرىنشىلىگى سانالماعانىمەن، داڭقى دا، داقپىرتى دا عالامدىق دوداعا پارا-پار يتاليادا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيرگە قاتىسىپ، جۇلدەگەر اتاندى. بۇرىنعى وداقتاس ەلدەردە وتكەن تۋرنيرلەردە دە مەرەيى ۇستەم بولدى. «قايرات» فۋتبول اكادەمياسىنىڭ وزدەرى قۇرالپى تاربيەلەنۋشىلەرىمەن جەتى رەت رەسمي ويىن وتكىزىپ، بارلىق ماتچتا جەڭىسكە جەتتى.

سول بالالار دا تاراپ كەتتى عوي.

قارجىمىزدىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى كوماندانى ساقتاپ قالا المادىق جاس بالالاردى ارى قاراي دايىنداۋعا شىنتۋايتىندا قارجىلىق مۇمكىندىگىمىز جەتىسپەدى. بىزگە كلۋب اشىپ، جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت بولدى. اياعىم جەتكەن جەرگە بارىپ، تانىس-بىلىستەرگە حابارلاسىپ كلۋبتى اشىپ، قاناتىنىڭ استىنا الۋىن ءوتىندىم. بىراق ەشقايسى ءبىزدىڭ بۇيىمتايدى قولدامادى دا، امالسىزدان تالانتتى بالالاردى تاراتۋعا تۋرا كەلدى. بىراق ولار بىردەن ەلىمىزدىڭ ىرگەلى كلۋبتارىنا شاقىرتۋ الىپ، سپورتتاعى ساپارىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. 10-نان اسا بالامىزدى «استانا» فۋتبول كلۋبى اكادەمياسى قاناتىنىڭ استىنا الدى. باسقا دا كلۋبتار قىزىعىپ، وزدەرىنە شاقىرتتى.

وسى جاستار قۇراماسىنىڭ نەگىزگى قۇرامىندا وينايتىن بوزبالالاردىڭ 60-70 پايىزى ءبىزدىڭ بازادا شىڭدالىپ، قايناۋدان وتكەن بالالار.

– 2000 جىلى ومىرگە كەلگەن جەتكىنشەكتەردەن جاساقتالعان كوماندا تاراعان سوڭ ولاردىڭ پىشاق ۇستىندە بولىسكە ءتۇسىپ، كلۋبتارعا شاقىرتىلعانىن ايتتىڭىز. ءبىز بىرنەشە جىلدان بەرى برازيليانىڭ فۋتبول اكادەمياسىنا اقشا تولەپ، بالالاردى فۋتبولدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتۋگە جىبەرەمىز. بىراق سولاردىڭ ناتيجەسىنە كوڭىل توعايتارلىق ەمەس. ءتىپتى ەل چەمپيوناتىندا وينايتىن كلۋبتارعا قابىلدانعاندارى نەكەن-ساياق. سىرتتان ۇيرەنۋ قانشالىقتى دۇرىس ءتاسىل؟ مۇمكىن قارجىنى جەلگە شاشقانشا، ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ، بىلىكتى باپكەرلەردى تاعايىنداپ، ءوز ەلىمىزدە بالالاردى باپتاۋدى ورىستەتۋ كەرەك شىعار؟

– باپكەر ۆاسيلي مارۋنياك ءوزىنىڭ جوسپارىن ۇسىنعاندا مەن دە وسىنى ايتتىم. ول تالانتتى بالالاردى ءوز ەلىمىزدە دە ۇيرەتىپ، باپتاۋعا بولاتىنىن دالەلدەپ، كوماندانى جوعارى دەڭگەيگە كوتەردى.

نەگە ءبىز قىرۋار قارجى تولەپ، برازيلياعا بالالاردى فۋتبول ويناۋدى ۇيرەنۋگە جىبەرەمىز؟ پەلە، رونالدو، بۇگىنگى نەيمار، مارسەلو سىندى تالانتتاردىڭ وتانىنا بارىپ وقىپ كەلگەن جاستارىمىزدان ناتيجە شىقسا، وندا ءسوز باسقا. برازيلياعا بارعان جاستارىمىزدىڭ الدى جيىرما بەسكە شىقتى. ياعني ناعىز كۇش-جىگەرى بويىندا جۇرەتىن كەزى قازىر. بىراق سولاردىڭ اراسىنان ءبىز ەلىمىزدىڭ كلۋبتارىن العا سۇيرەپ، قازاقستاننىڭ جاستار قۇراماسىندا جارقىراپ كورىنىپ، ۇلتتىق قۇرامانى كۇشەيتىپ ءجۇر دەپ كىمدەردى ايتا الامىز؟ اۋزىمىزعا قايسىنىڭ اتى-ءجونى ىلىگەدى؟

– ەندى «ALASH-RKس» فۋتبول كلۋبى تۋرالى.

– 2017 جىلى زاڭ سالاسىندا ءتاۋىر قىزمەت ىستەگەن باقىتبەك اسانبەكوۆ ەسىمدى ازامات كەلدى. «امالبەك مىرزا، مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتى دوعاردىم، ەندى قازاق فۋتبولىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىمدى قوسسام دەپ ەدىم» دەدى. فۋتبولدى ەرەكشە قادىرلەيتىن الگى جىگىت ءبىزدىڭ كوللەدج بازاسىندا فۋتبول كلۋبىن قۇرىپ، تىزە قوسىپ جۇمىستى ورىستەتۋدى ۇسىندى. قاراجات كوزدەرىن دە قاراستىرىپ مەملەكەتتىك جەكە سەرىكتەستىك جۇيەسىمەن جۇمىس جاساۋعا بولاتىنىن ايتتى. ەكى جاقتى كەلىسىم جاساسىپ، ىسكە كىرىستىك. جىلىنا بەس، جەتى بالادان ىرىكتەپ الىپ، كوماندانى جاساقتادىق. سپورت كوميتەتىنە ارنايى حات جازىپ جولدادىق، ۇسىنىسىمىزدى قولداپ قۋاتتاپ، ءىسىمىز ىلگەرى باستى. كوماندا قۇرعاننان كەيىن ولاردىڭ ءىزباسارلارى ياعني رەزەرۆ بولۋى كەرەك. سول سەبەپتى دە 2004-2007 جىلدار ارالىعىندا تۋعان بالالاردى دا كلۋبقا الدىق. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ايتارلىقتاي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. 2005, 2006 جىلى تۋعان جەتكىنشەكتەر ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا قازاقستان چەمپيونى اتاندى. 2004 جىلعى بالالارىمىز قازاقستاننىڭ كۇمىس جۇلدەسىن يەلەندى.

– جىلىنا بەس بالادان قابىلدانسا، ىرىكتەۋ مەن سۇرىپتاۋ وتە قاتاڭ وتەتىن سەكىلدى عوي.

– 2018-2019 وقۋ جىلىنا ىرىكتەۋ وتكىزگەندە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان 200-دەن اسا بالا كەلىپ، باعىن سىنادى. سولاردىڭ ىشىنەن تەك بەس بالانى عانا كومانداعا الدىق. فۋتبولدى ءبارى وينايدى، ءبارىنىڭ دە تالانتى بار. بىراق باپكەرلەردىڭ تالعامى، تارازىلاۋ، سالماقتاۋى باسقاشا. مىسالى 200 بالانى ىرىكتەۋگە مەن دە قاتىسىپ، كوزىممەن كوردىم. ويىن بارىسىندا ءتىپتى گول سوعىپ، شەبەرلىگىن كورسەتكەندەرى دە بولدى. ىشكى تۇيسىگىممەن «گول سوققان بالالار دا قابىلدانار» دەپ ويلادىم. ولاي بولعان جوق. ىرىكتەۋگە بالالارىن اكەلگەن اتا-انالاردىڭ ىشىندە «مەنىڭ بالام ناشار وينايدى» دەپ ايتقانىن ەستىمەدىك. ءبارى دە بالاسىن مەسسي، رونالدۋ سانايدى. ونىسى دۇرىس تا. بىراق كوماندالىق ويىندا قابىلەتسىز ويىنشىنىڭ كەسىرى اۋىر تيەدى. سول سەبەپتى دە باپكەرلەر ىرىكتەۋدە جاڭىلىسپاس ءۇشىن ءجىتى قاداعالاپ، جان-جاقتى زەرتتەپ، تەكسەرىپ، بالانىڭ بويىنداعى دارىنىن سالماقتاعان سوڭ عانا شەشىم شىعاردى.

– مينيستر، دەپۋتات، وبلىس، قالا اكىمى بولدىڭىز. ساياسي ەليتا ورتاسىندا دا بەدەلىڭىز جوعارى. تانىس-ءبىلىس، دوس-جارانىڭىز قوڭىراۋلاتىپ، كلۋبقا بالالارىن وتكىزگىسى كەلەتىن شىعار.

– ونسىز ءبىز قازاق بولامىز با؟ جاسىرىپ قايتەم، بيلىكتەگىلەردىڭ دە قوڭىراۋلاتىپ تانىسىنىڭ، تۋىسىنىڭ بالاسىن قابىلداۋدى وتىنەدى. تۋىس-تۋعانىمىز دا حابارلاسىپ، كورگەن جەردە بۇيىمتايىن جەتكىزەدى. مەنىڭ ايتار جاۋابىم بىرەۋ عانا: «ءيا، ءبىز بالالاردى قابىلدايمىز، بىراق باپكەرلەر مەن مامانداردىڭ تالابىنان وتسە عانا. بەدەلىمدى سالىپ، بيلىگىمدى مالدانىپ بەلدەن باسا المايمىن». كوپشىلىگى بالالارىن ىرىكتەۋگە اكەلىپ، كوزدەرى جەتكەن سوڭ رايىنان قايتتى. جەكەلەگەن سپورت تۇرلەرىنەن ءبىردى-ەكىلى بالالار «كوكەسىنىڭ قوڭىراۋىمەن» قابىلدانۋى مۇمكىن. بىراق ونداي كەمتالانتتار ۋاقىت وزدىرا شەتتەپ، وزدەرى-اق ساياقتانىپ قالا بەرەدى. اتا-انالار مۇنى تۇسىنبەيدى، مۇرنىنان جەتەكتەگەندەي ەتىپ اكەلىپ قوسادى. ونداي بالالار چەمپيونداردىڭ تاساسىندا كۇننىڭ كوزىن كورە المايتىنىنا كوزى جەتىپ، ساپتان شىعادى. ال كوماندالىق سپورتتا مۇندايعا جول جوق. قازاق «ءبىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاق شىرىتەدى» دەپ قالاي ءدال تاۋىپ ايتقان.

– كلۋبتىڭ جاي-كۇيىمەن قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باس حاتشىسى ازامات ايتقوجين كەلىپ تانىستى.

– قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىمەن كەلىسىمگە كەلدىك. ەندىگارى 2004, 2005 جىلى تۋعاندار اراسىندا قازاقستاننىڭ جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىنىڭ (U-14, U-15) نەگىزگى قۇرامى ءبىزدىڭ كلۋبتا ويناپ جۇرگەن فۋتبولشىلاردان جاساقتالادى. بۇل بىزگە زور سەنىم ارتىپ، ۇلكەن مىندەت جۇكتەيدى. «ALASH-RKS» كلۋبىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى بولىپ قازاقستان جاستار قۇراماسىنىڭ اعا باپكەرى الەكساندر كۋزنەتسوۆ تاعايىندالدى. بۇل دا ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ كادرلىق قۇرامى كۇشەيە تۇسكەنىن اڭعارتادى.

– «قازاق فۋتبولىن دامىتامىز دەسەك بالالاردى جارىلقاۋدان باستاۋ كەرەك» دەگەندى ۇنەمى ايتىپ جۇرەسىز.

– مەنىڭ جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ، يگەرگەن ماماندىعىم – قۇرىلىسشى. قانداي دا ءبىر قۇرىلىس نىسانىنىڭ ىرگەتاسى بەرىك بولماسا، قابىرعاسىن قانشا قۇلاش قالىڭداپ قۇيساڭ دا وپىرىلىپ قۇلايدى. ءبىز ءبارىن تەرەڭنەن باستاۋىمىز كەرەك. ماسەلەن، رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجىنە ديرەكتور بولىپ تاعايىندالعان سوڭ التى جىلداي بۇرىنعى سۇرلەۋ، كوز ۇيرەنگەن اعىستىڭ ىرعاعىمەن جۇمىس ىستەدىك. ياعني مەكتەپ ءبىتىرىپ كەلگەن بالالاردى قابىلداپ، ءۇش جىل ءبىلىم بەرىپ، ديپلومىن ۇستاتىپ دەگەندەي. التى جىلدان سوڭ سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر ك.ماسىموۆكە حات جازىپ، ۇسىنىسىمدى جولدادىم. سودان كەيىن كوللەدج ىشىنەن مەكتەپ اشىلىپ، بالالاردى 7-سىنىپتان باستاپ قابىلدادىق. مۇنداعى مۇراتىمىز نە؟ سپورت مەكتەبىندە وقىعان تالانتتى بالالار الەم چەمپيونى، جاسوسپىرىمدەر وليمپياداسىندا جەڭىمپاز اتانادى. ال سول چەمپيوندار مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسە الماي باسقا دا سەبەپتەرمەن ەل كوزىنەن شەتتەپ، سىرتتاپ قالا بەرەدى. كوللەدج ىشىندە مەكتەپ اشۋىمىزدىڭ ماقساتى – تالانتتى بالالاردى تۇلەتكەن سوڭ ولاردى كوللەدجدە وقۋعا قابىلداپ، قاراقاناتتانىپ قاناتى قاتايعانشا، قامقورلىققا الۋ. مەنىڭ كوللەدج ىشىنەن مەكتەپ اشۋ تۋرالى ۇسىنىسىم سەبەپ بولىپ، قازاقستانداعى 4 سپورت مەكتەبىنىڭ جانىنان كوللەدج اشىلدى.

اتا-اناعا مىنا جايتتى استىن سىزىپ، باسا ايتقىم كەلەدى. ءبىزدىڭ كوللەدجدى بىتىرگەن تۇلەكتەرگە «مۇعالىم – جاتتىقتىرۋشى» دەگەن ديپلوم بەرىلەدى. ساباق پەن سپورت قىزدىڭ قوس بۇرىمىنداي قاتار ورىلەتىنىن بالا دا، سول بالاسىن بىزگە اكەلگەن اتا-انا دا تەرەڭدەپ باعامدامايدى. وقۋعا كەلگەن بالادان «ساباعىڭ قالاي ەدى؟» دەپ سۇراساڭ، ءوزى ەمەس، اكە-شەشەسى جاۋاپ بەرەدى. «ساباعىن قايتەسىز، ول سپورتشى ەمەس پە؟» اينالايىن-اۋ، اركىم ءۇشىن دە ەڭ الدىمەن كەرەگى ءبىلىم عوي! ءبىلىمسىز بالادان قانداي بولاشاق كۇتۋگە بولادى؟ اۋىلدىق جەرلەردەن كۇشى بويىنا سيماي تۇرعان، فيزيكالىق الەۋەتى زور، مىقتى سپورتشىلار كەلەدى، بىراق ءبىلىمى تىم تومەن. وكىنىشكە قاراي كوپشىلىك اتا-انالاردا سپورتپەن اينالىسقان بالاعا وقۋ مىندەتتى ەمەس دەگەن ۇعىم قالىپتاسىپ كەتكەن. ءبىزدىڭ تالاپتى تۇسىنگەن بالالار سپورت پەن ءبىلىمدى قاتار الىپ جۇرەدى. بۇل – ءبىزدىڭ نەگىزگى تالابىمىز!

 

سۇحباتتاسقان قۋانىش راحمەت

 سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ق.ساپاروۆ

سوڭعى جاڭالىقتار