14 ناۋرىز, 15:54 672 0 ىشكى ساياسات اسەل انۋاربەك

استانادان اۋىلعا دەيىن...

ءدال بۇگىنگى كۇنى كوپبالالى وتباسىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ – وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر. ۇكىمەت كوپبالالى ءارى تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋگە بىلەك سىبانا كىرىستى. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى باسقارۋشى ورگاندار دا، كاسىپكەرلەر مەن ەلدەگى قالتالى ازاماتتار دا قاراپ قالىپ جاتقان جوق. ءار ءوڭىر كوپبالالى وتباسىلارعا مۇمكىندىگىنشە كومەك كورسەتۋگە تىرىسۋدا.

«باقىتتى وتباسى» – زور مۇمكىندىك

مەملەكەتتەن بەرىلەتىن جاردەماقىدان بولەك بىرقاتار ايماقتاردا وڭىرلىك قولداۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ماسەلەن، الماتى قالاسىندا حالىقتىڭ از قامتىلعان توبىنا، ونىڭ ىشىندە كوپبالالى انالارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 5,5 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. الماتىدا قولعا الىنعان باستى جوبا – «باقىتتى وتباسى» قالالىق الەۋمەتتىك باعدارلاماسى. بۇگىندە اتالعان باعدارلاما بويىنشا قۇجاتتار قابىلداۋ باستالدى. العاشقى جارنا تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 10 پايىزىن قۇرايدى، مولشەرلەمە – 2 پايىز. كەزەكتە تۇرعان 1276 كوپبالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلاردىڭ العاشقى جارنانى تولەۋگە قاراجاتتارى جوق بولعاندىقتان قالا بيۋدجەتىنەن 1 ملن تەڭگەنىڭ تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى بولىنەدى. بۇل باعدارلاما ەش شيكىلىكسىز جۇزەگە اساتىن بولسا، ءۇي-كۇيسىز جۇرگەن كوپبالالى وتباسىلار ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ بولارى ءسوزسىز.

 

اتالعان باعدارلاما ارقىلى تالاي جىلدان بەرى پاتەر جاعالاپ، ءۇي كەزەگى جىلجىماعان الماتىنىڭ كوپبالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلارىنىڭ ايى وڭىنان تۋماق. كوپبالالى اتا-انالار قۇجاتتارىن وتكىزىپ، ولاردىڭ الدى ءتىپتى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە ارمان ەتكەن قونىس تويىن تويلايدى. جاڭا باعدارلامامەن قۇنى 15 ملن تەڭگەگە دەيىنگى پاتەردى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. تىڭ باعدارلاما اياسىندا 2021 جىلعا قاراي الماتىدا 2800 وتباسىن، ال العاشقى 25 جىلدا 10 مىڭ كوپبالالى جانۇيانى باسپانامەن قامتۋ كوزدەلىپ وتىر.

سونىمەن قاتار، الماتى قالاسىنداعى كوپبالالى وتباسىلار ءۇشىن ەكىنشى بالاسىنان باستاپ بالاباقشا تەگىن بولادى. ال 20 ناۋرىزدان باستاپ از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ 4 مىڭعا جۋىق وقۋشى بالالارىنا العاش رەت شاكىرتاقى تولەنەدى. مەكتەپ وقۋشىلارى اي سايىن 5 مىڭ تەڭگەدەن، ال ۋنيۆەرسيتەت جانە كوللەدج ستۋدەنتتەرى 10 مىڭ تەڭگەدەن الادى. 15 ناۋرىزدان باستاپ از قامتىلعان وتباسىلارعا ىستىق جانە سۋىق سۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىن جەكە ورناتۋعا بەرىلەتىن جاردەماقى كولەمى 70 پايىزعا نەمەسە 5 مىڭنان 8,6 مىڭعا وسەدى. بۇلاردان وزگە از قامتىلعاندار توبىنا كوممۋنالدىق قىزمەتكە كەتەتىن شىعىننىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن بەرىلەتىن جاردەماقى كولەمى 5 پايىزعا دەيىن ارتادى.

كوكتەمنىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ الماتى قالاسىنداعى جۇمىسسىز انالاردى وقىتۋ جانە كاسىبي دايىنداۋ شارالارى قولعا الىندى. ولارعا 16,7 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ستيپەنديا تاعايىندالىپ وتىر. قالادا جاستار پراكتيكاسى، سۋبسيديا ءبولىپ جۇمىسپەن قامتۋ، جالاقىسى 63 مىڭ تەڭگەلىك الەۋمەتتىك جۇمىسقا تارتۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلۋدا. ءبىر تەرەزە قاعيداتى بويىنشا، جۇمىس جاسايتىن كوپبالالى انالار ورتالىعىندا قۇقىقتىق جانە پسيحولوگيالىق كەڭەستەر بەرىلەدى، رەابيليتاتسيالىق كومەك كورسەتىلەدى، ورتالىق 1 ساۋىردەن باستاپ ەسىگىن اشادى. مۇندا كوپبالالى انالار ەڭبەكپەن قامتىلادى، ميني بالاباقشالار ۇيىمداستىرىلادى.

سونداي-اق، العىس ايتۋ كۇنى قارساڭىندا الماتىلىق كوپبالالى وتباسىلارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وكىلدەرى 4 بالادان جوعارى بالانى تاربيەلەپ وتىرعان جانۇياعا 50 مىڭ تەڭگە تابىستادى. مۇنداي كومەك جالپى، 20 وتباسىعا بەرىلدى.

ال شىمكەنتتە كوپبالالى وتباسىلارعا جىلىنا ءبىر رەت 100 مىڭ تەڭگەدەن بەرىلەتىن بولدى. 15 اقپان كۇنى حالىق الدىندا ەسەپ بەرگەن قالا اكىمى عابيدوللا ءابدىراحىموۆ وسىلاي دەپ ۋادە بەردى. ماتەريالدىق كومەك كوپبالالى اتا-انالارعا جىل سايىن بەرىلىپ وتىرادى. بيىل اتا-انالار بۇل قارجىنى تامىز ايىنان باستاپ الا باستايدى. شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە، مەگاپوليستە 31 مىڭنان اسا كوپبالالى انا بار.

 كوپبالالى انالارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلدى

تۇرمىسى تومەن كوپبالالى وتباسىلاردىڭ جاعدايىنا باسا نازار اۋدارۋدى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى تاپسىرعانى بەلگىلى. بۇل رەتتە قاراعاندى وبلىسىندا كوپبالالى انالارعا قوسىمشا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋدا. مىسالى، كوپبالالى انالار 2019 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنان باستاپ قالاداعى قوعامدىق كولىكتەردە تەگىن جۇرە الادى. سونىمەن بىرگە، كوپبالالى وتباسىلاردان شىققان باستاۋىش سىنىپ بالالارىنا تەگىن تاماق بەرىلەدى. بۇل ماقساتتا بيۋدجەتتىڭ 107,4 ملن تەڭگەسى جۇمسالادى. ال بالاباقشاعا باراتىن بالالارعا 50 پايىز جەڭىلدىك قاراستىرىلماق.

كوپبالالى وتباسىنان شىققان بالالارعا مۋزىكا جانە كوركەمونەر مەكتەپتەرىندە، سپورت سەكتسيالارىندا تەگىن شۇعىلدانۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. جازدا بالالار مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەرگە ورنالاستىرىلادى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە، كوپبالالى انالارعا ءوز ءىسىن اشۋعا 200 گرانت بەرۋ جوسپارلانۋدا. ولار ءۇشىن ارنايى بيزنەس-ينكۋباتور قۇرىلماق. سونداي-اق، وڭىردە وتباسىن قولداۋ ورتالىعى دا اشىلادى، وندا ماماندار مەن پسيحولوگتار كەڭەس بەرەدى. ايتا كەتەيىك، ءوڭىر بيۋدجەتىنىڭ 50 پايىزدان استامى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالادى.

ال جامبىل وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان تۇرمىسى تومەن جانە كوپبالالى وتباسىلار ءۇشىن 10 جاتاقحانا سالىنادى. جاتاقحانانىڭ 7-ەۋى وبلىس ورتالىعىنان، 3-ەۋى شۋ، قاراتاۋ، جاڭاتاس قالالارىندا بوي كوتەرمەك. ايتا كەتەيىك، وڭىردەگى از قامتىلعان جانە كوپبالالى انالارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 30 ملرد تەڭگە بولىنگەن. تۇرمىسى تومەن جانە كوپبالالى وتباسىلاردان شىققان 29 مىڭ بالاعا مەكتەپتە تاماقتاندىرۋعا 2 ملرد تەڭگە، فورماسىن الىپ بەرۋ ءۇشىن 500 ملن تەڭگە بولىنۋدە. سونداي-اق، وبلىستاعى 7 500 از قامتىلعان جانە كوپبالالى وتباسىلاردىڭ كوممۋنالدىق تولەمدەرىن تولەپ بەرۋ ءۇشىن 500 ملن تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانۋدا.

كاسىپ باستاۋعا جول اشپاق

ال اقتوبە وبلىسىندا كوپبالالى، از قامتىلعان وتباسىلاردى كاسىپكە باۋلۋ جانە ولاردىڭ كاسىپ اشۋى ءۇشىن گرانت بولىنەتىن بولدى. اۋىلدارداعى كوپبالالى وتباسىلاردى جۇمىسپەن قامتۋ، وتباسى بيزنەسىن اشۋ، تابىستارىن ارتتىرۋ ءۇشىن قايتارىلمايتىن 500 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جاڭا بيزنەس اشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتتار بەرىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا وڭىرلىك بيۋدجەتتەن 21 ملن تەڭگە بولىنسە، رەسپۋبليكالىق قازىنادان تاعى 182 ملن تەڭگە سۇراستىرىلدى.

سونداي-اق، وڭىردە از قامتىلعان وتباسىلارعا بەرىلەتىن ءبىر جولعى جاردەماقىنى 70 مىڭنان 140 مىڭعا دەيىن كوبەيتۋ، از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردەگى تاماقتانۋ تولەمىن 70 پايىزعا تومەندەتۋ جوسپارلانعان. كوپبالالى وتباسىلاردىڭ وقۋشىلارى ىستىق تاماقپەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالجۋاز توپتارىن وقىتۋعا، قايتا وقىتۋعا قوسىمشا 200 ميلليون تەڭگە بولىنەدى، جالپى، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءالجۋاز توپتارىنىڭ ىشىنەن 3 مىڭ اقتوبەلىك قايتا وقىتىلادى، تاعى بەس مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىنا ورنالاستىرىلادى. جەرگىلىكتى اكىمدىك حالىقتى كوپبالالى انالاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدا ەشقانداي قيىندىق تۋىندامايتىنىنا سەندىرۋدە.

ەڭ باستىسى، اقتوبەدە كوپبالالى، مۇقتاج وتباسىلاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرنەشە باعدارلامامەن تۇرعىن ءۇي سالىنادى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان توبىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق قوردان قارجى بولىنەدى. اقتوبە وبلىسىندا جالدامالى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە 2,7 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلدى. 335 پاتەر اقتوبە قالاسى مەن العا، تەمىر، قوبدا، مۇعالجار، بايعانين، شالقار اۋداندارىندا بولادى. بۇل جەرلەردە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالىنادى. 60 پايىزى كوپبالالى انالارعا، مۇگەدەك بالانى اسىراپ وتىرعان وتباسىعا، جالعىزباستى انالارعا بولىنەدى.

اتاپ وتەيىك، بىلتىر اقتوبە وبلىسىندا كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردى قولداۋ ماقساتىندا 20 مىڭنان اسا ادام اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقى الىپ، 22,2 مىڭنان اسا بالا «مەكتەپكە جول» جانە «قامقور» اكتسيالارى اياسىندا مەكتەپكە جينالدى، 14,6 مىڭ وقۋشى تەگىن تاماقپەن قامتىلدى، 120 مىڭ بالا قازاقستان مەن شەتەلدەردىڭ جازعى ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرىندە دەمالدى. بۇدان بولەك، جەتىم جانە اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان 136 بالا باسپانالى بولدى. ءتۇرلى اكتسيا ۇيىمداستىرىلىپ، 265 مىڭ اقتوبەلىككە 3,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتىلدى. مۇنداي قايىرىمدىلىق شارالارى بيىل دا جالعاسىن تاپپاق. بۇعان وڭىردە باستاۋ العان «ەل ۇلەسى پاتەرگە» اكتسياسى سەبەپ. جوبا بويىنشا وبلىستاعى تۇرمىسى تومەن جانە كوپبالالى وتباسىلارعا باسپانا الىپ بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. اكتسيانى قمدب-نىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا وكىلدىگى مەن جەرگىلىكتى «زەكەت» قورى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرماق.

قمدب وكىلدەرى استانا قالاسىنداعى كوپبالالى جانە تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋدە. ماسەلەن، وتكەن اپتادا «زەكەت» كورپوراتيۆتىك قايىرىمدىلىق قورى استانالىق جانۇيالارعا تۇرمىسقا قاجەتتى ازىق-تۇلىكتەر تاراتتى. ازىق-تۇلىكتىڭ بار قاراجاتى قاراپايىم حالىقتان كەلىپ تۇسكەن. بۇعان دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا 25 مىڭ شاڭىراققا قولعابىس كورسەتتى. سونداي-اق، شارانىڭ ماقساتى جومارت جانداردى يگى، ساۋاپتى ءىس-شارالارعا بەلسەندى ۇلەس قوسۋعا ۇندەۋ. الداعى ۋاقىتتا دا مۇقتاج جاندارعا جاردەم بەرۋ جالعاسادى. كومەك الۋشى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تۋرالى اقپاراتتار قايىرىمدىلىق قوردىڭ ەلەكتروندى بازاسىندا كورسەتىلگەن. قول ۇشىن سوزامىن دەۋشىلەرگە عالامتور ارقىلى بايلانىسۋىنا مۇمكىندىكتەر جاسالدى.

ال استانا شاھارىنىڭ اكىمى باقىت سۇلتانوۆ تۇرمىسى تومەن جانە كوپبالالى وتباسىلار ءۇشىن جالدامالى تۇرعىن ءۇيدى قولجەتىمدىرەك قىلۋعا كۇش سالماق. قالا باسشىسى: «ءبىز از قامتىلعان وتباسىلاردى، سونىڭ ىشىندە كومەككە مۇقتاج وتباسىلاردى مۋنيتسيپالدىق تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك»، – دەگەن بولاتىن. سونداي-اق، استانا اكىمى كوپبالالى وتباسى مۇشەلەرىن جوعارى اقى تولەنەتىن جۇمىسپەن قامتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. بىلىكتىلىگى جەتكىلىكسىز بولعان جاعدايدا قالا ءۇشىن ماڭىزدى باسىم باعىتتارعا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ارقىلى بىلىكتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ قولعا الىنباق.

سوڭعى جاڭالىقتار