7 ناۋرىز 2019, 11:42 1221 0 قوعام دينارا مىڭجاسارقىزى

كوپبالالى انا بولۋ – ناعىز ەرلىك

انا بولۋ – ءبىر باقىت. ال كوپ بالالى انا اتانۋ – ناعىز ەرلىك. سەبەبى قازىرگى ۋاقىتتا شيەتتەي بالا-شاعانى باعىپ-قاعۋ دا وڭاي ەمەس. ارينە، قازاق «ءبىر قوزى تۋسا، ءبىر ءتۇپ جۋسان ارتىق شىعادى» دەگەندى ساناعا ءسىڭىرىپ وسكەن حالىق. ءبىر عانا «ءار بالانىڭ ءوز نەسىبەسى بار» دەگەن ءسوزدىڭ قانشاما وتباسىعا كۇش پەن جىگەر سىيلايتىنى تاعى انىق. الايدا، «تاياقتىڭ ەكى ۇشى» بارى بەلگىلى، ولاردى ەشكىمنەن كەم قىلماي ءوسىرىپ، ساپالى ءبىلىم بەرىپ، اياقتان تىك تۇرىپ كەتۋىنە جاعداي جاساۋ اتا-انانىڭ مىندەتى.

سوڭعى كەزدە قوعامدا كوپبالالى وتباسىنىڭ ماسەلەسى وزەكتى. وعان بەيبىت زاماندا بەس بالاسىنان ايرىلعان اكە-شەشەنىڭ قايعىسى قوزعاۋ بولعان سياقتى. ءدۇيىم جۇرتتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرعان قايعىلى وقيعادان كەيىن سەڭ قوزعالدى ما، ايتەۋىر ۇكىمەت تە، جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر دە كوپبالالى انالاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن تۇزەۋگە جۇمىلا كىرىستى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحVىىى سەزىندە ەلباسىنىڭ ءوزى: «كوپ بالانىڭ جاردەماقىسىن ءوسىرىپ، ءاربىر بالاعا 21 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزۋدى جانە مۇگەدەك بالا اسىراپ وتىرعان اتا-انالار مەن وتباسىلارعا، اسىراۋشىلارعا بەرىلەتىن جاردەماقىنى 30 پايىزعا ارتتىرۋدى تاپسىرامىن» دەگەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەلىمىزدە 4 بالادان كوپ بالاسى بار 340 مىڭ وتباسى بار. ولاردى قولداۋ ءۇشىن 500 ميلليارد بولىنگەن.

ءيا، ەلىمىزدە كوپبالالى انا اتانىپ جۇرگەن كەلىنشەكتەر از ەمەس. ءبىز بۇگىن ءومىردىڭ ەشبىر قيىندىعىنا دا قاراماي، ومىرگە ۇرپاق اكەلۋدى انالىق بورىشى ساناعان باتىر انالار تۋرالى ءسوز ەتپەكپىز. ولار – شىمكەنت قالاسىنىڭ تۋماسى ايسۇلۋ جالەلقىزى مەن الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ءاسيا الماسقىزى. ەكەۋى دە ۇل-قىز وسىرگەن كوپبالالى انا. بۇگىنگى كۇننىڭ ناعىز باتىرلارى دا سولار. جاقىندا «حارەكەت» قايىرىمدىلىق قورى ايسۇلۋعا بەس بولمەلى ءۇيدىڭ كىلتىن تابىس ەتتى.

ايسۇلۋ جالەلقىزى، 34 جاستا، 12 بالانىڭ اناسى: قازاق كوبەيۋى كەرەك!

– ايسۇلۋ، قونىس قۇتتى بولسىن! بارىنەن دە بالا-شاعاڭىز قۋانىپ جاتقان بولار...

– كوپ راحمەت! قۋانىشىمدا شەك جوق. ءوزىم 1984 جىلى دۇنيە ەسىگىن اشقانمىن. شەشەمنەن ەرتە ايرىلدىم. تۇرمىسقا ەرتە بەرگەن سەبەبى، اكەممەن بىرگە جۇرەتىن ەدىم. كەزىندە جاز ايلارىندا قارا سۋ ساتىپ، ناپاقا تاپتىم. تاپقان-تايانعانىمدى اكەمە بەرىپ، قۋانتۋعا تىرىستىم. سودان نە كەرەك، اكەم «سەن قىزبالاسىڭ، بۇلاي جۇرگەنىڭ جاراماس» دەپ 13 جاسىمدا كۇيەۋگە بەردى. كۇيەۋىم 18 جاستا ەدى. 14 جاسىمدا تۇڭعىشىم ومىرگە كەلدى. كوپكە ۇزاماي اكەم دە ومىردەن ءوتىپ كەتتى. ءبىر جۇباتارلىعى، تۇڭعىش جيەنىن كورىپ، ءوزى «اللابەرگەن» دەپ ات قويدى. بارعان جەرىم دە كوپ نارسەنى ۇيرەتتى. قانشا دەگەنمەن، بالامىن عوي. ءۇي شارۋاسىن ىستەيمىن دە، قاينىلارىممەن بىرگە ويناپ كەلەمىن. اراسىندا ەنەمە كومەكتەسەمىن. بىراق «كۇيەۋىم جۇمىستان كەلەدى، تاماعىن دايىندايىن» دەگەن تۇسىنىك بولماپتى. ەكى قاينىمدى مەكتەپكە اپارامىن. ولار مەنسىز مەكتەپكە بارمايتىن. بىرتە-بىرتە تاماق جاساۋدى ۇيرەنىپ، وتباسىلىق ومىرگە بەيىمدەلە باستادىم. ويىندى دا قويدىم، ەسەيدىم. قۇدايعا شۇكىر، قازىر 12 بالانىڭ اناسىمىن. 8 قىز، 4 ۇل. تۇڭعىش ۇلىم – 20 جاستا. 4 بالام ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتتا وقيدى. ەندى ءبارىن جانىما الامىن. ولار دا قۋاناتىن بولدى.

– سوندا مەكتەپتى بىتىرمەدىڭىز بە؟

– ەكىنشى سىنىپتان باستاپ وقىمادىم. ونىڭ سەبەبىن الگىندە عانا ايتتىم. انامنان ەرتە ايرىلعان سوڭ، اكەمنىڭ جاعدايىن جاسادىم. وقۋ دا جايىنا قالدى. پاتەر جالداپ ءار جەردە جۇردىك. مەكتەپ اۋىستىرا بەرۋ دە قيىن بولدى. اكەمە دەمەۋ بولۋدى عانا ويلادىم.

– ارينە، قازىرگى كەزدە كوپبالالى انا اتانۋ ەكىنىڭ بىرىنە بەرىلە بەرمەيتىن مارتەبە. ونىڭ دا ءوز قيىندىعى كوپ. ەڭ قيىنى – باسپاناسىز ءجۇرۋ...

– تالاي جىل پاتەر جالداپ جۇردىك. جۇرتتىڭ ءۇيىن تازالاپ، اقشا تاپتىم. كۇيەۋىم اياق كيىم تىگەدى. ەكەۋمىزدىڭ تابىسىمىز ءىشىپ-جەمنەن، پاتەراقىدان اسپايدى. كوڭىلگە دەمەۋ بولارلىعى – كۇيەۋىم وتە بالاجان. ءبىر بالاسىن نۇقىپ، زەكىپ سويلەگەن ەمەس. وتە اقكوڭىل. بارىنە مەيىرىمدى كوزبەن قارايدى. كومەك قولىن سوزۋعا دايىن. اللا ماعان وسىنداي كۇيەۋ كەزدەستىرگەنىنە قۋانامىن.

– جالپى، قىزبالالارعا تۇرمىسقا ەرتە شىعۋعا كەڭەس بەرەر مە ەدىڭىز؟

– مەنىڭشە، 18 جاستا شىققان دۇرىس. ەرتە بالالى بولادى. وقۋدى دا، باسقا جۇمىستى دا تۇرمىستا ءجۇرىپ اتقارۋعا بولاتىن سياقتى. ارينە، مەندەگى وكىنىش – ءبىلىم الا الماعانىم. ەشقانداي مۇمكىندىك بولمادى. ەنەم دە اۋرۋشاڭ ەدى. مەكتەپتى دە بىتىرە المادىم عوي.

– قازىر باسپانالى بولۋ دا ءبىر ارمان بولدى عوي. وعان مۇرىندىق بولعان «حارەكەت» قورى سىزدەردى قالاي تاپتى؟

– «حارەكەت» قورى ۇلكەن ساۋاپتى ءىس اتقارىپ ءجۇر. ءار ادام وسى قورعا ەڭ كەمى 1000 تەڭگە قۇيادى ەكەن. ناتيجەسىندە قانشاما وتباسى باسپانالى بولۋدا. وسى قوردىڭ ازاماتتارى ەكى اي بۇرىن كەلىپ، جاعدايىممەن تانىستى. تۇراتىن جەرىمدى كورىپ، جاعالارىن ۇستاپ كەتكەن. ول كەزدە جەرتولەدە تۇراتىن ەدىك. سوسىن «قۇداي قالاسا، ءبارى جاقسى بولادى» دەپ دەمەۋ تانىتتى. الايدا «ءبىزدى جۋرناليستەر تەك ءتۇسىرىپ الىپ كەتەدى. ەش پايدا جوق» دەپ ءوزىمدى 12 بالا تۋعانىما جارناما جاساپ جۇرگەندەي سەزىنگەنىم بار. بىراق پىكىرىم دۇرىس ەمەس ەكەن. ءتىلشى قاۋىمىنا دا مىڭ العىس. وسى اپتادا «حارەكەت» قورى وكىلدەرى «Qazaqstan» ۇلتتىق ارناسىنداعى «SHAŃYRAQ» توك-شوۋىندا توسىنسىي جاساپ، شىمكەنت قالاسىنان 5 بولمەلى ءۇيدىڭ كىلتىن تابىس ەتتى. توبەم كوككە ءبىر ەلى جەتپەي تۇردى.

– بۇعان دەيىن كوپبالالى انا رەتىندە پاتەرگە كەزەككە تۇرعان جوقسىز با؟

– تۇردىم. بىراق سول كەزەك جەتپەي قويدى. ءۇيسىز ءجۇرىپ-اق، 12 بالا تاپتىم عوي. ەندى جاڭا باسپاناعا كىرىپ، تاعى دا ۇرپاق اكەلەم دەپ بەكىنىپ وتىرمىن. بارلىق قىز-كەلىنشەكتەردىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا، قازاق كوبەيۋى كەرەك!

ءاسيا الماسقىزى، 37 جاستا، 10 بالانىڭ اناسى: 21 مىڭ تەڭگە الساق، ۇلكەن كومەك بولار ەدى

 

– الماتى قالاسىندا تۋدىم، وسىندا ءوستىم. كۇيەۋىم پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۋماسى. الماتىدا تۇرامىز. 19 جاستا تۇرمىسقا شىقتىم. 30 جاسقا دەيىن ۇيدە بالامەن وتىردىم. كۇيەۋىم عانا جۇمىس ىستەدى. جوعارى ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بولمادى. ۇلكەن ۇلىم ەپيلەپسيامەن اۋىرادى. ەسەپتە تۇرماساق تا، ءدارى ىشەدى. قازىر ول پەتروپاۆل قالاسىندا مەكتەپتە وقيدى. ءوزىم وتباسىندا جالعىز قىزبىن. ماعان اپكە-ءسىڭلى، اعا-ءىنى جەتىسپەيتىن. ال كۇيەۋىم كوپبالالى وتباسىندا ءوستى. سوعان قاراپ ومىرگە كوپ بالا اكەلسەم، ولار ءبىر-بىرىنە باۋىرمال، قامقور بولسا دەپ ارماندادىم. 8 ۇل، 2 قىزىم بار. كەيدە انام بالالارىم كىشكەنتاي كەزدە جانى اشىپ: «وسىنشاما بالانى تۋىپ، قايتپەكسىڭ؟» دەيتىن. قازىر، كەرىسىنشە نەمەرەلەرىن كورسە، ءماز-مەيرام بولىپ قالادى.

– بىلۋىمشە، سىزدەر دە باسپانا تاۋقىمەتىن تارتىپ ءجۇر ەكەنسىزدەر...

– جوق، كۇيەۋىمنىڭ اعاسىنىڭ ۇيىندە تۇرامىز. باسپانا كەزەگىنە 2014 جىلى تۇرساق تا، ءالى المادىق. اكىمشىلىككە دە باردىق. ارينە، جاعدايى بىزدەن دە تومەن وتباسىلار بار شىعار. سولاردان كەزەك جەتپەۋى دە مۇمكىن. بىراق كوپبالالى وتباسىنىڭ كەزەككە تۇرا سالىپ، ءۇي الىپ جاتقانىن ەستىگەن ەمەسپىن. ءبارى دە جىلدار بويى پاتەر جالداپ، كۇن كەشىپ كەلەدى.

– ال جاردەماقى شە؟ 10 بالاعا جەتە مە؟

– «التىن القا» يەگەرى رەتىندە 16 مىڭ تەڭگە الامىن. كەنجە بالام 1 جاسقا تولعانشا 10 بالاعا 9 مىڭ تەڭگە الدىم. كەيىننەن جاردەماقى الۋ زاڭناماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن سوڭ، قۇجات ەسەپكە الىنبادى. سەبەبى ءبىز كۇيەۋىمنىڭ اعاسىنىڭ ۇيىندە تىركەۋدە تۇرعاندىقتان تابىس كوزى ورتاق ەسەپتەلىپ، جاردەماقى الۋعا قۇقىمىز بولمادى. بىراق قازىر قۇجاتتى قايتا رەتتەۋگە كىرىستىك. وقۋشى 6 بالام مەكتەپتە تەگىن تاماقتانادى. 2 بالام بالاباقشاعا بارادى. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.بايبەك كوپبالالى وتباسىنىڭ بالالارى بالاباقشاعا تەگىن بارادى دەگەندى ايتقاندا قاتتى قۋاندىم. بۇل دا بولسا بىزگە دەمەۋ. كۇيەۋىم كەزىندە قۇرىلىس كومپانياسىندا جۇمىس ىستەگەندە جاعدايىمىز ءتاۋىر ەدى. ەشكىمنەن كەم ءومىر سۇرمەدىك. بىراق جۇمىستان بوساپ قالعاندا الەۋمەتتىك تۇرمىسىمىز تومەندەپ كەتتى. قازىر 60 مىڭ تەڭگە عانا الادى. ەندى 21 مىڭ تەڭگە بەرەدى دەپ جاتىر عوي. مۇنى بەرسە دە، ۇلكەن كومەك بولار ەدى. كەيبىرەۋلەر «بالا اۋەلى وزدەرىڭە كەرەك. نەگە مەملەكەتكە جالتاقتاي بەرەسىڭدەر؟» – دەيدى. ارينە، بالا وزىمىزگە كەرەك. الايدا وسى ەلدىڭ ازاماتى رەتىندە مەملەكەتتەن قولداۋ بولۋ قاجەت. حالىق سانى كوپ مەملەكەت – باي مەملەكەت. «كوپ قورقىتادى، تەرەڭ باتىرادى» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە؟ سوندىقتان بالا تۋعا قابىلەتتى ايەلدەر وزىنە، مەملەكەتكە سەنىمدى بولسا، حالىقتىڭ سانىن كوبەيتۋگە الدەقاشان سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. ەڭ وكىنىشتىسى، قازىر سەنىم ازايدى. مەنىڭشە، دەموگرافياعا ءدۇمپۋ جاساۋ قيىن ەمەس. ءبارى دە نيەتكە بايلانىستى. ەگەر مەملەكەت ەڭ الدىمەن انا مەن بالانىڭ جاعدايىن جاساسا، ءبىز ارمانداعان 20 ميلليونعا وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جەتكەن بولار ەدىك. بىراق ءالى سول از جاردەماقىنىڭ جىرىن جەلەۋ ەتىپ كەلەمىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت! بالالارىڭىزدىڭ قىزىعىن كورىڭىز!

دينارا مىڭجاسارقىزى 

سوڭعى جاڭالىقتار