21 اقپان 2019, 15:42 1569 0 قوعام دينارا مىڭجاسارقىزى

دۋلات تاستەكەەۆ: مەملەكەتتىڭ كومەگى – بەيبىت زامان، ساۋاتتى زاڭ

بۇگىندە تابىستى كاسىپكەرلەر از ەمەس. سونىڭ ءبىرى – «Tas Group» كومپانيالار توبىنىڭ باسشىسى دۋلات تاستەكەەۆ. كومپانيا قۇرامىنا «Tas Finance Group»، «TAS Exchange» ايىرباس پۋنكتى، «TAS Microfinance» شاعىن نەسيە ۇيىمى، «جەتىسۋ اگروكرەديت» نەسيە سەرىكتەستىگى، «AHTAS Constuction» قۇرىلىس كومپانياسى، «جانۇيا مەد» مەديتسينا ورتالىعى جانە «38.ru» دەپ اتالاتىن ماسكەۋدەگى قارجى توبى سىندى قىزمەتتەر كىرەدى. ودان بولەك نەسيە بەرەتىن «تاس كرەديت» ۇيىمى بار. وسى ءىستىڭ كوزىن تاۋىپ، تابىسقا جەتىپ جۇرگەن دۋلات تاستەكەەۆ «ءTúrkىstan»-business» ايدارىنىڭ قوناعى. 

– دۋلات مىرزا، قارجىلىق ساۋاتى بار، ەسەپ-قيساپتى بىلەتىن بيزنەس وكىلى رەتىندە ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدى قالاي سيپاتتايسىز؟ بىلتىر تەڭگە ءتورت مارتە قۇلدىراعانى بەلگىلى. بۇل دا بيزنەس سالاسىنا وڭاي سوقپاعان شىعار؟

– ارينە، ءتول تەڭگەمىزدىڭ دەۆالۆاتسياعا ۇشىراۋى كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سەبەبى ءبىزدىڭ دە ۆاليۋتالىق قارىزىمىز بار. حالىققا نەسيە تەڭگەمەن بەرىلەدى. دەگەنمەن بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ عانا باسىنداعى ەمەس، الەمدىك جاعداي. وكىنىشكە قاراي، ءتول تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىنا مەملەكەت رەتىندە توتەپ بەرۋ قاۋقارىمىز ءالسىز. وعان وبەكتيۆتى سەبەپتەر بار. كورشى الپاۋىت ەلدەردىڭ باسقا ەلدەرمەن ساياسي تەكەتىرەستە بولۋى ەكونوميكالىق جاعدايدى ۋشىقتىرىپ وتىر. ونىڭ سالقىنى ەرىكسىز تيەدى. سونداي-اق، مۇنايدىڭ باعاسى، كورشى رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنى، اقش-تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆتەر جۇيەسىنىڭ ۇسىنىسى اسەر ەتەدى. دەمەك، الەمدىك قارجى جۇيەسى جىلدان جىلعا كۇردەلەنىپ بارادى. وعان دايىن بولۋ ءۇشىن ءاربىر ازاماتتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعى جوعارى بولۋى ءتيىس. ينتەرنەتتىڭ، ساندىق تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانى. اقپارات تا جەتكىلىكتى. كەز كەلگەن كاسىپكەر ءوزىن ەكونوميكالىق داعدارىسقا دايىنداۋى كەرەك.

– كەيبىر كاسىپكەرلەر «ارنايى مەكەمەلەر تاراپىنان قىسىم جاسالادى» دەگەن پىكىردى ءجيى ايتادى. ءسىز كاسىپپەن اينالىسقان 9 جىلدا سونداي قيىندىقتارعا تاپ بولدىڭىز با؟ جالپى، ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جەتكىلىكتى جاعداي جاسالعان با؟

– مەملەكەتتىڭ بەرىپ وتىرعان كومەگى – بەيبىت زامان، تىنىش ءومىر، ساۋاتتى زاڭ. ءوز باسىم مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قىسىم كورگەن جوقپىن. ءبىراز ۋاقىت شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى تەكسەرۋگە موراتوري جاسالدى عوي. مۇنىڭ دا كاسىپكەرلەر ءۇشىن پايداسى بولدى. قازىر كاسىپ جۇرگىزەمىن دەگەن ادامعا ايتارلىقتاي كەدەرگى جوق. ەلباسىنىڭ «بەس باستاماسىندا» سالىقتىق ۇستەمەلەردى ازايتۋ جونىندە باسا ايتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بىلتىرعى جاريالانعان كاپيتال امنيستياسى بۇعان دەيىن بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن جيناقتالىپ قالعان سالىقتى نەمەسە ۇستىنە قوسىلعان وسىماقىنى كەشىرەدى. ياعني، بيىلدان باستاپ كاسىپكەر سالىقتى عانا تولەسە، ۇستىندەگى ايىپپۇلدار مەن وسىماقىدان بوساتىلادى. مۇنىڭ تۇرالاپ قالعان بيزنەستى دامىتۋعا ەداۋىر سەپتىگى بار. ءتىپتى، سالىقتى دا بىردەن تولەي المايتىن بولساڭىز، سالىق مەكەمەسىنە بارىپ، كەپىل زات قويىپ، ءبولىپ تولەي الاسىز. بۇل مۇمكىندىكتى كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. ماسەلەن، قوسىمشا قۇن سالىعى بىزدە – 12 پايىز، ال رەسەيدە بيىلدان باستاپ 20 پايىز. ءبىز جالاقىنىڭ 10 پايىزىن زەينەتاقى قورىنا، 10 پايىزىن جەكە تابىس سالىعىنا تولەسەك، رەسەيدە بۇل – 13 پايىز. جالپى العاندا، بىزدە بارلىق سالىق سوماسى 39 پايىز بولسا، رەسەيدە 45 پايىزدان كوپ. رەسەيلىك كاسىپورىنداردىڭ 50 پايىزى ءالى كۇنگە جالاقىنى قولعا بەرەدى. سوندىقتان 100 ادامنىڭ التاۋى كاسىپكەر اتانسا، ونىڭ ءۇش پايىزى عانا مىقتى كاسىپكەر بولا الادى. ال اشىلعان ون كاسىپتىڭ جەتەۋى جابىلىپ قالۋى مۇمكىن.

– ءسىز بىرقاتار كاسىپتىڭ باسىن قوسىپ، دوڭگەلەتىپ ءجۇرسىز. سونىڭ ىشىندە حالىققا ءتيىمدىسى قايسى؟

– ارينە، ءبارى دە حالىقتىڭ سۇرانىسىنا قاراي اشىلعان ۇيىم. العاش 2010 جىلدىڭ اقپانىندا «تاس كرەديت» ۇيىمى اشىلدى. ءبىز ءداستۇرلى لومبارد تۇرىندە جۇمىس ىستەدىك. ياعني، التىن، تاعى باسقا باعالى تاستاردى قابىلداپ، اقشا ۇسىندىق. سول كەزدە كاسىپورىننىڭ جۇمىس ىستەمەي تۇرعان ءبىر نۇكتەسىن ساتىپ الدىق. بۇل كاسىپكە بارعانداعى نەگىزگى سەبەپ نە؟ ايىرباستاۋ، شاعىن نەسيە بەرۋ پۋنكتى، ساقتاندىرۋ كومپانياسى بولسىن، ءبارى دە قارجى نارىعىنىڭ ءبىر بولشەگىن قامتيتىن قىزمەت ءتۇرى. ءبىز بۇرىنعى زاماندا قالىپتاسقان لومبارد دەگەن ۇيىمدى تۇتىنۋشىعا ىڭعايلى، قولايلى فورماسىنا كوشىرىپ، تەز نەسيە بەرۋشى قىزمەتىن اتقارۋدامىز. بۇرىن ءار تۇتىنۋشى نەسيەگە قاراجات الۋ ءۇشىن كولىگىن نەمەسە كەپىل زاتىن قالدىرىپ كەتەتىن بولسا، ءبىز بۇل شارتتارعا سۇيەنبەيمىز. ويتكەنى كولىك – ءاربىر وتباسىنىڭ كۇندەلىكتى تاۋقىمەتىن شەشىپ وتىراتىن قۇرالى بولعاندىقتان كولىكتەردى تۇتىنۋشىلارىمىزدا قالدىرۋدى ءجون كوردىك. ەگەر ونى الىپ الساڭ، تۇتىنۋشىنىڭ تولەم قابىلەتى تومەندەيدى. ەكىنشىدەن، قولايسىز. ۇشىنشىدەن، قورقىنىش تۋىندايدى. كەپىل زاتىن وزىندە قالدىرساق، ءبىزدىڭ ۇسىنعان قىزمەتىمىزگە قىزىعۋشىلىق تا ارتادى. ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ ەرەكشەلىگى وسىندا. سوندىقتان تۇتىنۋشىلارىمىز كوپ. بيزنەس تولىققاندى سارالاپ، ويلانۋدى قاجەت ەتەدى. تەك يدەياسى مىقتى، تۇتىنۋشىعا جانە وزىنە قولايلى جاعداي جاساي العان ادام بەلگىلى ءبىر دارەجەدە جەتىستىككە جەتە الادى. ماسەلەن، 7 مىڭنان استام تۇتىنۋشى بولاتىن بولسا، 100 ادامنىڭ 95-ءى ءوزىنىڭ العان زاتىن ورنىنا قوياتىن نيەتى بار. ءبىزدىڭ ۇستانعان فورماتىمىزداعى ادامداردىڭ كوپشىلىگى جاقسى ادامدار دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىك، ال قالعان 5 ادامدى ىزدەۋگە نەمەسە كولىكتەرىن ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى.

قازىر قازاقستان بويىنشا 22 بولىمشە بار. ال ۇيىمنىڭ اتى نەگە «تاس» دەگەن سوزدەن باستالادى؟ وسى تۋرالى دا سۇراق كوپ. تەگىمىزگە ۇقساس ەكەنى راس، بىراق اۋەلگىدە لومبارد رەتىندە ءارتۇرلى اشەكەي زاتتاردى قابىلداعاندىقتان دا سول اتاۋدى ءجون كوردىك. قازاق بولعان سوڭ ارۋاققا دا سەنەمىز عوي. ءسويتىپ جۇمىستى باستاپ كەتتىك.

– «الماقتىڭ دا سالماعى بار». سىزدىڭشە، ءبىزدىڭ حالىق نەسيەگە ارقا سۇيەپ، قارىزعا باتىپ جۇرگەن جوق پا؟ ءتىپتى، نەسيەگە ۇيلەنىپ، وتباسى قۇرىپ، سوڭى اجىراسۋعا الىپ كەپ جاتقان سياقتى...

– نەسيە نارىعى ءبىزدىڭ ەلدەن باستالعان جوق. بۇل بۇكىل الەمدە بار قۇبىلىس. باسقا مەملەكەت تۇرعىندارىمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ حالىق نەسيەنى كوپ الادى دەگەن دۇرىس اقپارات ەمەس. بەلگىلى ءبىر كورسەتكىشكە قاراساق، ادام باسىنا شاققانداعى نەسيەنىڭ كولەمى بار. مەملەكەت قارىزىنىڭ ىشىنە ۇكىمەتتىڭ قارىزى، بارلىق كومپانيالاردىڭ سىرتقى قارىزى كىرەدى. ەگەر دە سىرتقى قارىزدى ەسەپتەيتىن بولساق، الەمدە قارىزى كوپ مەملەكەت – اقش. ەڭ دامىعىن مەملەكەت ءارى سىرتقى قارىزى كوپ مەملەكەت. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلدىڭ، حالىقتىڭ نەسيەلەنۋ پروتسەسى قاتتى ءورشىپ تۇرعان جوق. جەكە باسىندا نەسيەنىڭ كوپ نە از بولۋى ادامنىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىنا بايلانىستى. ءبىر نەسيەدەن قۇتىلامىن دەپ، ەكىنشى نەسيەنى الادى. ول ادامنىڭ تابىس كوزىن ۇلعايتپايتىن بولسا، ەش پايداسى جوق. كەز كەلگەن بيزنەس قارجى كوزى ارقىلى داميدى. الايدا العان قارىزدى وڭدى جۇمساپ، ۋاقىتىندا قايتارۋدى دۇرىس قالىپتاستىرۋ كەرەك. ءبىز كاپيتاليزمنىڭ كورىنىستەرى بار قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. كەشەگى مەن بۇگىندى سالىستىرۋعا بولمايدى. مىسالى، قارجى ساۋاتتىلىعىن ارتتىرماي، ءوزىنىڭ كىرىسى مەن شىعىسىن تولىق باسقارا المايىنشا، قيىنشىلىقتان قۇتىلۋ وڭاي ەمەس. بۇل بولاشاعى بار بيزنەستى كۇيرەتەدى. كاسىپكەردىڭ يدەياسى وتە جاقسى، امبيتسياسى جوعارى بولۋى مۇمكىن، بىراق ونىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىنىڭ تومەن بولۋى اقشا اينالىمىڭ دۇرىس باسقارىلماۋىنا اكەلەدى. ءبىز دە اقشا باسىپ شىعارىپ وتىرعان جوقپىز. بانكتەرمەن جۇمىس ىستەپ، ينۆەستورلار تارتامىز.

– ءسىزدىڭ قايىرىمدىلىق شارالارىنان دا تىس قالمايتىنىڭىزدى بىلەمىز...

– قايىرىمدىلىق دەگەنىمىز – ادامنىڭ وزىنە ءوزى كومەك جاساۋى. وزىنە جانى اشىماعان ادام ماڭايىنا دا كوز سالمايدى. سەبەبى كاسىپكەر بولعان سوڭ، ادام ءوزىنىڭ تاپقان پايداسىن بولىسە ءبىلۋ كەرەك. ءوزىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە لايىقتى سىياقى، جالاقىنى بەرە المايتىن بولسا، ءوزىنىڭ قىزعانىشىن جەڭە الماسا، كاسىپتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولارى ءسوزسىز. ادامنىڭ قولىندا 10 مىڭ تەڭگە بولىپ تۇرىپ، 100 تەڭگەسىن بەرە المايتىن بولسا، ول ادامنىڭ قولىندا ميلليون دوللار بولعان كەزدە 10 مىڭ دوللار قايىرىمدىلىققا بەرەدى دەپ كۇتۋ ورىنسىز. سوندىقتان بۇل ۇلكەن كاسىپكەر بولعان كەزدە باستايتىن شارۋا ەمەس. ادامنىڭ قولىندا 100 تەڭگە بولسا، 1 تەڭگەسىن قايىرىمدىلىققا بەرىپ، ءوزىنىڭ دەنەسىن، ەتىن ۇيرەتۋ كەرەك. قايىرىمدىلىق – قىزعانىشقا قارسى تۇراتىن كۇش. ال مەنىڭ قايىرىمدىلىق ءىسىم وقىعان مەكتەپ، وسكەن وڭىرىمىزگە كومەكتەسۋدەن باستالدى. تۋعان جەرىم شىعىس قازاقستان وبلىسى، اقسۋات اۋىلى ىشىندەگى جولدى جاسادىق، قازىر سەمەي قالاسىنداعى ورتالىق مەشىتتى قايتادان سالىپ جاتىرمىز. ءوزىم وقىعان مەكتەپتە مۋزەي اشتىق، تاريح كابينەتىن زاماناۋي ۇلگىدە جاسادىق. سونداي-اق، الماتىدا ءوزىم وقىعان №2 قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن مەكتەپكە قولدان كەلگەنشە كومەك بەرەمىز. بارلىق سىنىپتا اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋدى قولعا الدىق. ودان بولەك جىلىنا ەكى اقىنعا اي سايىن 200 مىڭ تەڭگە ستيپەنديا تاعايىندايمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن 6 اقىن الدى. اقىندىق تا – كاسىپ. ولاردىڭ باسقا جەردەن الاتىن تابىس كوزى جوق. ءارى كەتسە اسابا بولۋى مۇمكىن. ايتىس ونەرى – ءتىلىمىزدىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن قۇرال. كەرەمەت تەڭەۋلەردى ەستىگەندە تىلگە دەگەن قۇرمەتىمىز ارتا تۇسەدى. بيىل ءتورتىنشى جىل اقسۋاتتا حالىقارالىق اقىندار ايتىسىن وتكىزەمىز. وعان دا دەمەۋشىلىك جاساپ جاتقان جايىمىز بار. مۇنىڭ ءبارى «اسىل تاس» اتتى قوعامدىق قورى ارقىلى جۇزەگە اسادى.

– بيىل – جاستار جىلى. جاستارعا ناقتى قانداي قولداۋ كورسەتۋ كەرەك؟

– جاستارعا قولداۋ كوپ. سونىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى «بولاشاق» باعدارلاماسى. بۇل – ماڭايداعى ەلدەردە بالاماسى جوق باعدارلاما. قازىرگى جاستار العىر، ىزدەنگىش. كوزدەگەن ماقساتىنا جەتۋدى كوزدەپ، ۇنەمى تالپىنىپ جۇرەتىن جاستار كوپ. جاستاردىڭ زامانعا ساي بەيىمدەلۋى زاڭدىلىق. ادام وزگەرگەن جوق، زامان وزگەردى. ساندىق تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا بايلانىستى بيزنەسپەن اينالىسىپ جاتقان جاستار جەتەرلىك. جامان مەملەكەت، جامان ۇلت، جامان بۋىن بولمايدى. سوندىقتان ۇيرەنەم، وسەم دەگەن جاستاردى كوپ كورەمىن. ەگەر «كاسىپپەن اينالىسقىم كەلەدى» دەگەن جاستار بولسا، ءاردايىم كەڭەس بەرۋگە، ءوز تاجىريبەممەن بولىسۋگە دايىنمىن.

– فوربس تىزىمىندەگى باي-قۋاتتىلاردىڭ قاتارىنا ەنۋدى ارماندامايسىز با؟

– ارينە، كاسىبىمىزدىڭ بەرەكەسى بولسا، تابىسى ارتا بەرسە، وعان دا جەتەرمىز بۇيىرسا. فوربسقا ەنگەن اعالارىمىز كەڭەس ۇكىمەتى تاراعاننان كەيىنگى بۋىننىڭ وكىلدەرى. ءبىز كەلەسى بۋىننىڭ وكىلى بولۋعا تىرىسىپ ءجۇرمىز.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اڭگىمەلەسكەن دينارا مىڭجاسارقىزى

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار