7 اقپان, 10:36 323 0 ءبىلىم اسەل انۋاربەك

ترەند پەن تالعام

قازىرگى ۋاقىتقا «تەحنيكا زامانى» دەپ ايدار تاعىپ، اقپاراتتىق تەحنولوگيا مەن ينتەرنەتكە باسىمدىق بەرىپ قويدىق. بىراق عالامتور ەشقاشان كىتاپتى الماستىرا المايدى. بۇل پىكىرگە قارسى ءسوز ايتاتىندار دا تابىلاتىنى ءسوزسىز. دەگەنمەن كومپيۋتەردىڭ مۇمكىندىگى شەكسىز بولعانىمەن، كىتاپتىڭ ورنى بولەك ەكەنىن كوكىرەگى وياۋ، كوزى اشىق جانداردىڭ ءبارى دە مويىندايدى. ويتكەنى كىتاپ – وتكەننىڭ رۋحى، كەلەشەكتىڭ كىلتى.

ەڭ كوپ وقيتىن 10 ەل

دامىعان ەل گازەت-جۋرنال، كىتاپ وقىسا، دامۋشى ەل راديو تىڭدايدى. ال دامىماعان ەل تەلەديدار كورەدى. بۇل ءتامسىل كوزى قاراقتى وقىرمان ءۇشىن جاڭالىق ەمەس. جالپى، كىتاپ وقۋ – مادەنيەتتىلىك. ءاربىر ادام وسى نارسەنى ساناعا ساقتاپ السا، كىتاپ پەن وقىرمان اراسى وزدىگىنەن جاقىندايدى. الەمدىك ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە نازار سالساق، جەر ءجۇزىنىڭ حالقى اپتاسىنا 16,6 ساعات ۋاقىتىن تەلەديدار تاماشالاۋعا، 8 ساعاتىن راديو تىڭداۋعا، 8,9 ساعاتىن كومپيۋتەر مەن ينتەرنەتكە جۇمسايدى ەكەن.

ماركەتينگتىك زەرتتەۋمەن اينالىساتىن NOP World كومپانياسى وتكەن جىلى الەمدەگى ەڭ كوپ كىتاپ وقيتىن ەلدەردىڭ رەيتينگىن تۇزگەن ەدى. رەيتينگ بويىنشا ونىنشى ورىنعا گونكونگ تۇرعىندارى جايعاسىپتى. مۇنداعىلار اپتاسىنا 6,7 ساعات ۋاقىتىن وقۋعا ارنايدى. ال توعىزىنشى ورىنداعى ساۋد ارابياسى مەن ۆەنگريا ەلدەرىنىڭ تۇرعىندارى اپتاسىنا 6,8 ساعات كىتاپ وقيدى. ال شۆەتسيا مەن فرانتسيا تۇرعىندارى اپتانىڭ 6,9 ساعاتىن كىتاپ وقۋعا جۇمسايتىن كورىنەدى. اپتاسىنا 7,1 ساعات كىتاپ وقيتىن رەسەيلىكتەر جەتىنشى ورىندا. ءدال وسى ەلدىڭ تۇرعىندارى اپتاسىنا ورتا ەسەپپەن 8,9 ساعاتىن كومپيۋتەر مەن ينتەرنەتتە وتكىزەدى. تەلەديدار تاماشالاۋعا – 15 ساعات، راديو  تىڭداۋعا – 6,6 ساعاتتارى كەتەدى ەكەن. التىنشى ورىن چەحياعا بۇيىرىپتى. چەحيا حالقى اپتاسىنا 7,4 ساعات كىتاپ وقىسا، بەسىنشى ورىنداعى ەگيپەت تۇرعىندارى 7,5 ساعاتىن كىتاپقا ارنايدى ەكەن. فيلليپپيندىكتەر دە ەگيپەتتىكتەرمەن شامالاس، اپتاسىنا 7,6 ساعات كىتاپ وقيدى. بۇل ەل NOP World رەيتينگىندە ءتورتىنشى ورىندا.

ەندى ۇزدىك ۇشتىككە توقتالايىق. NOP World ساراپشىلارىنىڭ ەسەبىنشە، قىتاي ءۇشىنشى ورىنعا ورنالاسقان. اسپان استى ەلىنىڭ تۇرعىندارى كىتاپ وقۋعا اپتاسىنا ورتا ەسەپپەن 8 ساعات جۇمسايدى.قىتايلىقتاردان ءبىر ساتى جوعارى تۇرعان تايلاند اپتانىڭ 9,4 ساعاتىن كىتاپ وقۋعا بولەدى. سونىمەن، ەڭ كوپ كىتاپ وقيتىن ەل – ءۇندىستان. ءۇندى حالقى ورتا ەسەپپەن اپتاسىنا 10,7 ساعات كىتاپ وقيدى. ال كىتاپ وقۋعا ەڭ از ۋاقىت جۇمسايتىن – كارىستەر. ولار اپتاسىنا تەك 3,1 ساعات قانا كىتاپ بەتىن اشادى.

قانداي كىتاپتار سۇرانىسقا يە؟

ادام بالاسىن كىتاپ وقۋعا كۇشتەۋ قيىن. ال ۇناماعان كىتاپتى وقىتۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. بۇگىنگى كۇنى كىتاپتىڭ ءتۇر-ءتۇرى جارىققا شىعۋدا: وقۋلىقتار، عىلىمي-تانىمدىق كىتاپتار، بيزنەس-كەڭەستەر، پسيحولوگيالىق تۋىندىلار، كوركەم ادەبيەت. ونىڭ ءبىرازى سۇرانىسقا ساي وقىلسا، كوركەم ادەبيەتتى وقىرمان جان قالاۋىمەن قولعا الادى. دەسەك تە، ءاربىرىنىڭ ءوز وقىرمانى بار.

اعىلشىن فيلوسوفى فرەنسيس بەكوننىڭ: «كەي كىتاپتاردىڭ ءدامىن تاتىپ كورۋگە، كەيبىرىن جۇتۋعا بولادى. بىراق شايناپ، قورىتاتىن كىتاپتار كوپ ەمەس» دەگەن ءسوزىن بىلمەيتىن جان كەمدە كەم بولار. راسىندا دا، سان الۋان كىتاپتىڭ اراسىنان وزىڭە قاجەتىن تاڭداپ الۋ وتە قيىن. كىتاپتى تاڭداي ءبىلۋ دە ۇلكەن ءبىلىمدى قاجەت ەتەدى. ال جازىلعان تۋىندىلاردىڭ قايسىسى ءوتىمدى ەكەنىن وقىرمان تالعامى انىقتايدى. سونىمەن، بۇگىنگى وقىرماندار قانداي كىتاپ وقيدى؟ الەم بويىنشا ءدال قازىرگى ۋاقىتتا قانداي كىتاپتار سۇرانىسقا يە؟

كەي دەرەك كوزدەرىنە سەنسەك، بۇگىنگى كۇنى الەم بويىنشا ايەلدەرگە ارنالعان روماندار، بيزنەس جانە قۇقىقتىق ادەبيەتتەر، تانىمال جانە جەتىستىككە جەتكەن ادامداردىڭ بيوگرافيالىق كىتاپتارى، پسيحولوگيالىق تۋىندىلار مەن دەتەكتيۆ جانرىنداعى كىتاپتار سۇرانىسقا يە ەكەن. ادام بالاسىنىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي كىتاپقا دەگەن تالعامى دا وزگەرىپ وتىرادى. ماسەلەن، شىتىرمان وقيعالى، دەتەكتيۆ، فانتاستيكا جانرىنداعى شىعارمالارعا كوبىنە مەكتەپ جاسىنداعى جەتكىنشەكتەر قىزىعۋشىلىق تانىتادى. ەسەيە كەلە پسيحولوگيا، جان ءىلىمى، ءوزىڭدى جەتىلدىرۋ، استرولوگيا، ساياسات، ەكونوميكالىق ادەبيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىق پايدا بولۋى مۇمكىن. ال اقىل توقتاتار جاسقا كەلگەندە ادام بالاسى ءوز الەمىنە جانە قوعامىنا پايداسى تيەتىن، وزگەرىس الىپ كەلە الاتىن، ويلاندىراتىن، جانىنا تىنىشتىق جانە ۇيلەسىم سىيلاي الاتىن كىتاپتاردى وقۋعا تىرىسادى.

ال قازاقستاندىق وقىرماندار قانداي كىتاپتاردى تاڭدايدى؟ كىتاپ دۇكەندەرىندەگى ساتىلىم كورسەتكىشتەرىنە قاراعاندا، ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعداي دا جوعارىداعىداي. بۇگىنگى كۇنى وقىرماندار اراسىندا بيوگرافيالىق شىعارمالارعا، پسيحولوگيا، موتيۆاتسيالىق ەڭبەكتەرگە، سەنتيمەنتالدى ماحاببات روماندارىنا دەگەن سۇرانىس ارتىپ تۇر. وكىنىشكە قاراي، وقىرمانداردىڭ باسىم بولىگى شەتەل ادەبيەتىن تاڭدايدى. نەگە؟ ويتكەنى قازاق ءتىلدى تۋىندىلاردى دۇكەن سورەلەرىنەن ازەر تاباسىز. ونىڭ ۇستىنە، بۇگىنگى وقىرمان ەل اراسىندا ەسىمى ءجيى اتالاتىن اۆتورلاردى ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. بۇل رەتتە قازىرگى زامان پروزاسىن جازىپ جۇرگەن اۆتورلاردىڭ ءباسى باسىم. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت، بۇرىندارى قازاق وقىرماندارى بيزنەس تاقىرىبىنا اسا نازار اۋدارا قويمايتىن. كىتاپ دۇكەندەرىندە دە كاسىپكەرلىك، ىسكەرلىك، بيزنەس جايلى قازاقشا كىتاپتار تابۋ دا وتە قيىن ەدى. الايدا سوڭعى بىرنەشە جىلدا بۇل ولقىلىقتىڭ ورنى تولا باستاعانداي. ارينە، وقىرمان ىسكەرلىك تاقىرىبىنداعى قازاقشا كىتاپتاردىڭ بارىنە جوعارى باعا بەرە قويماس، بىراق قازىر جۇرتقا بيزنەس باستاۋدى ۇيرەتۋگە تىرىسىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر مەن موتيۆاتورلار بارشىلىق.

بۇگىنگى وقىرماننىڭ تالعامى قانداي؟

«قازىر كىتاپ وقيتىندار از»، «جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن پىكىرلەردى ءجيى قۇلاعىمىز شالىپ جاتادى. بىراق بۇل پىكىرمەن تولىقتاي كەلىسۋگە بولماس. سەبەبى بۇگىنگى كۇنى كىتاپتى تاڭداپ، تارازىلاپ وقيتىن ساۋاتتى وقىرماندار لەگى قالىپتاسىپ كەلەدى. سول وقىرمانداردىڭ بىرنەشەۋىنە ساۋال قويعان ەدىك.

1. وقيتىن كىتابىڭىزدى قالاي تاڭداپ الاسىز؟

2. كىتاپ وقۋدا ۇستاناتىن قانداي دا ءبىر قاعيداڭىز بار ما؟

ءمولدىر مەڭلىبەكوۆا:

1.ەڭ الدىمەن، كلاسسيكالىق ادەبيەت وقۋعا تىرىسامىن. بۇل – بۇرىننان قالىپتاسقان ادەتىم. زاماناۋي پسيحولوگيالىق «بەستسەللەر» كىتاپتارعا كۇمانمەن قارايمىن. سوندىقتان ونداي تۋىندىلاردىڭ جارناماسى جەر جارىپ جاتسا دا، نازار اۋدارا قويمايمىن.

2.قاتىپ قالعان قاعيدام جوق. بىراق ەلەكتروندى كىتاپتاردى ونشا وقي المايمىن. كادىمگى قاعاز پاراقتاپ وتىرىپ وقىعان ۇنايدى. قولىما العان كىتاپتى سىزباۋعا تىرىسامىن. كەيدە بالالارىم سىزىپ قويىپ، وسى قاعيدامدى بۇزىپ ءجۇر.

شولپان نيزانوۆا:

1.بەلگىلى ءبىر جانرداعى كىتاپتاردى عانا وقيمىن دەپ ايتا المايمىن. ءوزىمنىڭ وقۋىم ءتيىس كىتاپتاردىڭ ءتىزىمىن جاساپ الامىن. سونداي-اق، كەي كىتاپتاردى وزگەلەردىڭ كەڭەسىنە سۇيەنىپ وقىپ شىقتىم. ءجيى اتى اتالاتىن كىتاپتار تۋرالى عالامتوردا جازىلعان پىكىرلەرگە قاراپ تا وزىمە قاجەتىن تاڭداپ الاتىن كەزدەر بولادى. سودان كەيىن مەن ءۇشىن قىزىقسىز كىتاپ بولمايدى. ءار كىتاپ وزىنشە قىزىق، وزىنشە ءبىر بەرەتىن پايداسى بار. دەگەنمەن پسيحولوگيالىق كىتاپتاردى ۇناتپايمىن. سوعان قاراماستان، 3-4 پسيحولوگيالىق تۋىندىنى وقىپ شىقتىم.

2.كىتاپ بەتىن مايىستىرۋ، سىزۋ دەگەندى مۇلدەم ۇناتپايمىن. كەلگەن جەرىمە بەلگى سالىپ قويامىن. سوسىن ەلەكتروندى كىتاپ وقىعاندى كوڭىلىم قالامايدى. كىتاپتى پاراقتاپ، قاعازدىڭ ءيىسىن سەزىنىپ وتىرىپ وقيمىن.

 

قىزىق دەرەكتەر:

- ادامنىڭ ميىنا 45 ملن كىتاپ قورى بار رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىن سىيدىرۋعا بولادى ەكەن;

- Microsoft-تىڭ پاتشاسى بيلل گەيتس جىل سايىن 50 كىتاپ وقيدى;

- اتاقتى فرانتسۋز جازۋشىسى ونورە دە بالزاك روماننىڭ 200 بەتىن جارتى ساعاتتا وقيدى ەكەن;

- كىتاپ وقىعان كەزدە ادامنىڭ ەكى كوزى ءارتۇرلى ارىپتەرگە قاراپ تۇرادى ەكەن;

- كىتاپ ءۇشىن ەڭ كوپ قالاماقى تولەگەن مارك اۆرەلي ەسىمدى ريم يمپەراتورى;

- اتاقتى كىتاپ ۇرلاعىش (بيبليوكلەپتومان) ستيۆەن بلۋمبەرگ 23 000 قۇندى كىتاپ ۇرلاعان;

- ادامداردىڭ 95 پايىزى كىتاپتى وتە باياۋ وقيدى – مينۋتىنا بار بولعانى 180-220 ءسوز (1 بەتتى 1,5-2 مينۋتتا);

- كىتاپتى ءداستۇرلى تۇردە وقۋدا ونى ءتۇسىنۋ دەڭگەيى 60 پايىزدى قۇراسا، جىلدام وقۋدا – 80 پايىز;

- دۇنيەجۇزىندە كوپ  تارالىممەن شىققان اگاتا كريستيدىڭ روماندارى. ونىڭ 78 كىتابى الەم بويىنشا 44 تىلگە اۋدارىلدى، تارالىمى 2 ميللياردقا جۋىق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار