7 اقپان 2019, 00:22 1333 0 نارىق دينارا مىڭجاسارقىزى

Made in kazakhstan وتاندىق كوستيۋمگە سۇرانىس قانداي؟

جەڭىل ونەركاسىپ سالاسى، ونىڭ ىشىندە وتاندىق كيىم ءوندىرىسى تۇرالاپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. قازىر سوناۋ جىلدارى حالىقتى ازدى-كوپتى كيىم-كەشەكپەن قامتاماسىز ەتىپ تۇرعان احبك-نىڭ ونىمدەرى دە اڭىزعا اينالدى. ءتىپتى، «سول فابريكانى ساقتاپ قالۋعا بولار ەدى...» دەپ وكىنىش بىلدىرەتىندەر دە از ەمەس. تەك سوڭعى جىلدارى وتاندىق كيىم تىگەتىن تسەحتار اشىلىپ، ولقىلىقتىڭ ورنى ءبىرشاما تولعانداي كورىندى. دەسەك تە، بۇل تەڭىزگە تامعان تامشىداي عانا...

ەلباسى ن.نازارباەۆ تا وتاندىق كيىمدى قولداپ، جارناما جاساپ جۇرەدى. ول ءوزىنىڭ جولداۋلارىندا دا، باق وكىلدەرىمەن وتكەن كەزدەسۋلەرىندە دە وتاندىق ءونىم جايىندا اينالىپ وتكەن ەمەس. ماسەلەن، پرەزيدەنت «قازاقستاندا جەڭىل ونەركاسىپتى قالپىنا كەلتىرىپ، ەرلەر مەن ايەلدەرگە ارنالعان وتاندىق كيىم ءوندىرىسىن جولعا قويۋ كەرەك. ەلىمىزدە شيكىزاتتىق جانە قايتا وڭدەۋ يندۋسترياسى بولۋى قاجەت. بۇل – مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلى، ءوزىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەرەك. ماسەلەن، ءبىز ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالاسى بولىپ سانالاتىن جەڭىل ونەركاسىپتى ۇمىتتىق»، – دەگەن-ءدى. ءتىپتى، بىلتىرعى جولداۋىندا وتاندىق كاسىپورىندارعا حالىق كوپ تۇتىناتىن تاۋارلاردى شىعارۋعا كومەكتەسۋدى جۇكتەدى. وسى ورايدا، پرەزيدەنت وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن شيكىزاتتى ەمەس ەكسپورتتى قولداۋعا قوسىمشا 500 ملرد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىردى.

تاعى بىردە ۇكىمەت مۇشەلەرىنە قاراتا: «ەگەر ۇستەرىڭىزدەگى شەتەلدىك كيىمدى شەشىپ الساق، تىر جالاڭاش قالاسىڭدار! ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ساپالى كيىم شىعارا الادى. مەن ءوزىم تەك وتاندىق ءونىمدى قولدانامىن. ساپالى ءارى ون ەسە ارزان. ءوزىمىزدى قولداۋ كەرەك! مەن قازاقستاندا تىگىلگەن كوستيۋمدى كيەمىن، اياق كيىمىم دە ءوز ەلىمىزدە تىگىلگەن. ءوزىمىزدىڭ جەڭىل ونەركاسىبىمىزگە وسىلاي جارناما جاسايمىن!» – دەگەن ول. سول كەزدە تىلشىلەر قاۋىمى قاي ءمينيستردىڭ وتاندىق كيىم كيەتىنىن زەرتتەپ كورگەن. سويتسە، شەنەۋنىكتەردىڭ ىشىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ، قر پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى اسەت يسەكەشەۆ قانا وتاندىق كوستيۋم كيەتىنى بەلگىلى بولعان.

ال وتكەن اپتادا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ بۇل ماسەلەگە قايتا ورالدى. «بارلىعىن شەتەلدەن الىپ كەلەدى. جارايدى، سانقويلار «شانەل-مانەل» كيگىسى كەلەدى. بىراق قاراپايىم حالىق شە... ءوز كيىمدەرىمىزدى تانىتۋىمىز كەرەك. وسى جەردە وتىرعانداردىڭ ءبارى سول كيىمدەردى كيۋى قاجەت. مۇندا تۇرعان ەشتەڭە جوق. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە قاراپايىم كيىمدەر بار. وسىلايشا ءبىز وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتامىز»، – دەگەن پرەزيدەنت مينيسترلەردى وتاندىق كيىم كيۋگە شاقىردى. الايدا شەنەۋنىكتەر نەگە وتاندىق كيىم كيگىسى كەلمەيدى؟ ولاردىڭ تاڭداۋىنا نە اسەر ەتەدى – ساپاعا دەگەن سەنىمسىزدىك پە، الدە وتاندىق تاۋارلار تۋرالى بەيحابار ما؟

شىن مانىندە، بىزدە بۇل سالادا ءىستىڭ كوزىن تاۋىپ جۇرگەندەر جوق ەمەس. سونىڭ ءبىرى نۇرسۇلتان ماعزوموۆ بيزنەس سالاسى بويىنشا شەتەلدە ءبىلىمىن شىڭداعان مامان. جات جەردە ءجۇرىپ وزگە جۇرتتىڭ كيىم ۇلگىسىندەگى تالعامىن بايقاعان ول ەلگە كەلگەن سوڭ ءدال سونداي وتاندىق برەند تاۋارىن شىعارۋعا بەل بۋعان. قازىر قازاقستان بويىنشا 10 بۋتيگى بار. ءتىپتى رەسەيدەن دە اشىپتى. «ماسكەۋدەن كەلگەن كەزدە يمپورتتىق كوستيۋمدەردىڭ قىمبات ەكەنىن بايقادىق. ال ارزان باعاداعى كيىم ۇنامادى. سودان سوڭ وسىنى نەگە ءوزىمىز تىگىپ المايمىز دەگەن وي كەلدى. باسىندا ون شاقتىسىن تىگىپ كيىپ العان كەزدە قىزىققاندار، سۇراي باستاعاندار كوبەيدى»، – دەيدى كاسىپكەر نۇرسۇلتان ماعزوموۆ.

سونداي-اق، ەڭ جارقىن جانە تابىستى مىسالداردىڭ ءبىرى – «Glasman» جشس تىگىن فابريكاسى. كومپانيا يمپورتتىق ونىمدەردەن كەم تۇسپەيتىن كلاسسيكالىق ەرلەر كيىمىن جانە مەكتەپ كيىمدەرىن حالىققا ۇسىنادى. «جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 30 ملن تەڭگە ءبولىنىپ، زاۋىت تەحنولوگيالىق جەلىسىن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك الدى. وسىلايشا، كومپانيا وندىرىستىك قۋاتتىلىقتى ارتتىرىپ، كورشى ەلدەرگە، سونىڭ ىشىندە رەسەي نارىعىنا شىعۋعا قۇلشىنىپ وتىر.

ۋاقىتىندا شىمكەنتتە «ۆوسحود» دەپ اتالاتىن تىگىن فابريكاسى بولعان. تىككەن كوستيۋمدەرى دەنەگە قونىمدى، ءساندى. باعاسى دا قولجەتىمدى. بىردە وبلىس كولەمىندەگى ءبىر شەنەۋنىك ءساتى ءتۇسىپ شەتەلگە بارادى. ۋاقىتىن تاۋىپ سۋپەرماركەتكە كىرەدى. كوز جاۋىن العان كوستيۋمدەردىڭ ىشىنەن تاڭداپ ءجۇرىپ بىرەۋىن ساتىپ الادى. ەلگە كەلگەن سوڭ شەتەلدىك كوستيۋم كيىپ ءجۇرمىن دەپ ماقتانباي ما. ءبىر دوسى «ءاي، مىناۋ ءبىزدىڭ «ۆوسحودتىڭ» كيىم پىشىسىنە ۇقسايدى» ەكەن دەپ، استارىنداعى تىگىلگەن بەلگىسىنە قاراسا، شەتەل تىلىندە «ۆوسحود» فابريكاسى كورسەتىلگەن ەكەن. شەنەۋنىكتىڭ شەتەل باردىم، قىمبات كوستيۋم ساتىپ الدىم دەپ جۇرگەنى ەكسپورتقا شىققان شىمكەنتتىك كوستيۋم بولىپ شىعادى. قازىر شىمكەنتتىكتەر باياعىداي قىمبات ماركەتتەردىڭ ەسىگىنەن سىعالاي بەرمەيدى. سايرام اۋدانىندا ورىن تەپكەن «Golden Nomad» – «التىن ادام» ساۋدا بەلگىسىمەن كوستيۋم تىگەتىن فابريكانىڭ ءونىمىن قولاي كورەدى.

شىمكەنتتە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي، تازا بىلعارىدان تىگىلگەن اياق كيىم دە شىعادى. «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ىسكە قوسىلعان اياق كيىم فابريكاسىندا جۇمىس قىزىپ تۇر. دايىن ونىمدەر تاراز، الماتى، استانا قالاسىنا جونەلتىلۋدە. ءوندىرىستىڭ ينۆەستيتسيا كولەمى – 403 ملن تەڭگە. اياق كيىمدەر زامان تالابىنا ساي يتالياندىق تەحنولوگيا بويىنشا تۇركيالىق «Fantes» جانە «Comelz» ماركالى قۇرىلعىلاردا قالىپقا سالىنىپ، ساپالى تىگىلەدى. بارلىق توپتامالار ءساندى جانە تالعامعا ساي ۇلگىدە جاسالادى. جوسپار بويىنشا كاسىپورىن جىلىنا 120 مىڭنان استام جۇپ اياق كيىم شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. جالپى، مۇندا 50-گە جۋىق اياق كيىم تۇرلەرى بار.

شىن مانىندە، وتاندىق كيىم-كەشەك، اياق كيىم وندىرۋگە قاجەتتى ماقتا، ءجۇن، تەرىنىڭ بارلىعى وزىمىزدەن تابىلادى. ءبىر كەزدەرى اۋىلدى ايماقتاردا كيىز بولىپ باسىلاتىن، الاشا بولىپ توقىلاتىن ءجۇن دە ءار جەردە قوبدىراپ جاتىر. ەشكىمگە كەرەكسىز. ال تەرى اياقاستى تۋلاققا اينالعانى قاي زامان. بار دۇنيەنى ۇقساتا الماعان سوڭ، كىمگە مۇڭ شاققاندايمىز؟

الايدا جوقتان بار جاساپ، وتاندىق برەند قالىپتاستىرۋعا كۇش سالىپ جۇرگەندەردىڭ قاتارى كوبەيە باستادى. سونىڭ ءبىرى – «AIZHANI» برەندىن قالىپتاستىرىپ جۇرگەن ايجاني نۇرلانوۆا. ءبىز سوڭعى كەزدە بىرقاتار شەنەۋنىكتەردى وتاندىق كوستيۋممەن قامتاماسىز ەتىپ، ىقىلاسىنا بولەنىپ جۇرگەن جاس ديزاينەردى از-كەم اڭگىمەگە تارتتىق.

ايجاني نۇرلانوۆا،  ديزاينەر: ساپاسىز كوستيۋم تىگىپ، سوزگە قالعىم  كەلمەيدى

– ايجاني، قازاقستاندىق ءونىمدى برەندكە اينالدىرۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىڭا كوپ بولعان جوق. دەگەنمەن وسى ۋاقىت ىشىندە ەلباسىنىڭ دا اۋزىنا ىلىگىپ، زور ىقىلاسقا بولەنگەنىڭدى بىلەمىز. بۇل شابىت ۇستىنە شابىت سىيلاعان شىعار...

– اللاعا شۇكىر، ەڭ ءبىرىنشى ماعان جىگەر بەرگەن، ول – ەلباسى. ول كىسى ەڭ العاش «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن اكتسيانى ۇيىمداستىرعاننان كەيىن، وسى اكتسيانىڭ ءارى قاراي دا جالعاسىن تابۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلدى. مەنى «نەگە بىزگە وتاندىق ءونىم وندىرمەسكە؟ ساۋدا دۇكەندەرى نەگە وتاندىق ونىمگە تولىپ تۇرمايدى؟» دەگەن ساۋال ءجيى مازالايدى. اۋەلگىدە سۇلۋلىق سالوندارىم بولدى. 2014 جىلى جاستار اراسىندا جىلدىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى اتاندىم. سودان كەيىن وتاندىق كوستيۋم تىگۋدى قولعا الدىم. وسى ىسكە قىزىعۋشىلىعىم ەرەكشە.

ديزاينەرلىك كۋرس وقىپ الدىم. كاسىپ جۇرگىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن قارجى العان ەمەسپىن. بىراق ەلباسىدان باستاپ، باسقا دا ەل اعالارى كومەگىن اياپ جاتقان جوق. ءوزىم ۇنەمى ەلباسىنىڭ سىرت كيىمىنە كوڭىل ءبولىپ، قانداي كوستيۋمدەر ۇناتاتىنىن زەرتتەدىم.

 – قازاقستاندا العاش رەت ەۋروپالىق ساپاداعى وتاندىق كوستيۋم دەگەن ۇعىمدى، برەندتى قالىپتاستىردىم دەپسىز.

– ارينە.

– سوندا ءسىزدىڭ ونىممەن باسەكەلەسە الاتىن ەشكىم جوق پا؟

– جوق.

– مىسالى، ءسىزدىڭ بۋتيكتەن تۇراقتى كيىنەتىن شەنەۋنىكتەر كىمدەر؟

– سۇرانىس وتە جوعارى. ءبىر قۋانتارلىعى، قازىر ەلىمىزدە باسقا دا وتاندىق برەندتەر پايدا بولدى. بىراق ءوزىمنىڭ كليەنتتىك بازام بار. ولار قىمبات شەتەلدىك برەندتەردى مەنىڭ وتاندىق برەندىمە الماستىردى. بىرىنشىدەن، ولاردىڭ كوبى ايتا بەرگەندى ۇناتپايدى. تەك رۇقسات ەتكەندەرىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى وڭداسىن ورازالين كوستيۋمدەرىمدى جارناما ءۇشىن ەمەس، ناعىز تۇتىنۋشى رەتىندە جاقسى كورەدى. سونداي-اق، قر سىرتقى ىستەر ەكس-ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ، قر سەنات توراعاسى ق.توقاەۆ جانە تاعى باسقا ۆيتسە-مينيسترلەر، اكىمدەر كيىپ ءجۇر. ەلباسى جاقىندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وتاندىق كيىمگە قولداۋ ءبىلدىرۋ جونىندە تاعى دا ەسكەرتۋ جاساپ ەدى، بىزگە كەلۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيىپ جاتىر. سول جەردە وتىرعان شەنەۋنىكتەردىڭ 60 پايىزى وتاندىق كوستيۋم كيگەن. جانە ولار ۇنەمى كيىپ جۇرۋگە تىرىسادى. ەلباسى «قىزىم، ساعان ايتام، كەلىنىم، سەن تىڭدا» دەگەن جوق پا؟ جاڭا عانا سىزبەن سويلەسكەننىڭ اراسىندا ءبىر ۆيتسە-مينيستر كەلىپ، كوستيۋم تاڭداۋعا كىرىسىپ كەتتى.

– كوستيۋمدەرىڭىزدىڭ باعاسىن قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسى كوتەرە مە؟

– ءبىز ساپاسىز ءونىم تىكپەيمىز. ەشكىمدە قايتالانباۋىن قاداعالاپ، ەكسكليۋزيۆ جاساۋعا تىرىسامىز. ارينە، ساپاسى تومەن، باعاسى قولجەتىمدى ەتىپ تىگەتىندەر بار. ولاردىڭ باعاسى 30-40 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. ال AIZHANI برەندىنىڭ ەڭ تومەنگى كوستيۋمى 80 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. ەگەر كوستيۋمدى قىتايدىڭ ارزان ماتاسىمەن تىگىپ، ونى باسقالار سياقتى 25 مىڭ تەڭگەگە ساتتىم دەلىك. جارتى جىلدان كەيىن جىرتىلادى، ءبىر رەت حيميالىق تازالاۋدان وتسە، ءوڭى كەتەدى. ال قازىر جاقسى ماتانىڭ ءبىر مەترى 25 مىڭ تەڭگە تۇرادى. جالپى، ادامدار ءۇش سەگمەنتكە بولىنەدى. ءبىرىنشى، شەتەلدەن ساتىپ الاتىندار. ەكىنشى، ءوزىن-ءوزى قۇرمەت تۇتىپ، دۇرىس كيىم الۋعا تىرىساتىندار، ءۇشىنشى، الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراي ارزان باعاعا كيىنەتىندەر. بۇگىندە وسى ءۇش ساناتقا لايىقتى وتاندىق كوستيۋم تىگەتىندەر بار. قالاعانىڭدى الاسىڭ. تۇتىنۋشىعا تاڭداۋ بار دەگەن ءسوز.

– ساۋدا نۇكتەلەرى قاي وڭىرلەردە اشىلدى؟

– استانادا، اقتاۋدا بار. بۇيىرسا، تالدىقورعان قالاسىندا اشىلادى.

– ال قاجەتتى ماتەريالدى قايدان الاسىز؟

– كوبىنەسە يتالياندىق ماتا الدىرامىن. سوسىن تۇركيادان جەتكىزىپ تۇرادى. ال كوستيۋمدى ءوزىمىزدىڭ تىگىنشىلەر تىگەدى. ءدال قازىر ەكى جۇمىستى قاتار اتقارىپ ءجۇرمىن. ءبىرىنشىسى، وتاندىق برەند رەتىندە كوستيۋمدى ستامبۇلدا تىكتىرتەمىن. ال قالعانىن قازاقستانداعى فابريكالارعا تاپسىرىس بەرەمىن. سەبەبى جەكە فابريكام جوق. قۇداي قالاسا، وعان جەتەتىن كۇن دە الىس ەمەس. ايتا كەتۋ كەرەك، وتاندىق ءونىم دەگەن بار، وتاندىق برەند دەگەن بار. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى نارسە. بەس ءىس تىگەتىن ماشينا ساتىپ الىپ، كوستيۋم تىگەمىن دەۋ دۇرىس ەمەس. وعان ديزاينەرلىك جۇمىس، اقشا، تەحنيكا قاجەت. بىزدە كوستيۋم تىگە الاتىن ساناۋلى عانا فابريكا بار. قالعاندارى كىشىگىرىم تسەح اشىپ، ارنايى كيىم تىگەدى. الايدا ەلباسى ايتقان سوڭ، ولار دا كوستيۋم تىگۋگە كىرىسىپ كەتتى. ولاي بولماۋى كەرەك. اركىم ءوز سالاسىن، مىندەتىن اتقارۋى ءتيىس. ال بىزدەگى اتەلەلەر ءونىمىنىڭ ءبارىن وتاندىق ءونىم دەۋگە بولادى. سەبەبى ءبىر ادام تىكسە دە، قازاقستاندا عوي. ال باسقا جاقتان تىگىپ اكەلگەن كيىم – وتاندىق برەند.

– سىزدىكى قايسىسىنا جاتادى؟

– مەنىكى ەكەۋىنە دە جاتادى. باسىندا وتاندىق ءونىم بولعان، قازىر شەتەلدە دە تىكتىرەمىن.

– وسىدان ءتورت جىلداي بۇرىن كاسىپكەر يننا اپەنكو «ون جىلدان كەيىن قازاقستاندىقتار باسىنان اياعىنا دەيىن وتاندىق كيىم كيەدى» دەپتى. بۇل مۇمكىن بە؟

– ارينە، مۇمكىن. قازىر مۇمكىن ەمەس دۇنيە جوق. ەگەر وتاندىق ءونىم وندىرۋگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلسە، بۇل ماقساتقا 10 جىل ەمەس، 5 جىلدا دا جەتۋگە بولادى. ال ەگەر، كەرىسىنشە «وي، وتاندىق كيىم انانداي-مىنانداي» دەپ مۇرىن شۇيىرە قاراساق، ءتىپتى، قاي سالا بولسىن، ەشقانداي ءوسۋ بولمايدى.

– جەڭىل ونەركاسىپ سالاسى، سونىڭ ىشىندە كيىم تىگۋ ءىسى بويىنشا كورشى وزبەكستان مەن قىرعىزستاننان الدەقايدا قالىپ قويدىق. نەگە؟

– بىردەن-ءبىر سەبەپ، ءبىز – جالقاۋمىز. ونى مويىنداۋ كەرەك. بىزدە جۇمىس ىستەيتىن، ونى كاسىپ رەتىندە الىپ كەتەتىن ماماندار از. ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن اۋەلى كىمدەرگە ساتاتىنىڭدى شەشىپ الۋىڭ كەرەك. بازارلارعا بارىپ كەلىسۋ كەرەك. قىسقاسى، جيناقى جۇمىس جوق. قىرعىزستانعا بارعاندا كىشكەنتاي عانا تسەحتىڭ ىشىندە كۇندىز-ءتۇنى ەڭبەكتەنىپ جاتقان جانداردى كوردىم. تىنىم تاپپايدى. تىككەن كيىمىنىڭ ءبارىن سىرت ەلدەرگە ارزان باعامەن شىعارىپ جاتىر. اسىرەسە، قىرعىز حالقىنىڭ قولىنان شىققان كيىم قازاقستاندى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بىراق تا ونى وزدەرى كيىپ جۇرگەن جوق.

– ءبىر پىكىرىڭىزدە فوربس تىزىمىنە ەنگەن 50 ميلليونەردى وتاندىق ونىممەن كيىندىرۋ ارمانىم دەگەن ەكەنسىز...

– ءيا، ول راس. قازىردىڭ وزىندە سول بايلاردىڭ 10 پايىزىن كيىندىردىم دەسەم بولادى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

سوڭعى جاڭالىقتار