7 اقپان, 00:13 511 0 ىشكى ساياسات احمەت ومىرزاق

سولتۇستىكتىڭ سالقىنىن، وڭتۇستىكتىڭ ىستىعى جىلىتسىن دەسەك...

«كوشىپ، قونۋ دەگەندى قۇمنان العان سەكىلدى...» دەپ قادىر مىرزا ءالي جىرلاعانداي، جاعدايعا بايلانىستى قونىس جاڭالاۋ قازاق حالقىنا ەجەلدەن تانىس نارسە عوي. بىراق باياعى كوشپەلى ءومىردىڭ سالتى ءبىر بولەك تە، بۇگىنگى وتىرىقشىلىققا ۇيرەنگەن قازاقتىڭ ىرگەسىن كوتەرۋى ءبىر باسقا.

حالقى ۇلان-بايتاق جەردە شاشىراي قونىستانعان قازاقستاننىڭ بۇگىنگى ىشكى ميگراتسيالىق ساياساتىندا ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە بارىپ قونىستانۋدىڭ وزىندىك ماڭىزى بار. ءبىر جەردە حالىق كوپ، جۇمىس از بولسا، ەكىنشى ءبىر جەردە جۇمىس بار دا حالىق از. اتاپ ايتقاندا، ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندە تۇرعىلىقتى ەل تىعىز قونىستانعان، ال سولتۇستىك وبلىستاردىڭ حالقىنىڭ سانى وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا ازداۋ. ءوسىبىر سايكەسسىزدىكتى رەتكە كەلتىرۋ ماقساتىندا ەل ۇكىمەتى «وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە كوشۋ» باعدارلاماسىن جاساپ، 2015 جىلدان بەرى جۇمىس جۇرگىزە باستادى.

جاسىراتىن نەسى بار، سولتۇستىك، شىعىس ايماقتاردا (شىعىس قازاقستان وبلىسى، قوستاناي وبلىسى، پاۆلودار وبلىسى، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى) جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ سانى كەمدەۋ، وسىنىڭ سەبەبىنەن ول جاقتا مەملەكەتتىك تىلدە قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى كوڭىل كونشىتپەيدى. ونى بىلاي قويعاندا، ول جاقتاعى حالىقتىڭ رەسەيگە، ت.ب. ەلدەرگە كوشۋى جيىلەگەن. بۇل، ارينە، حالىق سانىنىڭ كەمۋىنە اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تۋ كورسەتكىشى جوعارى ءارى ەڭبەك كۇشى مول وڭتۇستىك، باتىس ايماقتاردىڭ (تۇركىستان، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ وبلىستارى) حالقىن كوشىرىپ الۋ ارقىلى تولتىرۋعا ۇمتىلۋ جاقسى يدەيا ەدى. الايدا يدەيا مەن ونىڭ ورىندالۋى ەكى باسقا نارسە. وكىنىشكە قاراي، كەي جاعدايدا جوسپار مەن ونىڭ ورىندالۋى اراسىنداعى الشاقتىق تىم جاقسى باستالعان ءىستىڭ قارقىنىنا سالقىنىن تيگىزىپ جاتقان جايى دا جوق ەمەس.

بىرىنشىدەن، «وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە كوشۋ» باعدارلاماسىندا ەشكىمدى مىندەتتەۋ جوق، سونىمەن بىرگە كوشكىسى كەلگەن ادامداردىڭ وتباسىلى بولۋى دا (بۇل كەيىنگى جىلداردا كىرگىزىلگەن وزگەرىس) شارت ەمەس. ەكىنشىدەن، كوشىپ بارعان ادامدارعا بەلگىلى ءبىر ماماندىق تۇرلەرى بويىنشا جۇمىستار ۇسىنىلادى دا، تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نە سالىپ الۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرىلەدى. بۇنىڭ ءبارى جىل سايىن بەلگىلەنگەن كۆوتا ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. دەگەنمەن كوشى-قون مالىمەتتەرىنە قاراپ، كەي جاعدايلاردا كۆوتادان تىس تا كوشىپ بارعان ادامداردىڭ بار ەكەنىن بايقاۋعا بولادى.

مالىمەتتەرگە قاراساق، جىل سايىن كوشى-قونعا بولىنەتىن كۆوتا دا، كوشىپ بارۋشىلاردىڭ دا سانى ارتىپ بارا جاتقانى انىق بايقالادى.

2017 جىلى 5 وبلىستان (قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ، تۇركىستان، جامبىل، الماتى) شىعىس قازاقستان وبلىسىنا – 98, قوستاناي وبلىسىنا – 30, پاۆلودار وبلىسىنا – 69, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا – 184 وتباسى قونىستانسا، 2018 جىلى كوشىپ كەلۋشىلەرگە 1517 وتباسى (6363 ادام) كۆوتا بەلگىلەنىپ، ناتيجەسىندە جاڭا جەرگە قونىستانۋشىلاردىڭ سانى 6766 ادامعا (1858 وتباسى) جەتىپ، جوسپاردا كورسەتىلگەننەن 6 پايىز ارتىق ورىندالعان.

وتكەن جىلدا وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە كوشىپ بارۋشىلاردىڭ قىسقاشا ستاتيستيكاسى مىناداي:

كوشكەن حالىق – تۇركىستان وبلىسىنان 36%، الماتىدان 28%، جامبىلدان 15%، قىزىلوردادان 13,5%، ماڭعىستاۋ وبلىسىنان 2,7%.

كوشىپ بارعان جەرلەرى – پاۆلودارعا 31%، شىعىس قازاقستانعا 27%، سولتۇستىك قازاقستانعا 22%، قوستاناي وبلىسىنا 16%.

ارينە، مەملەكەت ارنايى كۆوتا ءبولىپ وتىرعان سوڭ جاڭا جەرگە قونىس اۋدارۋشىلارعا مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قارجىلاي كومەك بەرىلەتىنى انىق. ول تۋرالى ايتساق، «ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋشىلارعا» ارنالعان سۋبسيديا كولەمى مىناداي: ءاربىر وتباسى مۇشەسىنە 35 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (88 مىڭ تەڭگە) كولەمىندەگى بىرجولعى تولەم جانە تۇرمىستىق ءۇي-كوممۋنالدىق تولەمدەردى وتەۋ ءۇشىن اي سايىن وتباسىنا 15-تەن 30-عا دەيىن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە (39 مىڭنان 76 مىڭ تەڭگەگە دەيىن) قاراجات بەرىلەدى.

سولتۇستىككە كوشىپ بارۋشىلاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەت بولسا، قانداي جۇمىس تۇرلەرى ۇسىنىلادى. مۇنى ءۇش دەڭگەيدە كورسەتۋگە بولادى.

مەديتسينا سالاسىندا كەرەك ماماندار: اكۋشەر، اكۋشەر-گينەكولوگ، مامموگراف، ماممولوگ، دارىگەر-نەۆروپاتولوگ، دارىگەر-وفتالمولوگ، ءتىس دارىگەرى، بالالار دارىگەرى، تەراپەۆت، حيرۋرگ، قۇلاق-مۇرىن، تاماق دارىگەرى، مەيىربيكە.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاجەت ماماندار: ورىس جانە ورىس ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى (قازاق جانە ورىس سىنىپتارىنا), اعىلشىن ءتىلى ءپانى مۇعالىمى (قازاق جانە ورىس سىنىپتارىنا), ماتەماتيكا (قازاق جانە ورىس سىنىپتارىنا), حيميا ءپانى مۇعالىمى (ورىس سىنىپتارىنا), فيزيكا ءپانى مۇعالىمى (ورىس سىنىپتارىنا), باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى (ورىس سىنىپتارىنا), اسكەري دايىندىق ساباعىنىڭ مۇعالىمى (ورىس سىنىپتارىنا), دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى.

باسقا قىزمەتتەر: ەلەكترشى، تراكتورشى، مەحانيزاتور، نان ءپىسىرۋشى، قۇرىلىسشى، اگرونوم، ساتۋشى، مال دارىگەرى، كولىك جۇرگىزۋشى، ەدەن جۋشى، ت.ب.

جالپى العاندا، وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قونىس اۋدارۋشىلارعا كەرەكتى مالىمەت – وسى. تەك قانا ءبىر ەسكەرەرلىك نارسە، اتالعان باعدارلاما بويىنشا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىنە كوشۋگە نيەتتى ادامدار ءوز وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ كوشى-قون بولىمىنە، سول سياقتى وزدەرى تىركەلگەن تۇرعىلىقتى مەكەنجايى بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنا بارىپ، كەڭەس الۋى ءتيىس. سوندا عانا كۆوتادان تىس قالىپ قويماي، كوشىپ بارعان جەرىنەن وزىنە تيەسىلى قاراجاتتى الۋىنا مۇمكىندىك بار. ويتپەگەن كۇندە مەملەكەتتىك باعدارلامادان تىس بارعان تۇلعا رەتىندە اتاۋلى كومەكتەرگە قول جەتكىزە الماي قالۋى مۇمكىن.

P.S. «ءاپ-ادەمى ءان ەدى، پۇشىق شىركىن قور قىلدى» دەمەكشى، كەيدە جاقسى باستالعان ءىستىڭ سوڭى ءتيىستى ورگانداردىڭ سالعىرتتىعىنان سيىرقۇيىمشاقتانىپ، تىم جاقسى جوبالارعا كولەڭكەسىن تۇسىرەتىنى بار.

ءبىز جۇرتتى ۇركىتكىمىز كەلمەيدى، دەگەنمەن كوشىپ بارۋشىلاردىڭ اراسىندا كەيبىر كىسىلەردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىنىڭ كەمشىندىگىنەن جانە قونىستانۋشىلارعا جاعداي جاساۋعا ءتيىس كەيبىر اكىم-قارالاردىڭ ماڭىزدى ىسكە ءجۇردىم-باردىم قاراۋىنان وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە القىنا جەتىپ بارعان اعايىننىڭ شارۋاسى دۇرىس شەشىلمەي، كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەر جايتتاردىڭ ورىن العان كەزدەرى دە كەزدەسىپ جاتىر. كوشىپ بارۋشىلاردىڭ اراسىندا «باسپانانى ءوز باعاسىنان قىمباتقا الىپ، ەندى ساتا الماي وتىرمىز» دەپ رەنىش بىلدىرگەندەرى دە، «ۋادە ەتىلگەن جۇمىس بەرىلمەدى» دەپ شاعىم ايتقاندارى دا بار. ال كەيبىر جاعدايلاردا جىلى جاقتان بارعاندار سولتۇستىكتىڭ سۋىعىنا شىداماي كەرى كوشىپ كەتكەن جايتتار دا جەتەرلىك.

قالاي دەسەك تە، مەملەكەتتىك ماڭىزى بار وسى ءبىر كوشى-قوننىڭ قارقىنىن تۇسىرمەي، «وڭتۇستىكتىڭ ىستىعىمەن سالقىن سولتۇستىكتى جىلىتۋدى» توقتاتپاعان دۇرىس. سوندا عانا ۇلان-عايىر دالامىزدىڭ سولتۇستىك، شىعىس ولكەسى قازاقىلانىپ،  مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مىعىم بولا تۇسەرى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار