5 شىلدە 2018, 03:23 2285 0 زاڭ دينارا مىڭجاسارقىزى

تۇركىستاندى تۇلەتۋ – تۇركى جۇرتىنىڭ اسقاق ارمانى

2018 جىلدىڭ 19 ماۋسىمى. تاريحي ءسات. ەلباسى ن.نازارباەۆ تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان كۇن. «بۇگىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» زاڭىنىڭ 9-بابىنا سايكەس، شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسىن بەرۋ جانە وبلىس ورتالىعىن تۇركىستان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعالى وتىرمىن. بۇدان بىلاي بۇل ءوڭىر تۇركىستان وبلىسى دەپ اتالاتىن بولادى. وسى اكىمشىلىك اۋماقتىڭ قۇرىلىمىنا وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى بۇل ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە تىڭ سەرپىن بەرۋدى كوزدەگەن تاريحي قۇجات بولىپ سانالادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى.

كونە تاريحتان – جاڭا عاسىرعا

بۇل جاڭالىق كۇللى تۇركى جۇرتىن، اسىرەسە تۇركىستاندىقتاردى ەرەكشە قۋانتتى. بوركىن اسپانعا اتىپ، شاتتانباعان ادام كەمدە-كەم. سول كۇننەن باستاپ ءوڭىر حالقى تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ جانە وبلىس ورتالىعىن تۇركىستان قالاسىنا كوشىرۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ جارلىعىن ەل بولىپ مەرەكەلەپ، اتاپ ءوتتى. سالتاناتتى جيىنعا وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ، وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسى قايرات بالابيەۆ، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرماحان جولداسوۆ، وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى، وبلىستاعى ەل اعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

مەرەكەلىك جيىندا ءسوز سويلەگەن ايماق باسشىسى ەجەلدەن قازاق حاندىعىنىڭ ورتالىعى، كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني ورداسى، مادەني استاناسى اتانعان قۇت مەكەننىڭ وبلىس ورتالىعىنا اينالۋىنىڭ ءمان-ماعىناسىنا توقتالدى.

«سىزدەردى كونە شاھار تۇركىستاننىڭ وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن يەمدەنگەن تاريحي ساتىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! ەلباسىمىز اتاپ كورسەتكەندەي ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە تىڭ سەرپىن بەرۋىن كوزدەگەن شەشىمنىڭ تاريحي ءمان-ماعىناسى وتە تەرەڭدە. بۇل قادام كونە شاھاردىڭ قويناۋىندا جاتقان تاريحي جادىگەرلەردىڭ قايتا جارقىراپ، ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ كوتەرىلۋىنە، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋىنا وڭ ىقپال جاسايتىنى ءسوزسىز. 1500 جىلدان استام تاريحى بار جادىگەر قالانىڭ ءححى عاسىرداعى جاڭا تىنىسى اشىلعالى تۇر»، – دەدى جانسەيىت قانسەيىتۇلى.

سونداي-اق، ءوڭىر باسشىسى ەلباسى ايرىقشا ىقىلاس پەن قۇرمەت تانىتىپ، تۇركىستاندى تۇلەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن، ەلباسىنىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن 1991 جىلى تۇركىستاندا ق.ا. ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى. بۇل باستاما قالامىزدىڭ تۇركى دۇنيەسىندەگى ورنىن تاعى ءبىر ايشىقتاي ءتۇستى.

سونىمەن قاتار، 1998 جىلدان باستاپ تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان دايىندىق شارالارىنا ۇلاستى. اتاپ ايتقاندا، 2000 جىلى يۋنەسكو-نىڭ شەشىمىمەن تۇركىستان كالاسىنىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويى الەمدىك دەڭگەيدە اتالىپ ءوتۋى دە تاريحي قالانىڭ دامۋىنداعى ايتۋلى كەزەڭ بولدى.

2002 جىلى دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءىى-ءشى قۇرىلتايى دا وسىندا ءوتتى. بۇل قۇرىلتايدا ورالمانداردىڭ ەلگە ورالۋ ماسەلەسى قارالىپ، كوشى-قون كۆوتاسىنىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋ جوسپارى قاراستىرىلدى. تۇركىستان ەلىمىزدىڭ قىزىلوردا، قاراعاندى، اقتوبە، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارى ءۇشىن ساۋدا ورتالىعى بولسا، سونداي-اق، قالا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك دالىزىندە ورنالاسقان جانە ءبىر جاعىنان قىتايعا، ەكىنشى جاعىنان رەسەيگە قاتىنايتىن تەمىر جول تورابى دا بار.

تامىرىن تەرەڭگە تارتقان قۇت مەكەن – تۇركىستان 2017 جىلى تۇركسوي ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى اتانىپ، وسى جىل كولەمىندە قالادا باۋىرلاس حالىقتاردىڭ بىرلىگى مەن مادەنيەتىن پاش ەتەتىن ءتۇرلى مادەني شارالار ۇيىمداستىرىلدى.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ  دامۋ جوسپارى تالقىلاندى

ەلباسى تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى ارنايى جارلىققا قول قويعاننان كەيىن، وڭىرگە العاش رەت ساپارلاعان قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين تۇركىستان ايماعىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىنا قاتىسىپ، قالانىڭ دامۋ جوسپارىمەن تانىستى.

جاڭا وبلىس ورتالىعىنىڭ دامۋ جوسپارىمەن تانىستىرعان ج.تۇيمەباەۆ ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ارنايى شتاب قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتى دامىتۋ جوباسى، جول، قۇرىلىس ينفراقۇرىلىمدارىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باياندالدى.

ماسەلەن، جاڭادان جاسالعان باس جوسپارعا سايكەس قالا اۋماعىنىڭ كولەمى 35 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان. ال تۇركىستان قالاسىنىڭ شىعىس بولىگىنەن جاڭا قالاشىق سالۋ ءۇشىن 670 گەكتار جەر ءبولىنىپ وتىر. ونىڭ 170 گەكتار اۋماعىنا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىق سالىنسا، 300 گەكتارىنا كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر تۇرعىزىلاتىن بولادى. اتالعان قالاشىقتا 65 مىڭعا جۋىق تۇرعىن تۇرادى دەپ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار، جاڭا جوسپارعا سايكەس ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەردى جانە كولىكتىك-لوگيستيكالىق باعىتتى دامىتۋ جولدارى قاراستىرىلۋدا.

بۇدان بولەك، تانىستىرىلىم بارىسىندا  «كونە تۇركىستان» تاريحي بولىگىن جاڭعىرتۋ جوباسى تۋرالى باياندالدى. جوبا ق.ا. ياساۋي كەسەنەسى ماڭىنداعى قورعانداردى رەكونسترۋكتسيالاۋعا باعىتتالعان. «كونە تۇركىستان» جوباسىنىڭ نەگىزگى يدەيالىق ءمانىن ىسكە اسىرۋدىڭ 2 نۇسقاسى ۇسىنىلدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى «تۇركسوي» ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ مادەني وشاقتارىن ناقتى تاريحي سيپاتتا، وزىندىك ساۋلەتتىك ناقىشتا قالىپتاستىرۋ جونىندە جوبالىق ۇسىنىستارىن الۋ جانە سول ەلدەرگە ءتيىستى نىسانداردى سالدىرۋ. ەكىنشى نۇسقادا تۇركىتىلدەس ەلدەر تاراپىنان ينۆەستيتسيا سالۋ ماسەلەسىمەن قاتار وتاندىق نەمەسە باسقا دا ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىستارى قوسا جۇرگىزۋ قارالعان.

قالانىڭ دامۋ جوسپارىمەن تانىسقان  اسقار مامين اتالعان جۇمىستاردىڭ ورىندالۋى ۇكىمەت تاراپىنان قاداعالاناتىنىن ايتىپ، مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن مەيلىنشە قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى. ول ساپارى بارىسىندا تۇركىستان قالاسى اكىمدىگىنىڭ جۇمىسىمەن جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان جاتاقحانانى، سونداي-اق، قولدانىستاعى تەمىرجول ۆوكزالىن دا ارالاپ كورىپ، بولاشاقتا اتقارىلۋى ءتيىس جۇمىستار بويىنشا تاپسىرما بەردى. بۇدان بىلاي كيەلى مەكەن – تۇركىستانعا ساپارلايتىن تۋريستەر مەن جولاۋشىلار سانى ارتپاسا كەمىمەيدى. سوندىقتان دا تەمىرجول، اۆتو بەكەتتەردى جاراقتاندىرىپ، قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماڭىزدى. ول ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ تالابىنا وراي، سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ دا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەك ەمەس. دەمەك، تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۋريستىك ايماققا اينالۋى حاقىندا اتقارىلار شارۋا دا شاش-ەتەكتەن.

 كيەلى شاھاردا اۋەجاي سالىنادى

تۇركىستان وبلىسىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ءبىر باعىتى – قالادان جاڭا اۋەجاي سالۋ جۇمىسى. بۇل ماسەلەگە ەرەكشە توقتالعان قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين تۇركىستان قالاسىنىڭ وبلىس ورتالىعى بولۋىنا بايلانىستى شاھاردىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن جان-جاقتى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى.

وسىعان سايكەس، تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ، قازاەروناۆيگاتسيا ماماندارى مەن وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ، سونداي-اق، وبلىستىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى مەن تۇركىستان قالاسى اكىمدىگىنىڭ جانە اۆياتسيا سالاسى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن باسقوسۋ ءوتتى.

كەزدەسۋدە تۇركىستان قالاسىندا الداعى ۋاقىتتا اۋەجاي سالۋعا بولاتىن ايماقتاردىڭ اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىك پەن اەروناۆيگاتسيا تالاپتارىنا سايكەستىگى ناقتىلاندى. بۇدان بولەك، اتقارىلاتىن ءىس-شارالاردى جوسپارلاۋ ءۇشىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىق ۇسىنىستارى تالقىلاندى. ايتا كەتەرلىگى، تۇركىستان قالاسىندا جاڭا اۋەجاي سالۋ ماقساتىندا قاجەتتى جەر تەلىمدەرىنە زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، قالانىڭ بۇرىنعى اۋەجايىنىڭ جاي-كۇيى قارالىپ، بىرنەشە نۇسقالار تالقىلانۋدا.

وسى تۇرعىدا قۇلاققاعىس ەتەتىن ءبىر جايت بار. قر پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كوميسسيا وتىرىسىنا قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى و.ورازالين، تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ج.تۇيمەباەۆ، ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ا.جۇماعۇلوۆ، اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ە.نىسانباەۆ، ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ب.اسىلوۆا، ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ە.بيسەنقۇلوۆ، ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆ، ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ق.وسكەنباەۆ، دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى و.ابىشەۆ، مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ە.قوجاعاپانوۆ، قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ق.باەدىلوۆ، مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا.شايموۆا، قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى م.يماندوسوۆ قاتىستى.

وسى باسقوسۋ بارىسىندا ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن مەكەمەلەرگە تۇركىستان قالاسىنىڭ ينجەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىنداعى سالالىق باس نوبايىن جاساۋدى باستاۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. 2018 جىلدىڭ 12 شىلدەسىندە باس جوسپاردىڭ تۇجىرىمداماسىن دايىنداۋعا بايقاۋ جاريالاندى. بايقاۋ ەكى ايدىڭ ىشىندە وتەتىن بولادى. حالىقارالىق ساراپشىلار توبى قۇرىلادى. وعان قاتىسۋعا وتاندىق جانە حالىقارالىق ساۋلەتشىلەر شاقىرىلادى. باس جوسپار ەكى كەزەڭگە بولىنەدى. ءبىرىنشى كەزەڭ – 2035 جىلعا دەيىن، ەكىنشى كەزەڭ – 2050 جىلعا دەيىن. بيىلعى قىركۇيەككە دەيىن باس جوسپاردىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. ۇزدىك تۇجىرىمداما انىقتالعان سوڭ، ونى جۇزەگە اسىرۋ بايقاۋى جاريالاندى.

ەلباسى جارلىعىنا ساي وبلىس ورتالىعىن تۇركىستانعا كوشىرۋ جۇمىستارىن جوسپارعا ساي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى شتاب قۇرىلعانىن ايتقان وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆ اتالعان تاپسىرمالاردى ءساتتى ورىنداۋ ءۇشىن ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار ماسەلەلەرگە توقتالىپ ءوتتى.

«تۇركىستان قالاسىن اۋىز سۋمەن، گازبەن، جىلۋمەن، ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ، سونىمەن قاتار كارىز جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى جوبالارى مەن تۇركىستان جانە كەنتاۋ قالالارىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىن سالۋ، ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە تۋريزم يندۋسترياسىنا باسىمدىق بەرىلۋ قاجەت. رۋحاني قالاعا زيارات ەتۋ ءۇشىن جىلىنا 1 ميلليوننان استام ادام كەلەدى. ونىڭ ىشىندە 160 مىڭدايى شەتەلدىكتەر.  وسى ورايدا، وبلىستىڭ تۋريستىك الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا، تۇركىستان قالاسىندا حالىقارالىق اۋەجاي مەن تۇركىستان-شىمكەنت، تۇركىستان-تاشكەنت جۇردەك پويىزىن اشۋ دا ماڭىزدى. جاقىن شەتەلدەرمەن تۋريستىك بايلانىستى نىعايتۋ ءۇشىن حالىق­ارالىق اۆتوۆوكزال قۇرىلىسىن قاراستىرۋدى دا ءجون دەپ سانايمىز. سونىمەن قاتار 8-10 ايدا نەگىزگى اكىمدىك عيماراتتارىن اياقتاپ، وعان دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ باسپانا جالداۋ جايىن بيۋدجەت ەسەبىنەن شەشۋ ماسەلەسىن ۇسىنامىن. قىسقا مەرزىمدە كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردى سالۋعا ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. بۇگىندە كوشىرۋ شىعىندارى مەن قاجەتتى عيماراتتار مەن باسپانا جانە وزگە دە ماسەلەلەر تولىعىمەن ەسەپتەلدى. ينفراقۇرىلىمدىق جانە ترانسپورتتىق-لوگيستيكالىق جۇيەلەر زەرتتەلدى. تۇركىستان ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىن كوكونىسپەن، ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتەتىن ورتالىققا اينالعان. ەندى بۇل ءتيىمدى باعىتتى جاڭا دەڭگەيدە دامىتۋدى قولعا الۋدى قاراستىرامىز. سەبەبى تۇركىستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كليماتتىق جاعداي وتە ىڭعايلى. ەلىمىزدى، اسىرەسە باتىس ايماقتاردىڭ كوكونىسكە دەگەن سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمىستار بارىنشا كۇشەيتىلەتىن بولادى.  تۇركىستان وبلىسىنىڭ جاڭادان قۇرىلۋىنا بايلانىستى وسىنداي ەرەكشەلىكتەردى قامتي وتىرىپ، ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىن قايتا قاراستىرۋىمىز قاجەت»، – دەدى ج.تۇيمەباەۆ.

كونە شاھار تۇركىستاننىڭ وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن الۋى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن مىندەتتى جۇكتەپ وتىرعانىن ايتقان قالا اكىمى ءا.وسەرباەۆ قالانىڭ دامۋ ديناميكاسى مەن لوگيستيكالىق مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

«بۇگىندە قالا تۇرعىندارىنىڭ 94 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان تازا اۋىز سۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. الايدا وبلىس ورتالىعى بولۋىنا بايلانىستى، قالا حالقىنىڭ سانى 250 مىڭعا دەيىن وسكەن جاعدايدا قاجەتتى سۋ كولەمى تاۋلىگىنە 50 مىڭ  كۋبتى قۇرايدى. كەلەشەكتە قالانى تولىققاندى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا سۋ قويمالارى سالىنۋى قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا قالا حالقىنىڭ 26,4 پايىزى كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلعان بولسا، ءتيىستى قارجى بولىنگەن جاعدايدا 2019 جىلدىڭ سوڭىندا  تۇرعىندار تولىعىمەن گازبەن قامتىلادى. ال قالامىزدىڭ جالپى ۇزىندىعى 23 شاقىرىمدى قۇرايتىن باستى كوشەلەرىندە كەپتەلىستەر ورىن الۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا الداعى ۋاقىتتا  كوشەلەردىڭ ەنىن 12-18 مەترگە دەيىن كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداۋدا. بۇدان بولەك، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» ءدالىزى قالانىڭ ورتاسىنان وتكەندىكتەن قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ جولدا ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. وسى رەتتە، قالا ىشىندە ورنالاسقان 18 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدى قالا سىرتىنا كوشىرۋ قاجەت»، – دەدى ءا.وسەرباەۆ.

ال قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ق.وسكەنباەۆ تۇركىستان قالاسىن دامىتۋ بويىنشا جاسالاتىن جاڭا باس جوسپاردى 2 كەزەڭ بويىنشا جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندى. «ءبىرىنشىسى تۇركى الەمىنىڭ مادەني رۋحاني ورتالىعى جانە تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى رەتىندە تۇركىستان قالاسىنىڭ باس جوسپارى تۇجىرىمداماسىنىڭ ۇزدىك نۇسقاسىنا حالىقارالىق كونكۋرس ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى. سونداي-اق، استانا قالاسىن سالۋ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ، قالانىڭ تۇجىرىمداماسىنىڭ تەحنيكالىق تاپسىرماسى مەن باس جوسپارىن ازىرلەۋ ءۇشىن استانا باس جوسپارىن تارتۋدى نەمەسە تۇركىستان قالاسىندا فيليالىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. ەكىنشى كەزەڭدە قابىلدانعان 2050 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمدامانى ەسكەرە وتىرىپ، قالانى دامىتۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى ۇسىنىستارى قامتىلعان باس جوسپاردى ازىرلەۋگە كىرىسۋ. باس جوسپاردى ءساتتى ازىرلەۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعى رەتىندە تۇركىستان قالاسىن دامىتۋدىڭ جول كارتاسى ازىرلەنگەن جوباسىنا سايكەس بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى قاجەت»، – دەدى ق.وسكەنباەۆ.

تۇركىستان قالاسىنىڭ دامۋى بويىنشا كەشەندى شارالار قابىلداۋ مىندەتى تۇرعانىن ايتقان قر ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ا.جۇماعۇلوۆ جالپى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا بىرقاتار شارالار اتقارۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا،  جان باسىنا شاققانداعى جالپى وڭىرلىك ءونىم بويىنشا بۇگىنگى كۇندەگى كورسەتكىش 1 ملن تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە. سول سەبەپتى جالپى ەكونوميكا بويىنشا كەشەندى جۇمىستار قارقىندى ءجۇرۋ كەرەك ەكەنى كورسەتىلىپ وتىر دەدى. جيىندى قورىتىندىلاعان قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين بايانداماشىلاردىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرى نازارعا الىناتىنىن ايتىپ، ەلباسى تاپسىرماسىن ءتيىستى دەڭگەيدە ورىنداۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەردى سالۋدى تاپسىردى. سونىمەن قوسا ءتيىستى جوسپار جاساپ، ۇسىنىس ەنگىزۋدى سالا جەتەكشىلەرىنە جۇكتەدى.

شەكاراسى بەكىگەن ءتورت اۋدان

تۇركىستان وبلىسىندا قۇرىلاتىن ءتورت اۋداننىڭ شەكاراسى بەكىتىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 22 ماۋسىمداعى № 362 قاۋلىسىنا ساي، تۇركىستان وبلىسىنىڭ جاڭا قۇرىلاتىن جەتىساي، ماقتارال، كەلەس، سارىاعاش اۋداندارىنىڭ شەكارالارى بەلگىلەندى.

ماسەلەن، اۋماعى 417074 گەكتاردى قۇراعان سارىاعاش اۋدانىنىڭ شەكارالارى مىناداي: سولتۇستىك شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ارىس قالاسى مەن قازىعۇرت اۋدانىنىڭ اكىمشىلىك باعىنىسىنداعى اۋماقتاردىڭ قولدانىستاعى شەكارالارى بويىنشا، ال شىعىس شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قازىعۇرت اۋدانىنىڭ، قولدانىستاعى شەكاراسى بويىنشا جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت وبلىسى قىبراي اۋدانىمەن شەكتەسەتىن زاح كانالى ارناسى ارقىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى بويىمەن وتەدى. سونداي-اق، وڭتۇستىك شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت وبلىسى قىبراي، تاشكەنت، زانگي اتا اۋداندارىمەن شەكتەسەتىن كەلەس وزەنى ارناسى ارقىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىمەن جانە ودان ءارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قۇرامىندا قۇرىلاتىن كەلەس اۋدانىنىڭ بىرتىلەك، وشاقتى، بىرلىك، جامبىل، بوزاي اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ قولدانىستاعى شەكارالارى بويىمەن; ال باتىس شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى شاردارا اۋدانىمەن شەكتەسەتىن سىرداريا وزەنى ارناسى ارقىلى وتەدى. ال جاڭادان قۇرىلاتىن كەلەس اۋدانىنىڭ اۋماعى 345129 گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ شەكارا بولىنىسىنە كەلسەك،  سولتۇستىك شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قۇرىلاتىن سارىاعاش اۋدانىنىڭ ءالىمتاۋ، داربازا، تەگىسشىل، قۇركەلەس اۋىلدىق وكرۋگتەرى مەن كوكتەرەك كەنتىنىڭ قولدانىستاعى شەكارالارى; شىعىس شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت وبلىسى زانگي اتا مەن يانگيۋل اۋداندارىمەن شەكتەسەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى; وڭتۇستىك شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاشكەنت وبلىسى چيناز اۋدانىمەن شەكتەسەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى بويىمەن، ودان ءارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شاردارا اۋدانىمەن شەكتەسەتىن سىرداريا وزەنىنىڭ ارناسى; ال باتىس شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى شاردارا اۋدانىمەن شەكتەسەتىن سىرداريا وزەنى ارناسى ارقىلى وتەدى.

كەلەسى جاڭا اۋدان – اۋماعى 104634,19 گەكتاردى قۇرايتىن جەتىساي اۋدانى. بۇل اۋداننىڭ شەكارالارى مىناداي بولىپ بەلگىلەندى. اتاپ ايتقاندا، سولتۇستىك شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى شاردارا اۋدانىنىڭ شاردارا سۋ قويماسى بويىنشا; شىعىس شەكاراسى قۇرىلاتىن ماقتارال اۋدانىنىڭ شەكاراسى ارقىلى; وڭتۇستىك شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى سىرداريا وبلىسى اقالتىن اۋدانىنىڭ شەكاراسى بويىنشا وتەدى; باتىس شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى جىزاق وبلىسى فاريش جانە ءمىرزاشول اۋداندارىنىڭ شەكارالارى ارقىلى وتەدى.

ال كەلەسى اۋدان – ماقتارال اۋدانى. اۋماعى 80763,81 گەكتاردى قۇرايتىن اۋداننىڭ شەكارالارى مىناداي: سولتۇستىك شەكاراسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى شاردارا اۋدانىنىڭ شاردارا سۋ قويماسى ارقىلى; شىعىس شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى سىرداريا وبلىسىنىڭ سىرداريا اۋدانىنىڭ شەكاراسى بويىمەن; وڭتۇستىك شەكاراسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى سىرداريا وبلىسىنىڭ مىرزاابات، اقالتىن اۋداندارىنىڭ شەكاراسى; ال باتىس شەكاراسى قۇرىلاتىن جەتىساي اۋدانىنىڭ شەكاراسى ارقىلى وتەدى.

حالىقارالىق تۋريزمگە قولايلى ايماق 

ءۇش عاسىر قازاق ەلىنىڭ استاناسى بولعان تۇركىستاننىڭ اقساق تەمىر سالعىزعان قوجا احمەت ياساۋي عيماراتىنا التى ءجۇز جىلداي  ۋاقىت وتكەن سوڭ، قالانىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. كەلەشەكتە تۇركىستان تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن، قازاقتىڭ كونە تاريحىن الەم جۇرتشىلىعىنا تانىتاتىن، ءتۋريزمى دامىعان ۇلكەن رۋحاني ورتالىق بولاتىنىنا سەنىم مول. ال ارىستانباب، قوجا احمەت ياساۋي عيماراتىنا جىل سايىن  ميلليونداعان تۋريست كەلەدى دەگەن بولجام بار.

تۇركىستان قالاسى مەن تۇركىستان ءوڭىرى  بۇتىندەي ارال-سىرداريا ايماعىنا جاتادى. بۇل وڭىردە وسىمدىكتەردىڭ دەكوراتيۆتى تۇرلەرىن ءاريدتى جاعدايدا ينترودۋكتسيالاۋ،  قالالار مەن  ايماقتاردى كوگالداندىرۋ تەك عىلىمي عانا ەمەس، سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك-ەكولوگيالىق ماڭىزعا يە.

وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن  1994 جىلى تۇركىستان قالاسىندا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ماڭىنان اۋماعى 88 گەكتار اۋماقتى قۇرايتىن جاڭا بوتانيكالىق باق قۇرىلدى. تۇركىستان بوتانيكالىق باعى  وقۋ-تاجىريبەلىك  جانە عىلىمي-زەرتتەۋ بازاسى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى مادەني-اعارتۋ ورتالىعى، قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى، قالالار مەن ەلدى مەكەندەردى كوگالداندىرۋداعى ادىستەمەلىك ورتالىق، جەمىس-جيدەكتى وسىمدىكتەردىڭ ەجەلگى سورتتارىن ساقتاۋ جانە كوللەكتسيالىق  پيتومنيگىن سالۋ قاجەتتىگى باسىم.

كەلەشەكتە  تۇركىستان-قارناق-سەرت-ۇكى­اشاتا-ۇشوزەن-سوزاق جولىن سالىپ، ەلەكتر جۇيەسىن جۇرگىزسە، ەكونوميكالىق ماڭىزى بار كۇردەلى تۇيتكىلدەر شەشىلەدى. قاراتاۋعا ەل قونىستانىپ، مال باسى تەز وسەدى. قوجا احمەت ياساۋي-ۇكىاشاتا-جىلاعاناتا-بالىقشى-سوزاق-باباتا-دومالاق انا جاڭا تۋريزم مارشرۋتى اشىلادى. قاراتاۋدىڭ سۇلۋ تابيعاتى «جون» تۇركىستان مەن سوزاق حالقىنىڭ جازعى دەمالىس ورنىنا اينالادى. تۇركىستان بۇل جەردەن 60-70 شاقىرىم. مۇندا قار قالىڭ جاۋاتىنىن ەسكەرسەك، شاڭعى، تاعى باسقا سپورت تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋعا بولادى. بۇل ماسەلەنى  تۇركىستان وبلىس  باسشىلىعى قولعا الىپ، قىس پەن جاز مەزگىلىندە قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى دەمالاتىن نىساندار اشىلسا، قۇبا-قۇپ. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەكولوگيالىق-ەكونوميكالىق اۋدانداردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس عىلىمي دامۋ جوسپارىن جاساپ، ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالالارىن وركەندەتۋگە، جەمىس-جيدەك، كوكونىستىڭ ساپاسىن جاقسارتىپ، ەكولوگيالىق تازا ءونىم وندىرۋگە بولاتىنىن ايتادى. ءتىپتى، باۋ-باقشا ونىمدەرىن وڭدەيتىن كىشى ءوندىرىس ورىندارىن سالىپ، سولتۇستىك ايماقتاردى جەمىس شىرىنى جانە ورىك قاعىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى.

ال كۇمىستى اسۋى ارقىلى تۇركىستان-سوزاق، تۇركىستان-سوزاق-قاراعاندى جولى سالىنسا، تەرىسكەيگە باراتىن جول ەكى ەسە قىسقارار ەدى. بۇل ارقىلى تۇركىستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى ارتىپ، ىشكى ءتۋريزمى داميدى.

دايىنداعان

دينارا مىڭجاسارقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار