23 ناۋرىز 2015, 23:51 3975 0 الەۋمەت اسەل انۋاربەك

ءۇندىستاندا وندىرىلگەن ۆاكتسينانى قازاقستانعا كىمدەر جانە قالاي جەتكىزدى؟

«تۇركىستان» گازەتىنىڭ وتكەن سانىندا («تۇركىستان» گازەتى، №10, 12 ناۋرىز) «ەكپە ەستەن تاندىرعاندار ەلىمىزدە كۇرت كوبەيدى. نەگە؟» دەگەن ساراپتامالىق ماقالا جاريالانعان بولاتىن. اتالعان ماقالادا قىزىل­شاعا قارسى ەگىلەتىن ەكپەنى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قاتىستى قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا مەن قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتاريالىق دارىگەرى جانداربەك بەكشينگە حات جولداعانىمىزدى ايتقان ەدىك.
ءبىز جولداعان حاتتىڭ مازمۇنى تومەندەگىدەي:
«ەلىمىزدە ورىن العان قىزىلشاعا قارسى ەكپەگە قاتىستى جاعدايدىڭ كوپشىلىكتى الاڭداتقانى بەلگىلى. ۆاكتسينانىڭ وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە كەرى اسەر ەتۋ سەبەبىن ماماندار ناقتى ايتا المادى. بۇعان نە سەبەپ؟
ەكپە جۇمىستارى ەكىنشى ناۋرىزعا دەيىن توقتاتىلعانىمەن، ۆاكتسيناعا قاتىستى زەرتتەۋ قورىتىندىسى، تەرگەۋ ناتيجەسى جاريالانباعان. پرەپاراتتى زەرتتەۋ جۇمىستارى نەگە ۇزاققا سوزىلۋدا؟
بالالارىنا ەكپە جاساۋدان باس تارتقان اتا-انالاردى جاۋاپقا تارتۋ تۋرالى سەنات دەپۋتاتتارى ۇسىنىس جاساپ وتىر. بۇل قانشالىقتى قيسىندى؟ زاڭعا قايشى ەمەس پە؟ ءۇندىستاندا وندىرىلگەن ۆاكتسينانى قازاقستانعا كىمدەر جانە قالاي جەتكىزدى؟»
اپتا باسىندا جولداعان ساۋال­دارىمىزعا ءتيىستى ورىنداردان رەسمي جاۋاپتار كەلدى. قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي تسوي مىرزا جولداعان حاتتا بىلاي دەلىنگەن:
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەن­ساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى (بۇدان ءارى – مينيسترلىك) قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسينالاۋعا قاتىستى حاتتى قاراپ، مىنانى حابارلايدى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددۇ) دەرەكتەرى بويىنشا ۆاكتسينانى ەككەننەن كەيىن 15-20%-عا دەيىن جاعىمسىز قۇبىلىستار بولۋى مۇمكىن. قازاقستاندا قىزىل­شاعا قارسى ۆاكتسينا ەگۋگە جاعىمسىز قۇبىلىستار ەگىلگەن ادام­داردىڭ 0,06%-دا باي­قالدى. جۇگىنگەن ادامداردىڭ دەنە قىزۋىنىڭ كوتەرىلۋىنە، باس اۋرۋىنا، باستىڭ اينالۋىنا، جۇرەكتىڭ اينۋىنا، اياق-قولدىڭ ۇيۋىنا شاعىمدارى بولدى.
جوعارىدا اتالعان سيمپتومدار يممۋنداۋعا بايلانىستى قوبالجۋدىڭ اسەرىنەن بولۋى مۇمكىن. مۇنداي اسەرلەر ادەتتە ۆاكتسيناعا ەمەس، كوپ جاعدايدا ينەكتسياعا بايلانىستى كەزدەسەدى.
سونىمەن قاتار، قازىرگى ۋاقىت­تا قۇرامىندا مينيسترلىكتىڭ جانە ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى ۇيىمداردىڭ، رەسپۋبليكالىق جانە عىلىمي كلينيكالاردىڭ بەيىندى قىز­مەتتەرىنىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ كوميتەتىنىڭ ماماندارى، دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ قازاقستانداعى ەۋروپالىق وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ وكىلدەرى كىرگەن جۇمىس توبى ودان ءارى ەمدەۋ ءتاسىلى، جۇگىنگەن ادامداردى ەمدەۋ جانە دياگنوزدار جىكتەمەسى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە.
ۆاكتسينالاردىڭ بارلىق ۇلگىلەرى 16 فيزيكالىق-حيميالىق جانە بيو­لوگيالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا سىناق جۇرگىزۋگە دارىلىك زاتتاردى، مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار مەن مەديتسينا تەحنيكاسىن ۇلتتىق ساراپتاۋ ورتالىعىنا جىبەرىلدى.
ساراپتامانى 2015 جىلعى 20 ساۋىردەن كەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس ساني­­­تا­ريالىق دارىگەرىنىڭ 2015 جىلعى 2 ناۋرىز­داعى №5 قاۋلىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى 15-تەن 19 جاسقا دەيىنگى ادامداردى قىزىلشاعا قارسى قوسىمشا يممۋنداۋ 2015 جىلعى 4 مامىرعا دەيىن توقتاتىلدى.
بۇگىندە ۆاكتسينامەن باسقارىلاتىن ينفەكتسيالاردى پروفيلاكتيكالاۋداعى ءتيىمدى شارالاردىڭ ءبىرى ۆاكتسينالاۋ بولىپ تابىلادى.
بۇكىل الەمدە ول ينفەكتسيامەن كۇرەستە اناعۇرلىم ءتيىمدى، ۇنەمدى جانە قولجەتىمدى بولىپ تانىلدى.
ەكپە جۇرگىزۋدەن باس تارتۋ ينفەكتسياعا سەزىمتال ادامدار اراسىندا يممۋنسىز قاباتتاردىڭ كوبەيۋىنە اكەپ سوقتىرۋى جانە ءىرى تۋىنداۋلاردى تۋعىزۋى مۇمكىن.
بالاعا ۆاكتسينالاۋ جۇرگىزۋدەن باس تارتقان ءاربىر اتا-انا ينفەكتسيالىق اۋرۋلارمەن اۋىرعان بالا باسقا بالالار ءۇشىن ينفەكتسيا جۇقتىرۋ كوزى بولىپ تابىلاتىنىن ءبىلۋى ءتيىس. اتا-انالار ءوز بالاسىنىڭ عانا ەمەس باسقا بالالاردىڭ دا دەنساۋلىعى ءۇشىن ورتاق جاۋاپتى بولۋى ءتيىس.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس ۆاكتسينالاۋ ازاماتتىڭ مىندەتى ەمەس قۇقىعى بولىپ تابىلادى. ەكپە جۇرگىزەر الدىندا باستان وتكەرگەن اۋرۋدان كەيىنگى بولۋى مۇمكىن اسقىنۋلاردى جانە ەكپەدەن كەيىنگى بولۋى مۇمكىن جاعىمسىز اسەرلەردى تۇسىندىرە وتىرىپ، پروفيلاكتيكالىق ەكپەلەر جۇرگىزۋگە حاباردار ەتىلگەن كەلىسىمىن نەمەسە باس تارتۋىن الۋ مىندەتى كوزدەلگەن.
قىزىلشاعا قارسى يممۋنداۋ ءۇشىن «قىزىلشالىق ءوسىرىندى ءتىرى ۆاكتسينا، تەرى استىنا ەنگىزۋ ءۇشىن ەرىتىندى دايىنداۋعا ارنالعان ليوفيليزات 1 دوزا 0,5 مل» مونوۆاكتسيناسى ايقىندالعان. ددۇ سەرتيفيكاتتاعان. ۇلىبريتانيانى، شۆەتسيانى جانە گوللانديانى قوسا العاندا الەمنىڭ 45 ەلىندە پايدالانىلادى. جەتكىزۋ «سۋىق تىزبەك» جاعدايىن ساقتاي وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلعان.
تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە جەتكىزۋدى لوگيستتەر دارىلىك زاتتاردى جانە مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ورتالىقتاندىرىلعان ساقتاۋ جانە جەتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ شارتتارى تۋرالى جاسالعان شارتتار شەڭبەرىندە «سۋىق تىزبەك» جاعدايىن ساقتاي وتىرىپ جۇزەگە اسىرعان».
ءبىز جولداعان ساۋالدارعا ەلىمىزدىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتاريالىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين مىرزا دا جاۋاپ قاتتى:
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى (بۇدان ءارى – كوميتەت)جاسوسپىرىمدەردى قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسيناتسيالاۋعا قاتىستى مىنانى حابارلايدى.
قازاقستاندا قىزىلشاعا قارسى قوسىمشا يممۋنداۋ قىزىلشامەن سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ وسۋىنە جاۋاپتى شارالار قابىلداۋ قا­جەتتىلىگىنەن تۋىنداعان. 2014 جىلى قازاق­ستاندا قىزىلشانىڭ 321 جاعدايى تىركەلدى. 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا سىرقات­تانۋشىلىقتىڭ 4,4 ەسەگە ءوسۋى بەلگىلەندى.
2015 جىلعى 2 ايدا قىزىلشانىڭ 705 جاعدايى تىركەلدى. 2014 جىلعى وسىنداي كەزەڭمەن سالىستىرعاندا سىرقات­تانۋشىلىقتىڭ 18,8 ەسەگە ءوسۋى بەلگىلەندى. اۋىرعان ادامداردىڭ نەگىزگى توبى 15 جاستان ۇلكەن ادامدار، ولار بارلىق قىزىلشا جاعدايلارىنىڭ جارتىسىنان استامىن قۇرايدى.
قىزىلشاعا قارسى يممۋنداۋدان كەيىنگى قولايسىز كورىنىستەردىڭ (بۇدان ءارى - يكقك) تىركەلۋىنە بايلانىستى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 15 جاستان باستاپ 19 جاسقا دەيىنگى ادامداردى قىزىلشاعا قارسى قوسىمشا يممۋنداۋدى توقتاتا تۇرۋدى ۇزارتۋ تۋرالى» قر باس مەملەكەتتىك سانيتاريالىق دارىگەرىنىڭ 2015 جىلعى 2 ناۋرىزداعى №5 قاۋلىسىمەن 15-19 جاستاعى ادامداردى قىزىلشاعا قارسى قوسىمشا يممۋنداۋ جۇرگىزۋدى توقتاتا تۇرۋ 4 مامىرعا دەيىن ۇزارتىلدى.
قازىرگى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن يكقك-ءنىڭ پايدا بولۋ سەبەبىن زەردەلەۋ جۇرگىزىلۋدە.
«تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» قر ۇكىمەتىنىڭ 2009 جىلعى 15 جەلتوقسانداعى №2136 قاۋلىسىنا سايكەس ۆاكتسينامەن قامتاماسىز ەتۋ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنە كىرەدى.
قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 29-بابىنا سايكەس رەسپۋبليكا ازاماتتارى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىن الۋعا قۇقىلى.
«حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» قر كودەكسىنىڭ 77-بابىنا سايكەس دارىلىك زاتتاردى، مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ساتىپ الۋ جانە ولارمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردى قر ۇكىمەتى ايقىندايدى.
قر ۇكىمەتىنىڭ 2009 جىلعى 7 قاراشاداعى №1781 قاۋلىسىنا سايكەس تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە دارىلىك زاتتاردى، مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى ساتىپ الۋ جانە ولارمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى بىرىڭعاي ديستريبيۋتور بولىپ قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ «سق-فارماتسيا» جشس ايقىندالدى. وسىعان بايلانىستى يممۋندىق-بيولوگيالىق پرەپاراتتاردى ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە جۇرگىزۋ، ءونىم بەرۋشىنى تاڭداۋ جونىندەگى ماسەلەلەر كوميتەتتىڭ قۇزىرەتىنە كىرمەيدى».
دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ايتقانداي، دارىلىك پرەپاراتتاردى ساقتاۋ تولىق قامتاماسىز ەتىلە مە؟ الدە سىرقاتتى كوبەيتكەن «سۋىق تىزبەك» دەۋ­گە بولا ما؟

سوڭعى جاڭالىقتار