3 مامىر 2018, 10:18 1248 0 ءبىلىم اسەل انۋاربەك

كيىمىڭ ساتپاق بولسا دا، ارىڭ اپپاق بولسىن

ەل ەرتەڭى – ءبىلىمدى جاستاردىڭ قولىندا. ءدال وسىلاي دەپ ۇرانداپ جۇرگەنىمىزگە تالاي جىلدان اسىپ بارادى. ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇنەمى ءسوز ەتكەنىمىزبەن، ءىس جۇزىندە بۇل سالادا ولقىلىقتار جەتىپ-ارتىلادى. سىننان كوزى اشىلمايتىن سالا باسشىلىعى وتكەن اپتادا تاعى ءبىر بىلىقتىڭ بەتىن اشتى. ەلىمىزدە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا تۇسۋشىلەردىڭ اراسىندا جالعان سەرتيفيكاتتىڭ كومەگىنە جۇگىنگەندەر كوپ ەكەن. ەندى جوعارى وقۋ ورىندارى تۇگەلدەي تەكسەرىلمەك. اعىلشىن تىلىنەن بىلىكتىلىك دەڭگەيىن انىقتايتىن سەرتيفيكاتتى قولدان جاساعاندار انىقتالسا، وقۋ ورنىمەن بىردەن قوش ايتىسادى.

جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋدان اركىمنىڭ-اق تالاسى بار. ال 4 جىلدىق وقۋدى بىتىرگەننەن كەيىن ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋدى ارماندامايتىن جان جوق. بۇل كەيبىرەۋلەر ءۇشىن جۇمىسسىزدىقتان قۇتىلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى بولسا، ەندى بىرەۋلەر ءۇشىن قاتاردان قالماۋدىڭ قامى. جاسىراتىنى جوق، ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرانى عىلىم قۋىپ، ءبىلىمىن جەتىلدىرە ءتۇسۋدى قالاعاندىقتان وقيتىندار ساۋساقپەن سانارلىق. ءتىپتى، جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ بۇل دەڭگەيلەرىنىڭ باكالاۆردان ايىرماشىلىعىن دا سەزبەي جۇرگەن بىلىمگەرلەر قانشاما.

117 ستۋدەنت وقۋدان نەگە شىعارىلدى؟

 ايتۋلى استاناداعى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 117 ستۋدەنتىنىڭ وقۋدان شىعارىلعانى تۋرالى حابار قازاق ەلىنە توبەدەن تۇسكەن جاسىنداي اسەر ەتتى. اي مەن كۇننىڭ امانىندا بولاشاق اق حالاتتىلاردىڭ بىلىمگەر اتاعىنان ايىرىلۋىنا نە سەبەپ؟ بۇل ساۋالعا باسىن قاتىرماعان ادام كەمدە كەم. جۇزدەن استام ستۋدەنتتىڭ وقۋ ورنىنان شىعارىلۋىنا اعىلشىن تىلىنەن بىلىكتىلىكتى راستايتىن IELTS سەرتيفيكاتى سەبەپ بولعان. IELTS سەرتيفيكاتى بار تالاپكەرلەرگە ەمتيحان كەزىندە باسىمدىق بەرىلەدى. ياعني، سەرتيفيكاتپەن كەلگەندەر اعىلشىن ءتىلىنىڭ ەمتيحانىنان بوساتىلىپ، ولارعا اۆتوماتتى تۇردە 100 ۇپاي قويىلادى. سوندىقتان دا وسى قۇجاتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن سان قيلى ايلا-امالدارعا باراتىندار تۋرالى ءتۇرلى سىبىس شىعىپ جۇرگەن. الايدا بۇل ماسەلەگە مينيسترلىك باسا نازار اۋدارىپ، ايتارلىقتاي تەكسەرۋ جۇمىستارىن دا جۇرگىزبەگەن ەدى. ال سوڭعى تەكسەرىستەن كەيىنگى جاعداي مينيسترلىكتىڭ جايباراقات جۇرۋىنە بولمايتىندىعىن انىق ۇقتىرعانداي.

ەستەرىڭىزدە بولسا، 2017 جىلدىڭ كۇزىندە ەمتيحاندى ءوز كۇشىمەن تاپسىرعان تالاپكەرلەر ارىزدانىپ، سەرتيفيكاتتى ساتىپ العانداردىڭ وقۋعا ءتۇسىپ كەتكەنىنە نارازىلىق بىلدىرگەن بولاتىن. وسى جاعدايدان كەيىن بۇل ءىس بويىنشا تەكسەرىس جۇرگىزىلدى. تەكسەرۋدىڭ ناتيجەسىندە اعىلشىن ءتىلى ەمتيحانى بويىنشا 117 تىركەلمەگەن سەرتيفيكات انىقتالعان. «ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ كوميسسياسى ەكى رەت تەكسەرىس جۇرگىزدى. باسىندا ءبىز 33 بالانى وقۋدان شىعاردىق. جاقىندا تاعى 84 ستۋدەنت وقۋدان شەتتەتىلدى. ەندى بۇل ازاماتتار ولاردىڭ وقۋىنا جۇمسالعان قارجىنى قايتارۋى ءتيىس. ولاردىڭ كوبى گرانتتا وقىدى. تەك 9 ادام عانا وقۋىنا ءوزى تولەدى»، – دەيدى «استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اق رەكتورىنىڭ ورىنباسارى فرانتس گاليتسكي.

قازىرگى ۋاقىتتا اتالمىش جاعدايعا قاتىستى قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 385-بابى بويىنشا 27 قىلمىستىق ىسكە سوت شەشىمى شىققان. قالعاندارى بويىنشا پروتسەسسۋالدىق شەشىم قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە قابىلداناتىن بولادى. ءىىد باسشىلىعى تەرگەۋ بارىسىن باقىلاۋعا الدى. تەرگەۋ جۇمىستارى ءالى دە جۇرگىزىلىپ جاتقاندىقتان، جالعان سەرتيفيكاتتاردى قانداي ۇيىمداردىڭ بەرگەنى ازىرگە بەلگىسىز. دەگەنمەن، اعىلشىن تىلىنەن حالىقارالىق سەرتيفيكاتتى قولدان جاساپ بەردى دەگەن كۇدىكپەن ەكى ادام انىقتالىپ، تەرگەۋگە الىنعان. ولاردىڭ مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتپەن بايلانىسى بولۋى دا مۇمكىن.

بىراق وقۋدان شىعىپ قالعان ستۋدەنتتەر سەرتيفيكاتتاردىڭ ءارتۇرلى ورتالىقتاردان الىنعاندىعىن ايتۋدا. كەي ستۋدەنتتەردىڭ اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتتارىنا سۇيەنسەك، ولار الاياقتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالعان. ولاردىڭ سوزىنشە، قولىندا قۇجاتتارى بار ايەل تالاپكەرلەرگە ءوزى حابارلاسىپتى. ال IELTS سەرتيفيكاتىنىڭ وقۋعا ءتۇسۋ كەزىندە ۇلكەن كومەك ەكەنىن بىلەتىن تالاپكەرلەر تەست تاپسىرىپ، قۇجاتتى الۋعا بىردەن كەلىسكەن. «الاياقتاردىڭ قۇرىعىنا ءتۇسىپ قالدىق» دەگەن ستۋدەنتتەر بۇل جاعدايدا وزدەرىنىڭ دە قۇربان ەكەنىن ايتىپ، قاباعى جىلى ەسىكتىڭ ءبارىن قاعىپ ءجۇر.

قالاي بولسا دا، جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەردە جالعان سەرتيفيكات ۇسىنعانداردىڭ جازاسى جەڭىل بولمايىن دەپ تۇر. وپىق جەگەن ستۋدەنتتەردىڭ ارقايسىسى مەملەكەتتىك گرانتتى پايدالانعانى ءۇشىن بيۋدجەتكە شامامەن 5 ميلليون تەڭگەدەن قايتارۋى كەرەك. ونىمەن قويماي، جالعان قۇجات جاساتىپ، وقۋعا وڭاي تۇسكەندەر ەندى ەشقاشان مەملەكەت ەسەبىنەن ءبىلىم الا المايدى. «وقۋدان شىعارىلعاندار قالاي دەسەك تە ديپلومى بار دارىگەرلەر. سوندىقتان ولاردىڭ ماگيستراتۋراعا، رەزيدەنتۋراعا قايتا تۇسۋگە قۇقىلارى بار. بىراق تەك اقىلى نەگىزدە عانا. ولاردىڭ ءتىزىمىن جاريالاپ قانا قويماي، باسقا دا ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جىبەرەمىز. ويتكەنى ەندىگى ۋاقىتتا ولار تەگىن ءبىلىم الا المايدى»، – دەدى استانادا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ءماجيت شايداروۆ.

قازىر وقۋدان شىعىپ قالعان ستۋدەنتتەردىڭ ورنى بوس تۇر. بوساعان مەملەكەتتىك گرانتتار ءۇشىن ۇمىتتىلەر كوپ. بۇعان دەيىن ەمتيحاندى ءوز كۇشىمەن تاپسىرىپ، تەگىن ءبىلىم الۋعا قول جەتكىزە الماعاندار وزدەرىنىڭ وسى جولى باعى جانارىنا سەنىمدى. بىراق ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى قالىپتاسقان احۋالدىڭ قالاي جالعاسارىن بىلمەيدى. ءتىپتى، ولار بوس ورىندارعا قاتىستى شەشىمدى ءوز ەرىكتەرىمەن قابىلداي المايتىندىعىن ايتۋدا. «وكىنىشكە قاراي، ءبىز بۇل تۇيتكىلدى ءوز بەتىمىزبەن شەشە المايمىز. ول ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىرقاتار قۇجاتتى رەتتەۋ كەرەك. سونىڭ نەگىزىندە ءبىز اقشا تولەپ وقىپ جاتقانداردى وسى بوس ورىندارعا اۋىستىرامىز»، – دەپ ءتۇسىندىردى جاعدايدى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ ورىنباسارى.

دارىگەر، ورىس ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى انتون پاۆلوۆيچ چەحوۆتىڭ «ادام بويىنداعىنىڭ ءبارى: ءتۇرى دە، كيىمى دە، جانى  دا، ويى دا اسەم بولۋى كەرەك» دەگەن ءسوزى بار. كلاسسيك جازۋشى ايتقانداي-اق،  ەڭ الدىمەن، ادامنىڭ ويى تازا، ارى اق بولۋى شارت. ارلىلىق اق جولدان  اداستىرمايدى. جالعاندىققا، ادىلەتسىزدىككە جول بەرمەۋ ءۇشىن ءاربىر ازامات ار-ۇياتتى وزىنە باعدارشام ەتۋى ءتيىس. ويتكەنى ار-ۇيات ادامدى شالىس  قادامنان، تەرىس ارەكەتتەن، ادىلەتسىزدىك پەن تارتىپسىزدىكتەن ساقتايدى.  مۇنى ءاربىر قازاق وقۋشى دا، ستۋدەنت تە، وقىمىستى دا جۇرەگىنە مىقتاپ جازىپ ساقتاۋى ءتيىس. سوندا عانا تۋرا جولدان اداسپايمىز، ارام ىستەن اۋلاق بولامىز.

وقۋ ورنىنىڭ باسىنا  قارا بۇلت ءۇيىرىلدى

بىراق ۋنيۆەرسيتەت قازىر وقۋدان شىعىپ قالعان ستۋدەنتتەردىڭ جاعدايىنا باس اۋىرتايىن دەپ تۇرعان جوق. ويتكەنى وقۋ ورنىنىڭ دا باسىنا قارا بۇلت ءۇيىرىلۋى ابدەن مۇمكىن. اتى دارداي وقۋ ورنى جالعان قۇجاتتاردى قالاي قابىلداعان؟ تالاپكەرلەر وتكىزگەن قۇجاتتار نەلىكتەن تەكسەرىلمەگەن؟ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى وقۋ ورنىنىڭ الداعى تاعدىرى قالاي بولارى بەلگىسىزدەۋ. ونىڭ ۇستىنە، مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەت جالعان سەرتيفيكات ساتىپ العان ستۋدەنتتەردى كۇزدە وقۋدان شىعارۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق سوتتىڭ بۇل شەشىمى ءوز ۋاقىتىندا ورىندالماپتى. مۇنداي جاعدايدا مەديتسينا ماماندارىن دايارلايتىن وقۋ ورنى ليتسەنزياسىنان قاعىلۋى دا مۇمكىن. وسى جاعدايعا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر فاكۋلتەتتىڭ دەكانى مەن ورىنباسارى جانە تاعى ءبىر قىزمەتكەر جۇمىستان قۋىلدى. قازىر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الداعى تاعدىرىن تالقىعا سالۋدا. شەشىمنىڭ قانداي بولارى ازىرگە جۇمباق. ءتىپتى، ۋنيۆەرسيتەتكە جابىلىپ قالۋ قاۋپى دە ءتونىپ تۇر.

بۇل ماسەلەگە قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ: «بىلتىر ءبىز اتالعان ۋنيۆەرسيتەتكە بارىپ، جۇمىستارىن تەكسەرىپ، ولارعا بالالاردى وقۋدان بوساتۋ بويىنشا نۇسقاۋ بەردىك. بۇل نۇسقاۋ ءىشىنارا ورىندالدى. ستۋدەنتتەردىڭ ءبىر بولىگى وزدەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اياسىندا سوتقا جۇگىندى. دەگەنمەن دە نۇسقاۋ ورىندالۋى ءتيىس. بۇل ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى وقۋدان بوساتۋىن دۇرىس شەشىم دەپ سانايمىز. ەندى ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن جانە ۋنيۆەرسيتەتپەن بىرگە ءتيىستى كوميسسيانى قۇرۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا وقۋ ورنى مەن ستۋدەنتتەرگە قاتىستى قانداي قۇقىقتىق قادامدار قابىلداۋ كەرەكتىگىن تالقىلاۋ ماڭىزدى»، – دەدى.

استاناداعى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتە ورىن العان داۋلى ماسەلە بۇكىل رەسپۋبليكاداعى جوعارى وقۋ ورىندارى باسشىلارىنىڭ ءىشىن قىلپىلداتتى. ءتىپتى، ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ ەلدەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىن شۇعىل تەكسەرۋگە پارمەن بەردى. ونىمەن قوسا، وقۋعا تۇسەتىندەردىڭ سەرتيفيكاتتارىن دا ءجىتى تەكسەرۋ باستالماق. ياعني، بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەر IELTS تاپسىرىپ، ماگيستراتۋراعا تۇسكەندەردى جاپپاي تەكسەرۋى كەرەك. ەلىمىزدىڭ باس ۇستازى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تەكسەرىسكە كەلگەنشە، وقۋ ورىندارىنىڭ وزدەرى شارا قولدانا بەرگەنى ءجون دەپ وتىر.

جۇرتشىلىق جالعان قۇجات جاساتىپ، مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولعان بىلىمگەرلەر ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بارىنەن شىعادى دەگەن پىكىردە. كوپتىڭ مۇنداي پىكىرى قانشالىقتى شىندىققا جاناساتىنى ازىرگە ءبارىمىز ءۇشىن دە قۇپيا. بىراق ءبىلىم سالاسىنداعى جەمقورلىقتىڭ دەندەپ تۇرعانى ءجيى ءسوز بولاتىن قوعامدا مۇنىڭ دا شىندىققا اينالۋى عاجاپ ەمەس. قالاي دەسەك تە، مينيسترلىكتىڭ بۇل ماسەلەنى ورتا جولدان تاستاماي، جاپپاي تەكسەرىس جۇرگىزۋ تۋرالى باستاماسى وتە ورىندى. ويتكەنى بۇگىنگە دەيىن ءبىلىم سالاسىنداعى زاڭسىز «ساۋدانىڭ» كوبەيگەنى ءجيى ءسوز بولىپ ءجۇر. قولدان قۇجات جاساۋعا ارلانبايتىن الاياقتار ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنا قاشانعى كەدەرگى كەلتىرە بەرمەك؟

«ديپلوم ساۋداسى» ءورشىپ بارادى

ءار وقۋ جىلىنىڭ سوڭىنا تامان عالامتور بەتتەرىندە «ديپلوم ساتىلادى» دەگەن حابارلامالار كوبەيىپ كەتەتىنى وسى ۋاقىتقا دەيىن تالاي تاقىرىپقا تۇزدىق بولعان. اردان بەزگەندەر ءتىپتى، «ديپلوم ساۋداسىن» اشىقتان-اشىق قىزدىرۋدى ادەتكە اينالدىرىپ بارادى. بەيرەسمي دەرەككوزدەرىنە سۇيەنسەك، جالعان ديپلومنىڭ باعاسى 90 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ال جوعارى وقۋ ورىندارىندا تىركەلىپ، مينيسترلىكتىڭ تەكسەرىسىنەن وتكەندەرى 3 مىڭ دوللارعا دەيىن باعالاناتىن كورىنەدى. ديپلوم ساتۋشىلار ساقتىقپەن جۇمىس ىستەيدى دەيدى بىلەتىندەر. وزدەرىنىڭ كەلىسىم جاسايتىن سايتتارى مەن اككاۋنتتارىندا نومىرلەرىن كورسەتپەيتىن كورىنەدى. ولارمەن تەك الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى عانا بايلانىس ورناتا الاسىز، اقشا اۋداراتىن رەكۆيزيتتەر دە سايتتا جاريالانادى.

ءبىر تاڭدانارلىعى، كوشەدە جۇرگەن الاياقتار ءتيىستى ورىندارعا ديپلومدى قالاي بەكىتتىرەدى؟ وسى جاعىن ديپلوم ساتىپ الۋعا نيەتتىلەر نەگە ويلانبايدى؟ جالعان قۇجاتتىڭ جارعا جىعارىن دا ەشكىم ەسكەرمەيتىن بولعان با؟ استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جاعداي دا وسىنى دالەلدەپ وتىر ەمەس پە؟ كادرلار بولىمىنەن ارى اسپايتىن قۇجاتتاردىڭ قايسىسى شىن، قايسىسى وتىرىك ەكەنىنە باس اۋىرتىپ جاتقان جان جوق. ال مۇنداي قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالىعىن انىقتاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە سۇراۋ جىبەرۋ كەرەك. مينيسترلىك ءتيىستى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، تۇلەكتىڭ راسىمەن دە سول وقۋ ورنىن تامامداعانى، سىناق كىتاپشاسى، ەمتيحاندى تاپسىرعان-تاپسىرماعانى، وقۋعا بارعان-بارماعانى انىقتالادى. ەگەر ديپلومنىڭ جالعان ەكەنى انىقتالسا، جالعان قۇجات ۇسىنعاندار جازا ارقالايدى. نەگىزىنەن، مۇنداي قادامعا بارعاندار 600 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اقشالاي تولەم جاسايدى نەمەسە 75 تاۋلىككە دەيىن قامالادى. ال جالعان ديپلوم ساتۋشىلاردىڭ جازاسى بۇدان اۋىر. ولاردىڭ قىلمىسى اشكەرەلەنسە، 2 جىلعا دەيىن باس بوستاندىقتارىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.

ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنا جاۋاپتى ۆەدومستۆوداعىلار قوعامدا مۇنداي جاعدايدىڭ بارىنان حابارسىز دەۋگە سەنۋ قيىن. الايدا مينيسترلىكتەگىلەردىڭ «ديپلوم ساۋداسىنا» قارسى نەلىكتەن ارەكەت ەتپەيتىنى تۇسىنىكسىز. بۇل ماسەلەگە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىلەك سىبانا كىرىسەتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتكەن. ايتپەسە، جالعان سەرتيفيكاتپەن وقۋعا ءتۇسىپ، جالعان ديپلوممەن جۇمىسقا تۇراتىندارعا توسقاۋىل قويا المايتىن ءتۇرىمىز بار.  

 

P.S. قازاق فولكلورىنداعى ەڭ سۇيىكتى كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرى قوجاناسىردىڭ اڭىز-اڭگىمەلەرى بارىمىزگە ايان. سول قوجاناسىر ءبىر كۇنى باسىنا سالدەسىن وراپ، كوشەدە كەلە جاتادى. بىرەۋ اپتىعا جۇگىرىپ كەلىپ:

– قوجەكە، مىنا حاتتى وقىپ بەرىڭىزشى! – دەپ ءوتىنىپتى.

– مەن حات تانىمايمىن.

– ەندەشە، نەگە باسىڭىزعا سالدە وراپ العانسىز؟

–ە، ماسەلە سالدەدە بولسا، ءما، باسىڭا ورا دا، حاتىڭدى وقىپ الا عوي، – دەپتى وعان قوجەكەڭ. جالعان سەرتيفيكات تا قوجاناسىردىڭ سالدەسى سەكىلدى ساناسىندا جوق ادامعا وتىرىكتىڭ كومەكتەسپەيتىنىن ايعاقتاعانداي.

 

سوڭعى جاڭالىقتار