5 ءساۋىر 2018, 10:47 1653 0 ايماق اسەل انۋاربەك

كورشىلەر ءدامدى ەتكە قىزىعۋدا

ەلىمىزدىڭ ەت ەكسپورتىنا ەرەكشە كوڭىل بولەتىنى بەلگىلى. ونداعى ماقسات – ەت ەكسپورتىنىڭ كولەمى مەن الەۋەتىن ارتتىرۋ. سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ سىرتتان ەت الۋىنا قاراعاندا وتاندىق ءونىمدى ەكسپورتتاۋ كولەمى ارتىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وتكەن اپتادا قازاقستاننىڭ قىتايعا مۇزداتىلعان قوي ەتىن ەكسپورتتايتىنىن مالىمدەدى.

تالاپقا ساي ونىمدەر ەكسپورتتالادى

ەت ەكسپورتىندا ۆەتەرينارلىق تالاپتار اسا ماڭىزدى. وتكەن ايدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ قازاقستاندا ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ۆەتەريناريا سالاسىن دامىتۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتكەن بولاتىن. «ۆەتەريناريا – بۇل قاۋiپسiزدiك ماسەلەسi. بۇل جۇيە قاتال بولۋى تيiس. دامىعان ۆەتەريناريا سالاسىنسىز ەت ەكسپورتى تۋرالى ايتۋدىڭ دا قاجەتi جوق»، – دەگەن ەدى ومىرزاق شوكەەۆ.

قىتاي ەلىنە 2017 جىلى 153 باس اسىل تۇقىمدى جىلقى ەكسپورتتالعان. ەندى كورشى ەل قازاقستاندىق ەت ونىمدەرىن تۇتىناتىن بولادى. ودان كەيىن قىتايعا قويدى تىرىدەي جەتكىزۋ دە جوسپارلانىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەمەسىنە سۇيەنسەك، قىتايعا ەكسپورتتالاتىن ءونىم ەلىمىزدىڭ 9 وبلىسىندا دايىندالىپ، تەمىرجول ارقىلى التىنكول جانە دوستىق بەكەتتەرىنەن جونەلتىلەدى. قىتاي قازاقستاندىق ەت ونىمدەرىن ءوز تالاپتارى بويىنشا قابىلداپ الاتىنى ءسوزسىز. ياعني، ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار ولاردىڭ ستاندارتتارىنا ساي بولۋى قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراستى ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تۇرسىن قابدۇلدانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قىتاي وتاندىق ەت ونىمدەرىن ەكى شەشىم بويىنشا قابىلداپ الادى. ياعني، كاسىپورىندار تالاپقا ساي كەلسە، مەملەكەتتىك ۆەتەرينارلىق قىزمەتتىڭ كەپىلى بويىنشا تاۋاردى قابىلداپ الا بەرەدى. بولماسا قىتايلىق تاراپ وزدەرى ەلگە كەلىپ، رەەسترىنە ەنگىزەدى.

وتكەن اپتادا ەكسپورتتىڭ ۆەتەرينارلىق تالاپتارى يران يسلام رەسپۋبليكاسىمەن دە كەلىسىلدى. تەگەران قالاسىنا ساپارمەن بارعان اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى گۇلميرا يساەۆا باستاعان دەلەگاتسيا يران ۆەتەرينارلىق ۇيىمى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا ۆەتەرينارلىق تالاپتار كورسەتىلگەن كەلىسسوزگە قول قويىلدى. بەكىتىلگەن تالاپتارعا ساي، قازاقستاندا وندىرىلگەن قۇس جۇمىرتقاسى تەگەرانعا تەك يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاپتارىنا ساي بەلگىلەنگەن جاعدايدا عانا جەتكىزىلەدى. ياعني، ءار جۇمىرتقادا وندىرىلگەن كۇنى، ورالعان كۇنى، جارامدىلىق مەرزىمى، ءوندىرۋشى كورسەتىلىپ تۇرۋى ءتيىس. ال قازاقستاندىق مال ەتى حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس 5-6 كۇن بويى ساقتالاتىن بولادى. ەگەر قازاقستاندىق تاراپ ونىمدەردى اتالعان تالاپتارعا ساي ەكسپورتتايتىن بولسا، يران نارىعىندا قازاقستاننىڭ ەت ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسەرى ءسوزسىز. ال قازاقستان يرانعا ەكسپورتتىق تاسىمالدى ءساۋىر ايىنان باستاپ قولعا الدى.

وڭىرلەردە ەت ەكسپورتى كولەمى ۇلعايۋدا

«بiز وسiمدiك شارۋاشىلىعىنا قاراعاندا مال شارۋاشىلىعىندا ونiمدiلiك جوعارى ەكەنiن تۇسiنەمiز. سوندىقتان بiزگە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ كەرەك. ەلiمiزدە بۇل ءۇشiن بارلىق جاعداي قالىپتاسقان. جانىمىزدا رەسەي مەن قىتاي سياقتى ەكi iرi نارىق بار. قىتايعا 1 ملن توننادان استام ءونiم جەتكiزiلەدi جانە بۇل كورسەتكiش جىل سايىن 10 پايىزعا ارتىپ وتىر. ال رەسەي 700 مىڭ توننا ءونiم الادى. بiزدە جايىلىم جەرلەر مەن وسى سالادا جۇمىس iستەي الاتىن ادامدار بار. كەيبiر ەلدەر مال باعۋ ءۇشiن ادامداردى دا سىرتتان جالدايدى. بiزگە بۇل قاجەت ەمەس. بiز وسى سالانى دامىتا الامىز. ەلiمiزدە اسىل تۇقىمدى مال سانى دا 300 مىڭعا ارتتى. بۇل كورسەتكiشتi ارتتىرۋ كەرەك»، – دەدi ومىرزاق شوكەەۆ. ءمينيستردىڭ ءسوزىن ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندەگى كاسىپكەرلەر دە قولداپ وتىر. سوندىقتان قازىر مال ەتىن دايىنداۋ، ونى ەكسپورتتاۋ ىسىنە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى ەرەكشە دەن قويۋدا. ماسەلەن، باتىس قازاقستان وبلىسىندا وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا تاۋىق ەتىن وڭدەيتىن جاڭا كاسىپورىن اشىلدى. مۇندا ماۋسىمىنا 3,5 ملن بالاپان ءوسىرىلىپ، 7 مىڭ تونناعا جۋىق قۇس ەتى ساۋداعا شىعارىلادى. كاسىپورىندا وندىرىلگەن ءونىمنىڭ 90 پايىزى جەرگىلىكتى نارىقتى تولتىرسا، 10 پايىزى ەكسپورتقا جونەلتىلەدى. سونداي-اق، اتالعان كاسىپورىن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جىلقى مەن سيىر، قوي ەتىنە دەگەن سۇرانىسىن تولىق وتەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا وڭىردە ءتورت تۇلىك مالدىڭ قاتارى كوبەيگەن. ءتورت تۇلىكتىڭ كوبەيۋى ەت ەكسپورتى كولەمىنىڭ ارتۋىنا وڭ اسەر ەتۋدە. الداعى ۋاقىتتا دايىن ونىمدەر رەسەي، قىتاي، بەلارۋس جانە ازىربايجانعا ەكسپورتتالماق.

قىزىلوردا وبلىسى دا ەت ءوندىرىپ، ونى ەكسپورتتاۋدان كەنجە قالىپ جاتقان جوق. سىردىڭ كاسىپكەرلەرى جىلىنا 100 توننا ەت دايىنداپ، ونىڭ باسىم بولىگىن ەكسپورتقا شىعارۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. 2017 جىلى قىزىلوردا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، يران، موڭعوليا ەلدەرىنە 2 244 باس ءتىرى قوي جونەلتكەن. الداعى ۋاقىتتا مالدى تىرىدەي ساتۋ توقتاتىلىپ، حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ەت ءوندىرۋ كومبيناتىن اشۋ جوسپارلانۋدا. جوسپار بويىنشا، 2021 جىلعا دەيىن قىزىلوردا وبلىسىنان 200 توننا سيىر ەتى ەكسپورتقا شىعۋى قاجەت.

سوڭعى جاڭالىقتار