16 قاراشا 2017, 10:42 1309 0 ەكونوميكا انار لەپەسوۆا

بالبىراعان باعلان ەتى

يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى – وڭدەۋ ونەركاسىبىن بارىنشا دامىتۋ. بۇل ماقساتتا وڭىرلەردە ناقتى شارالار قولعا الىنىپ، ەلىمىزگە شەتەلدىك ينۆەستورلار كوپتەپ كەلە باستادى. ماسەلەن، الماتى وبلىسىندا ولاردىڭ قاتىسۋىمەن 19 جوبا جۇزەگە اسۋدا. قولعا الىنعان ىستەر ناتيجەلى بولسا، الداعى ۋاقىتتا ىلە اۋدانىندا 2 ءىرى ەت وڭدەۋ كەشەنى ىسكە قوسىلادى.

شەتەلدىك ينۆەستورلار بۇل ماقساتقا 23 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى سالدى. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارجان مۇراتتىڭ ايتۋىنشا، الماتى وبلىسىندا 4 ميلليون قوي بار. بىراق تۇلىك ەتىن وڭدەۋ ءوندىرىسى جاقسى دامىماعان. جاڭا كاسىپورىندار وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرماق. 2 ەت وڭدەۋ كەشەنى 600-گە جۋىق ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى. وندا مالدىڭ ەتىمەن قوسا ءجۇنى جانە تەرىسىنە دەيىن وڭدەلمەك. تولىق وڭدەۋ تسيكلى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بۇل زاۋىتتار كورشىلەس جامبىل جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا دا قىزمەت كورسەتەتىن بولادى.

ەت وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جۇمىستارى اقمولا وبلىسىندا دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. العاشقى ناتيجەلەرى كوڭىل كونشىتەرلىك. ماسەلەن، اقكول قالاسىنداعى بيىل كوكتەمدە عانا ىسكە قوسىلعان شاعىن ەت وڭدەۋ زاۋىتى قازىر استاناعا ايىنا 2 تونناعا جۋىق شۇجىق جونەلتىپ وتىر. بۇل – وندىرىلگەن ءونىمنىڭ 75 پايىزى. ال قالعانى اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىنا ساتىلادى.

نەبارى جارتى جىلدىڭ ىشىندە كاسىپورىن ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە جەتىپ ۇلگەرگەن. اتاپ ايتقاندا، زاۋىت وسى ايدىڭ باسىندا الماتى قالاسىندا وتكەن كاسىبي دەگۋستاتسيا بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەسىن يەلەندى. استانا قالاسىنان ءجۇز شاقىرىم قاشىقتىقتاعى بۇل زاۋىت اقكول قالاسىنىڭ شەتكەرى اۋماعىندا ءونىمدى تاسىمالداۋعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن كۇرە جولعا جاقىن جەردە ورنالاسقان. قازىر مۇندا 20 شاقتى ادام ەڭبەك ەتەدى. سولاردىڭ ءبىرى – تەحنولوگ اندرەي فرانتسەۆتىڭ جۇمىسى كاسىپورىنداعى ماڭىزدى قىزمەتتەردىڭ ءبىرى. ءتىپتى، ول زاۋىتقا جۇمىس ىستەگەن التى ايدىڭ ىشىندە شۇجىقتىڭ بىرنەشە جاڭا ءتۇرىن ويلاپ تاپقان.

– بىزدە وندىرىلگەن شۇجىقتاردىڭ 70 پايىزى مەملەكەتتىك ستاندارتتارعا ساي شىعارىلسا، قالعان 30 پايىزى – ءوزىمىزدىڭ شىعارماشىلىق جۇمىس. سونداي 7 ءتۇرلى شۇجىق قازىر تۇتىنۋشىلاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ ءجۇر. جالپى، قازىر تسەحتا شۇجىق ونىمدەرىنىڭ 16 ءتۇرى شىعارىلادى. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ قاتارىن جارتىلاي دايىن ونىمدەرمەن دە تولىقتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر، ‒ دەيدى زاۋىت تەحنولوگى اندرەي فرانتسەۆ.

كاسىپورىن باسشىسى ۆيكتور ەفيموۆتىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا كاسىپورىن ءونىمنىڭ تۇرلەرىن دە، كولەمىن دە كوبەيتپەك. زاۋىت الدىنداعى ەڭ ۇلكەن مىندەت – جىلىنا 200 توننادان استام ءونىم ءوندىرۋ. ءوندىرىس وشاعى بۇل مەجەنى 2018 جىلى ەڭسەرەمىز دەپ وتىر. ايماق سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ قانا قويماي، شەتەلدىك نارىققا جول سالۋ دا كاسىپورىن كوزدەگەن ماقساتتاردىڭ ءبىرى.

باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى «باتىس مارقا لامب» جشس ءۇشىن دە ەكسپورتقا ءونىم شىعارۋ ءبىر كەزدەرى ارمان بولعان ەدى. قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا كاسىپورىن بۇگىندە رەسەيدەن بولەك، يران، قىتاي نارىعىن باعىندىرىپ ۇلگەردى. زاۋىت تامىز ايىندا العاش رەت ءوزى دايىنداعان 18 توننا جاڭا سويىلعان باعلان قوزى ەتىن تەگەرانعا جونەلتتى. اقجايىق اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان «باتىس مارقا لامب» جشس وكىلى راقىمجان سماعۇلۇلىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىق ءوندىرىس ورنى يرانداعى ەت ءونىمى بويىنشا ەڭ ءىرى «سانايە» كومپانياسىمەن كەلىسىمشارت جاساسقان.

– ءبىز يران ەلىنە تۇڭعىش رەت ەكسپورتقا ەت شىعارىپ وتىرمىز. يراندىق ارىپتەستەرىمىزبەن جاساسقان كەلىسىمشارت بويىنشا الداعى ءبىر جىل ىشىندە 1500 توننا توڭازىتىلعان قوزى ەتىن جەتكىزۋىمىز كەرەك. «سانايە» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى ەتتى اپتاسىنا ءۇش رەت جونەلتۋىمىزدى تالاپ ەتىپ وتىر. بۇعان ءبىز دە تەحنيكالىق تۇرعىدان دايىنبىز، – دەيدى راقىمجان سماعۇلۇلى.

جىلىنا 5 مىڭ تونناعا دەيىن توڭازىتىلعان قوزى ەتىن دايىنداي الاتىن قۋاتى بار كاسىپورىن 2015 جىلى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. جالپى قۇنى 2,8 ملرد تەڭگەگە باعالانعان كاسىپورىندا 1,6 ملرد تەڭگەنىڭ قۇرال-جابدىعى ورناتىلعان. بەس گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان وندىرىستىك كەشەندە ءبارى دە تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان. مال سويۋ جانە ەت وڭدەۋ جەلىسىندە قوي سويۋدان باستاپ ەت وڭدەۋگە دەيىنگى جوعارى تەحنولوگيالىق تالاپتار ساقتالادى. اۋىسىمىنا 1 400 باس قوي سويىلادى. دايىن ءونىم تاپسىرىس بەرۋشىگە توڭازىتىلعان تۇردە نەمەسە جىلىكتەلىپ، قوراپقا سالىنعان كۇيىندە جەتكىزىلەدى. مۇندا 3 ايدان 1 جاسقا دەيىنگى قوزى سويىلىپ، ەتىن مۇزدا قاتىرماي، توڭازىتىپ قانا ۆاكۋمدى قاپتامادا ساقتايدى. مۇنداي تاسىلمەن ساقتالعان جاس ەت تابيعي قۇندىلىعىن جويماي، وتە دامدىلىگىمەن تۇتىنۋشى تالعامىنان شىعادى ەكەن.

– قازاقستانداعى مال ەتى وتە قۇنارلى. سوندىقتان ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىستى پايدالانىپ، ارىپتەستىك قاتىناس ورناتىپ وتىرمىز. اپتاسىنا ءۇش مارتە مارقا ەتىن قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جۇمىس جىل بويىنا جالعاسادى. مۇنداي ارىپتەستىك ەكى جاققا دا ءتيىمدى دەپ ويلايمىز، – دەيدى يراندىق كومپانيانىڭ وكىلى حادي حادادزە.

يراندىق كومپانيامەن ىنتىماقتاستىق ورناۋىنا، ەلباسىنىڭ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا ىسساپارمەن بارىپ، سول ەلدىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسۋى، سونىڭ ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستىڭ ودان ءارى بەكۋى سەبەپ بولدى. ەكىنشىدەن، وڭىردە مال شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان. ايماقتاعى ەت ونىمدەرىنىڭ ساپاسى كوپكە ءمالىم. ەندى تۇراقتى تۇتىنۋشىلار قاتارىن كوبەيتىپ، وتاندىق ءونىمدى شەتەل نارىعىنا تۇراقتى تۇردە ەكسپورتتاۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسالماق.

سوڭعى جاڭالىقتار