7 ءساۋىر 2015, 09:26 3449 0 مادەنيەت احمەت ومىرزاق

30 تومدىق تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسى جارىق كوردى

ادەبيەتىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيگە جەتۋىنە تىرەك بولعان، سوزدىك قورى اسا باي انا ءتىلىمىز – بۇگىندە ءوز دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلىپ وتىر. ءتىل – عاسىرلار بويى ۇنەمى دامىپ، جەتىلۋ ۇستىندە بولاتىن جاندى قۇبىلىس. سوندىقتان الەمدە بولىپ جاتقان بارلىق جاڭالىقتار مەن جاڭا ۇعىمداردى تولىق تۇسىندىرە الاتىنداي قۇدىرەتتى بولۋى ءۇشىن كەز كەلگەن تىلدە تەرميندەردىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. حالىقارالىق تەرميندەر ەكى ءتۇرلى جولمەن قولدانىلادى: تەرمين وزگەرىسسىز قولدانىلادى نەمەسە ءتىلدىڭ مۇمكىندىگىنە قاراي اۋدارىلىپ قولدانىلادى. بىزدە وسى ەكى ءتاسىل دە قولدانۋدا. كسرو كەزىندە ورىس تىلىندەگى كوپتەگەن تەرميندەردى وزگەرىسسىز قابىلداساق، سوڭعى جىلداردا عالىمدار تاراپىنان بۇل ىسكە باسقاشا كوزقاراسپەن قاراپ، تەرمين سوزدەردىڭ انا تىلىمىزدەگى بالاما نۇسقالارى قولدانىسقا ەنگىزىلىپ ءجۇر.

دەگەنمەن قازاق تىلىندەگى تەرمين سوزدەردى ءبىر ىزگە ءتۇسىرىپ، جالپى بىردەي انىق تا تۇسىنىكتى ەتۋ – ۇلكەن كۇش پەن قارجىنى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دەر كەزىندە مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنعان بۇل ءىستىڭ ناتيجەسى 30 تومدىق قازاقشا-ورىسشا، ورىسشا-قازاقشا تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسى رەتىندە كورىنىپ، وتكەن اپتادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا سول كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولىپ ءوتتى.

مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىستار كوميتەتىنىڭ تاپسىرىسىمەن دايىن­دالىپ، «قازاقپارات» كورپورا­تسيا­سى باسىپ شىعارعان 30 تومدىق تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر توپتاماسىن 52 مەكەمەدە – جوعارى وقۋ ورىندارىندا، عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا، اكادەميالاردا، مينيسترلىكتەر مەن پارلامەنتتە، سالالىق مەكەمەلەردە جۇمىس جاسايتىن 144 عىلىم دوكتورى، 120 عىلىم كانديداتى، جالپى 350-دەي ادام دايىنداعان.

تۇساۋكەسەر ءراسىمىن اشقان قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىستار كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سالەموۆ مىرزا ءوز سوزىندە سوزدىكتەر توپتاماسىنىڭ «قر تىلدەردى دامىتۋ مەن قولداۋدىڭ 2011–2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» اياسىندا دايىندالعانىن، وسى جۇمىستى اتقارۋ نەگىزىندە ەلباسىنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ تەرمينولوگيالىق قورىن جاساۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنىڭ ابىرويمەن ورىندالعانىن ايتا كەلە، اۆتورلىق ۇجىم مۇشەلەرىنە ۇلكەن قاجىرلى ەڭبەكتەرى ءۇشىن مينيسترلىك اتىنان العىس ايتتى.

سونىمەن بىرگە تۇساۋكەسەر راسىمىندە ءسوز سويلەگەن وسى جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشىسى، قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىم­دار اكادەمياسىنىڭ پرەزي­دەن­تى اسقاربەك قۇسايىنوۆ، ل.گۋمي­لەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ پروفەسسورى، تەحنيكا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى التىنبەك شارىپباەۆ، قر ۇلتتىق عىلىم اكا­دە­مياسىنىڭ اكادەميگى، تەحنيكا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى بىرلەسبەك الياروۆ، ا.بايتۇرسىنىۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءالىمحان جۇنىسبەكوۆ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور دانداي ىسقاقۇلى، ق.ساتپاەۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى قالىبەك قونىسپاي، ءو.ا.جولداسبەكوۆ اتىنداعى مەحانيكا جانە ماشيناجاساۋ ينستي­تۋ­تىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، تەح­نيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ارلوپ احمەتوۆ، ق.ساتپاەۆ اتىنداعى ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ناسىپقالي سەيىتوۆ، قازاق مەم­لەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى رىسباي ساتىمبەكوۆ، س.ج.اسفەندياروۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ پروفەسسورى جاۋباستى احمەتوۆ سەكىلدى كورنەكتى عالىمدار «عىلىم مەن تەحنيكانىڭ، ءوندىرىس پەن مادەنيەتتىڭ بارلىق سالالارىن قامتيتىن سوزدىكتەر توپتاماسىن دايىنداۋ جۇمىستارى كوميتەتپەن جاسالعان شارت نەگىزىندە 2012-2014 جىلدارى جۇرگىزىلگەنىن، سالا تەرمينولوگياسىن قالىپتاستىرۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن سالا ماماندارى مەن عالىمدار، ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى، رەسپۋبليكالىق تەمينولو­گيا­لىق كوميسسيا مۇشەلەرى بىرلەسە وتى­رىپ اتقارعان جانە جالپى جۇرتشىلىق پىكىرى ەسكەرىلە وتىرىپ دايىندالعان وسىن­داي كولەمدى جۇمىس نەگىزىندە قازاق ءتىلىنىڭ 250 مىڭنان اسا سالالىق تەرميندەر قورى جاسالىپ، قازاق ءتىلى تەرمينولوگياسىنىڭ عىلىمي نەگىزدە دامىپ، كەمەلدەنە تۇسۋىنە ناقتى نەگىز قالانعانىن» ايتتى.

تۇساۋكەسەردە اۆتورلار ۇجىمى وسى جۇمىستار ارقىلى ۇسىنىس-پىكىر ايت­قان ءتىل جاناشىرلارىنا العىستارىن جەت­كىزىپ، ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋدا تاباندى ساياسات ۇستانىپ وتىرعانىنا ريزاشىلىق سەزىم ءبىلدىردى.

سوزدىكتەردى باسىپ شىعارعان «قاز­اق­پارات» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزي­دەن­تى قونىسبەك بوتپاي ولاردى سا­پالى جانە ۋاقتىلى شىعارۋعا باسپا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اكادەميا قىزمەت­كەر­لەرىمەن بىرگە ۇلكەن ىجداھاتتىقپەن ەڭبەك ەتكەندەرىن ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار