1 قازان, 14:39 388 0 قاۋىپسىزدىك ارايلىم بيمەنديەۆا

اپات ايتىپ كەلمەيدى دەسەك تە...

مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ءبىزدىڭ تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپاتتار داۋىرىنە اياق باسقانىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ، ەلىمىزدە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىن قايتا قۇرۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنت توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ الدىنا ەل حالقىنىڭ، وبەكتىلەرى مەن اۋماقتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر قويدى. وسى ورايدا حالىقارالىق Túrkistan گازەتى جاڭادان قايتا قۇرىلعان توتەنشە جاعداي مينيسترلىگىنە تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى اپاتتار تۋراسىندا ساۋالدار جولداعان بولاتىن.

جىل سايىن كوكتەمدە سۋ تاسقىنى مەن سەل قاۋپى كۇشەيەدى. ەلىمىزدى COVID-19 ىندەتى جايلاپ، حالىقتىڭ كۇن كو­رى­سى قيىنداعان كە­زەڭدە ماقتاارالدى ءبىر ءتۇن­نىڭ ىشىندە سۋ باسىپ، حا­لىق بار مال-ءمۇل­كىنەن ايىرىلدى. وزبەكستان تاراپى اپاتتىڭ شى­عىنىن وتەۋگە اتسالىستى، قاراپايىم حا­لىق قولىنان كەلگەن كومەگىن اياماي، ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن گۋمانيتارلىق كومەك اعى­لىپ كەلىپ جاتتى. مۇنداي سۋ تاسقىنى قايتالانعان جاع­دايدا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قا­زىرگى دايىندىعى قالاي دەگەن ساۋال تۋىندايدى. مي­نيسترلىك سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق ماق­ساتىندا وڭىرلەرگە قورعانىس ءبو­گەتتەرىن سالۋ جانە ءجون­دەۋ، جاعالاۋدى بە­كىتۋ، ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ، سۋ تاس­قىنى قاۋپى بار وزەندەردىڭ ارنالارىن تۇزەتۋ، سۋ بۇرۋ ارنالارىن ورناتۋ، ارنالاردى، ارىقتار مەن اۆتو جانە تەمىرجول كوپىرلەرى استىنداعى سۋ ءوت­كىزۋ قۇرىلىستارىن تازارتۋ بويىنشا جۇمىس­تار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى.

سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا توتەنشە جاعدايلاردىڭ ال­دىن الۋ ماقساتىندا 2017-2020 جىلدارعا ار­نال­عان سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ الدىن الۋ جونىندە جول كارتاسى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. قابىلدانعان شا­رالار ءناتي­جەسىن­دە تاسقىن بولعان 1 046 ەلدى مە­كەننىڭ 437-دە سۋ باسۋ قاۋپى تولىعىمەن جويىلسا، 287-دە قاۋىپتى بارىنشا ازايتۋ شاراسى قاراس­تى­رىلعان.

جالپى، توتەنشە جاعدايلار مينيستر­لىگى يەلىگىندە سۋ تاسقىنىنا قارسى كۇ­رەس ءجا­نە زارداپ شەككەندەردى ەۆاكۋاتسيالاۋ ءۇشىن 1 790 تەحنيكالىق قۇرال بار، ال سۋ تاسقىنى وراسان زور بولعان جاعدايدا ءىىم كۇش­تەرى مەن قۇرال­دارى­نىڭ توبى كومەككە كە­لەدى. كوكتەمدە بولۋى ءمۇم­كىن توتەنشە جاع­دايلارعا مامانداردىڭ دايىن­دى­عىن تەكسەرۋ ءۇشىن جىل سايىن «كوكتەم» رەس­پۋب­ليكالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋلارى ءوت­كىزىلەدى.

سونىمەن قاتار قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى­نىڭ ۇكىمەتى، قىرعىز رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ۇكى­مەتى، تاجىكستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ ۇكىمەتى، ءتۇر­كىمەنستاننىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانە ءوز­بەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى گيدروتەحنيكالىق قۇرى­لىستاردىڭ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ جوباسى پى­سىق­تالۋدا.

بىلتىر ارىس قالاسىنداعى كسرو داۋىرىنەن قال­عان اسكەري ءبولىمنىڭ قارۋ-جاراق قوي­ماسىندا بولعان جارىلىس سوڭى الاپات ورتكە ۇلاس­قان بولاتىن. قالا ەۆاكۋاتسيالانىپ، ەلىمىزدە ءتو­تەنشە جاعداي جاريالاندى. ەلدى دۇرلىكتىرگەن جا­رىلىس بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ ءىرى تەحنوگەندىك اپات دەپ باعالاندى. توتەنشە جاعداي سال­دارى­­نان 7 633 جەكە باسپاناعا جانە 100 كوپ قاباتتى ءۇي­گە زيان كەلدى. اپاتتىڭ سالدارىمەن كۇرەس شا­رالارى قالاي ءجۇرىپ جاتىر دەگەن ساۋالىمىزعا: «قالا 17 سەكتورعا بولىنگەن جانە ءار سەكتورعا اكىمدىكتەردەن، وبلىستاردان، رەسپۋبليكالىق ماڭى­زى بار قالالاردان جاۋاپتى تۇلعالار بە­كىتىلدى. ءار وبلىس ءوز سەكتورىنداعى قۇرىلىس جۇ­مىس­تارىنا جاۋاپ بەرەدى. ءاربىر تۇرعىن ۇيدە كەلتىرىلگەن زيانعا بايلانىستى اقاۋ اكتىسى بويىنشا جاسالعان سمەتاعا سايكەس قۇرىلىس جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا 7 534 جەكە تۇرعىن ءۇي جانە 97 كوپ قاباتتى ءۇي جوندەلدى. تۇرعىن ءۇي­لەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى بەكىتىلگەن ءون­دىرىستىك كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلۋدە»، – دەپ جاۋاپ بەردى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى.

ءبىزدى الاڭداتقان ەندىگى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ورمان ءورتىنىڭ كوبەيۋى. جالپى، جىل سايىن رەس­پۋبليكادا ورتا ەسەپپەن 4 مىڭ تا­بيعي ءورت دەرەگى تىركەلەدى. ءورتتىڭ جالپى اۋ­دانى شامامەن 200 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتەدى، ال ورتتەن كەلتى­رىل­گەن زالال 150 ملن تەڭگەدەن اسادى. مينيسترلىك ور­مان ورتتەرىنىڭ 80 پايىزعا جۋىعى ادامداردىڭ سال­عىرتتىعىنان بولادى دەپ مالىمدەدى. تابيعي ءورت­تەردى سوندىرۋگە جالپى العاندا 34 مىڭ ادام ءجا­نە 6 مىڭ تەحنيكا كۇشى جۇ­مىلدىرىلادى. ور­مان-دالا القاپتارى مەن دەمالىس ورىندارىندا ءجۇر­گىزىلگەن رەيد بارىسىندا ورىلعان ءشوپتى ءور­تەگەنى جانە باسقا دا ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارىن بۇز­عانى ءۇشىن 976 ازامات اكىمشىلىك جاۋاپكەرشى­لىككە تار­تىلعان. سالىنعان ايىپپۇل كولەمى دە قو­­­ماقتى، 4,7 ملن تەڭگەدەن اسادى.

الايدا قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قارا­ماس­تان، ءورتتىڭ قاۋىپتى كەزەڭى باستالعالى بەرى ەل اۋ­ماعىندا دالا ءورتىنىڭ 2,3 ەسە ءوسۋى تىركەلگەن. سا­لىستىرۋ ءۇشىن ايتساق، بىلتىر 51 فاكتى تىركەلسە، بيىل 119-عا جەتكەن. وسى ورايدا مينيسترلىك تا­بيعي ورتتەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىس­تاردى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزەتىنىن جانە باس­شى­لىقتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولاتىنىن حابارلادى.

سوڭعى جىلدارى ەلدەگى بيىك عيماراتتار ورتكە وراناتىن جاعدايلار كوبەيدى. ال ءورت كەزىندە ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – ازاماتتاردى قۇت­قارۋ. وسى ورايدا توتەنشە جاعداي­لار مي­نيستر­لىگى ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن بۇزۋعا كو­بىنەسە تۇرعىنداردىڭ وزدەرى جول بەرەتىنىن ەس­كەرە وتىرىپ، قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىم­دارمەن، جەر­گىلىك­تى اتقارۋشى ورگاندار­دىڭ وكىلدەرىمەن ءبىر­لەسىپ جوعارى قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تۇرعىن­دا­رىمەن تۇراقتى نەگىزدە جيىندار وتكىزەدى.

قازاق اپات ايتىپ كەلمەيدى دەيدى. توسىننان كەلەر تابيعاتتىڭ اپاتىنان ەشكىم ساق­تاندىرىلماعان. الايدا «ساقتان­ساڭ، ساق­تاي­مىن» دەگەن ناقىل ءسوز بار. وسى ورايدا توتەنشە جاع­داي سالاسى ماماندارى­نىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى قان­داي دەڭگەيدە دەگەن ساۋال تۋىندايدى. ازا­ماتتىق قورعاۋ سالاسىندا بىلىكتى مامانداردى دايار­لاۋ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى قىز­مەتىن ۇيىمداس­تىرۋداعى باسىم باعىتتىڭ بىرىنە اينالعان. بۇل باعىتتا كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتى 1997 جىلدان باستاپ 5 مىڭنان استام مامان دايارلاعان، ازاماتتىق قورعاۋ ورگان­دارى­نىڭ 4,5 مىڭنان استام قىزمەتكەرى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتكەن. قازىرگى ۋاقىتتا تجم بولىمشە باس­شىلارىنىڭ 98,9 پايىزىنىڭ بەيىندى با­زالىق ءبىلىمى بار جانە ولار ازاماتتىق قور­عاۋ سالاسىنداعى بىلىكتى ماماندار.

بيىل ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق قورعاۋ ور­گاندارىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تو­لا­دى. قازىرگى كەزدە توتەنشە جاعدايلار مي­نيستر­لىگى ءوزىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىمەن تەح­نوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلارعا دەن قوياتىن جە­دەل قىزمەتتى اتقارادى. بۇل – تۇراق­تى سۇرا­نىس­تاعى جانە تاۋلىك بويى دايىن­دىقتا تۇرعان كۇش­تەر مەن قۇرالدار. يەلى­گىندە ءورت ءسوندىرۋ، اۆا­­ريالىق-قۇتقارۋ جانە ارنايى تەحنيكالار، جاب­دىقتار مەن جا­راقتار بار.

قۇرامىنا ءورت سوندىرۋشىلەر، قۇت­قارۋ­شى­لار، كينولوگتار، دارىگەرلەر، پسيحو­لوگتار، ۇش­قىشتار كىرەتىن توتەنشە جاع­داي قىزمەتكەرلەرى ەل باسىنا قاۋىپ ءتون­گەن سىن ساعاتتا ايانىپ قالعان ەمەس. سوڭعى جىل­دارى رەسپۋبليكانىڭ ءورت-قۇت­قارۋ ءبولىم­شەلەرىن يننوۆاتسيالىق تەحنيكالىق قاي­تا ج­اراقتاندىرۋ بويىنشا بەلگىلى ءبىر ءنا­تي­جەلەرگە قول جەتكىزدى. زاماناۋي تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن تۇبەگەيلى جاڭا جانە ءتيىمدى ءورت ءسون­دىرۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلدى.

مينيسترلىك ءزىلزالا مەن اۆاريالاردىڭ سال­دارىن جويۋ، ولاردىڭ تۋىنداۋ قاتەرىن باس­قارۋدى، الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق جانە ەكو­لوگيالىق جۇيەلەرگە اسەرىن ازايتۋعا كۇش سالىپ وتىر. سونىمەن قاتار اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋشى­لىق جانە قۇقىقتىق شارالار قابىلدانۋدا. سالىنىپ جاتقان جانە ىسكە قوسىلاتىن مەم­لەكەتتىڭ ونەركاسىپتىك ينف­راقۇرىلىمىنىڭ قاۋىپتى جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسا­ن­دار­دىڭ اۆارياعا قارسى تۇراق­تىلىعىن ارت­تىرۋ جونىندەگى شارالار كەشەنى ىسكە اسىرىلۋدا.

قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسى توتەن­شە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ ال­دىنا ەل حالقىنىڭ، وبەكتىلەرى مەن اۋماق­تارىنىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءجونىن­دە ناقتى مىندەتتەر قويدى. ولاردى شەشۋ كۇن سايىنعى كۇشەيتىلگەن با­قىلاۋدا تۇر. تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپات­تاعى توتەنشە جاع­داي­­لاردىڭ الدىن الۋ، جويۋ تياناقتى ازىرلىك­تى تالاپ ەتەدى. بىرنەشە قىزمەتتى بىرىكتىرەتىن قۇرىلىم ونەركاسىپ قارىشتاپ دا­مىعان زاماندا مەملەكەتتىڭ ءاربىر ازاماتى مەن ەكو­نو­ميكالىق الەۋەتىمىزدى قاۋىپ-قاتەردەن قور­­عاۋدى جۇزەگە اسىرادى.

سوڭعى جاڭالىقتار