30 قىركۇيەك, 19:51 774 0 اتاجۇرت باقىتبەك قادىر

مۇنايلى ولكەدە دە اعايىن مۇڭسىز ەمەس (+ۆيدەورەپورتاج)

اتىراۋ ءوڭىرى تۇركىمەنستان، وزبەكستان جانە رەسەيدىڭ استراحان وبلىسىمەن شەكتەسەدى. وڭىردە 2018 جىلعى ساناق بويىنشا 631 841 جان سانى تىركەلگەن. ونىڭ 20 مىڭنان استامى – شەتەلدەن كوشىپ كەلگەن قانداستار. وسىعان وراي گازەتىمىزدىڭ Atajurt جوباسى اياسىندا اتىراۋ وبلىسىنا ارنايى ىسساپارمەن بارىپ، قانداستاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك.

اتىراۋعا جاساعان ساپارىمىزدا اۋەلى ءدۇ­نيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ جەرگىلىكتى وكىلى، بەلگىلى قالامگەر وتەپ­بەرگەن الىمگەرەەۆپەن جولىقتىق. ول كىسى – اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ تەلەراديوسىندا ۇزاق جىل­دار قىزمەت ەتكەن ارداگەر جۋرناليست،  ما­حامبەت اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. «قۇر­مەت» وردەنىنىڭ يەگەرى. «ەدىل جايلاعان قا­زاقتار»، «الاش اڭساعان ازاتتىق»، «ساراي­شىق» جانە «شەتەل اسقان اعايىن» سەكىلدى قۇن­دى ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى. قازىر دۇنيەجۇزى قا­زاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتىراۋداعى ءبولىم جەتەكشىسى قىزمەتىن اتقارۋدا.

– تاعدىر-تالايىمەن، قىزمەت بابىمەن، باس­قا دا جاعدايلارمەن قيىر قونىپ، شەت جاي­لاعان قانداستارىمىز كوپ. قازىر الەم­نىڭ 46 ەلىندە قازاقتار ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مى­ناۋ ىرگەلەس جاتقان استراحان وبلىسىندا 250 مىڭنان استام قانداسىمىز تۇرادى. ودان ارى قالماق رەسپۋبليكاسىندا 5 مىڭ­نان استام، سارتاۋدا (ساراتوۆ) 80 مىڭنان استام قازاق بار. ولاردىڭ كوبى ءبىزدىڭ باتىس اي­ماققا جاقىن جاتقان جەرلەر بولعان­دىق­ت­ان وسىندا كوپتەپ كەلەدى.

دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستى­عى­نىڭ اتىراۋداعى ءبولىمى 2004 جىلدان باس­تاپ جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇل ءبولىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – اتىراۋ وبلىسىنا ىرگەلەس جات­قان ەلدەردەگى قازاقتارمەن جۇمىس ىستەۋ جانە وسىندا كوشىپ كەلگەن اعايىنداردىڭ جاعدايىنا قارايلاسۋ. وسى رەتتە اتىراۋ وبلىسىندا كوشى-قون قىزمەتى 1994 جىلدان باس­تاپ جۇمىس ىستەي باستادى. يران، تۇركيا، ءتۇر­كىمەنستان جانە وزبەكستاننان قان­داس­تار قونىس اۋداردى. تۇركىمەنستانداعى اعايىن­دار ءبىزدىڭ جىلىوي دەگەن جەرمەن بۇرىن­نان جاپسارلاس جاتىر. ودان بولەك، قاراقالپاقستاننان اعايىندار كوپتەپ كەلدى. ولاردىڭ دا ارعى ءتۇبى اشتىق كەزىندە كەت­كەن جانە شەكارا بولگەندە شەتتە قالعان وسى ءوڭىردىڭ ادامدارى، – دەيدى دۇنيەجۇزى قا­زاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى وتەپ­بەرگەن الىمگەرەەۆ.

– ىرگەلەس جاتقان استراحانداعى قازاق­تار­دىڭ «جولداستىق» دەگەن قوعامدىق ءما­دەني-رۋحاني ورتالىعى تاباندى، جۇيەلى جۇ­مىس ىستەپ كەلەدى. رەسەيدىڭ ءبىراز جەرىندە ءبو­لىمدەرى بار. جىل سايىن ۇلتتىق مەرەكە­لەر­دى ۇلىقتاپ، قازاقىلىقتى ساقتاپ قالۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. رەسەيدىڭ باسقا ولكەلەرىمەن سالىستىرعاندا استراحانداعى قازاقتاردىڭ قا­زاق ءتىلىن ءبىلۋى، ۇلتتىق بولمىستى جانە سالت-ءداستۇردى ساقتاۋى اناعۇرلىم ارتىق. ولاردىڭ تەك اتىراۋ وبلىسى عانا ەمەس، جال­پى باتىس ايماقتارداعى ورال، اقتوبە، ماڭ­عىستاۋ وبلىستارىمەن دە رۋحاني-ءما­دەني بايلانىسى بەرىك، – دەيدى ول.

اتىراۋ – مۇنايلى، باي ولكە دەيمىز. الاي­دا وندا ورالعان اعايىنداردىڭ الەۋ­مەت­تىك جاعدايى ءالى السىزدەۋ ەكەنى بايقالادى. وسى­عان قاتىستى سۇراعىمىزعا:

– العاش كەلگەن كەزدە قانداستاردى باس­پا­نامەن قامتۋ مۇمكىندىگى بولدى. جۇمىس تاۋىپ بەرۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلعان ەدى. قا­زىر ونىڭ ءبارى سيرەدى. سوندىقتان پروبلەما دا كوبەيدى. جاسىراتىن نەسى بار، قان­داس­تاردى قۇجاتتاندىرۋ ىسىندە دە كەمشىلىكتەر جەتەدى. مىسالى، شەتەلدەردەن ءارتۇرلى سالا­نىڭ قىر-سىرىن يگەرگەن ماماندار كەلەدى. ولاردى دۇرىس پايدالانۋ جاعى دا جەتىڭ­كىرە­مەي جاتىر.

اڭگىمەنىڭ ءبارى زاڭعا كەلىپ تىرەلەدى. زاڭ سول­قىلداق. ونى تياناقتاپ الماي حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ قيىن، – دەپ جاۋاپ بەردى ول.

سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، رە­سەيدەن كوبىنە وندىرىسكە يكەمدى ماماندار كەلەدى. ءبىزدىڭ جاعدايدا مۇنايىمىز بار، قۇ­رىلىسىمىز بار بۇگىنگى يندۋستريا ءار سالالى. سونىڭ ناعىز ماماندارى شەتتەن كە­لە­تىن قانداستاردىڭ اراسىندا كوپ. ءوز­بەكستاننان اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ ماماندارى كەلەدى. ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتامىز دەپ ايقايلاعاندا داۋىسىمىز قاتتى شىعادى، ال ەڭكەيىپ كۇرەك ۇستاساق، بەلىمىز بۇگىلمەيدى. قىسقاشا ايتقاندا، قا­لاي دا شەتەلدەن كەلىپ جاتقانداردىڭ بىزگە اكەلەتىن وزىندىك جاڭالىعى مول.

ءبىز قانشا دەگەنمەن كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇرا­مىندا بولدىق. سول سانامىزعا ابدەن ءسىڭ­گەنى سونشا، ءىس-قاعازداردىڭ كوبىن ورىسشا ءجۇر­گىزگىمىز كەلىپ تۇرادى. ال شەتتەن كە­لەتىندەردىڭ دەنى ورىس ءتىلىن بىلمەيدى. دايىن ماماندار ءوز سالاسى بويىنشا قىزمەت ىستەي المايتىنى دا سودان. شەتتەن كەلىپ جاتقان ماماندار ءبىر سوزبەن ايتقاندا ءوز مۇمكىن­دىكتەرىن پايدالانا الماي وتىر.

سوندىقتان ءبىز تاۋەلسىزدىكتى نىعايتامىز دە­سەك، انا تىلگە كوڭىل ءبولۋىمىز قاجەت. قازاق ءتىلى سالتانات قۇرسا، شەتەلدەن كەلگەن قازاق­تار­دىڭ بار مۇمكىندىگىن اشا الار ەدىك، – دەپ اعىنان جارىلعان دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىم­داستىعىنىڭ وكىلى وتەپبەرگەن ءالىم­گەرەەۆتىڭ بىزگە بەرگەن جاۋابىنا قاراپ، اتى­­راۋداعى قانداستاردىڭ الەۋمەتتىك احۋا­لىن زەرتتەي ءتۇسۋىمىز قاجەت دەپ تۇيدىك.

البەتتە، الدىمىزدان سول قۇجات ءما­سەلەسى، ءبىلىم سالاسى جانە اۋىل شارۋاشى­لى­عىنا قاتىستى قوردالانعان تۇيتكىلدەر كەز­دەستى. ەندەشە سولارعا جەكە-جەكە توقتا­لىپ وتەيىك.

قانداستار نەگە نەكە كۋالىگىن الا الماي ءجۇر؟

اتىراۋ قالاسىنداعى مەيرامحانا­لار­دىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەيتىن قازاقستان ازا­ماتى قۋانىش جۇمابەك جانە قالي قاب­دىۋاقي ومىرلىك سەرىگىن تاۋىپ، ۇيلەن­گەنىنە ءبىر جىلداي ۋاقىت بولسا دا، نەكە كۋالىگىن الا الماي جۇرگەنىن ايتادى.

– مەن تۇركى­ستان وبلىسىندا تۋىپ-ءوس­كەن­مىن. قا­زاقستان ازاماتىمىن. جارىم گۇل­جانار وركەنباەۆا قاراقالپاق­ستان­نان كو­شىپ كەلگەن. شا­ريعات بويىنشا نەكەمىز قيىل­دى. بىراق زاڭ­دى نەكە كۋالىگىن الا الماي ءجۇرمىز. ايەلىمە قازاق­ستان ازاماتتىعىن دا بەرمەي وتىر. ول قۇ­جاتتاردى الۋ ءۇشىن قا­راقالپاقستانعا بارىپ، انىقتامالار الىپ كەلۋى قاجەت ەكەن. قا­زىر شەكارالار جا­­بىق. ال ول انىق­تا­مالاردى اكەلمەسەك دە­­پور­تاتسيالايتىنىن ايتادى، – دەيدى قۋا­نىش جۇمابەك. ال قان­داسىمىز قالي قاب­دىۋاقي:

– مەن 2017 جىلى كىركۇيەكتە قىتاي­دىڭ تارباعاتاي وب­لىسىنان قازاق­ستاننىڭ اتىراۋ وب­لىسىنا كوشىپ كەل­دىم. 2018 جىلى مامىردا قازاقستان ازاماتتىعىن الدىم. شاريعات بويىن­شا نەكەمىز قيىل­دى. ال جۇ­بايىم قاراقال­پاق­­ستان­­نان كەلگەن. بيىل اق­پان ايىنان بەرى قازاق­ستان­­­دا ءجۇرىپ-تۇرۋ مەر­­­­زىمىن 3 اي سايىن ۇزار­تىپ وتىر­­­­مىز. كو­شى-قون قىزمەتى ايەلى­مە «ەندى مەرزىمىن سو­زىپ بەرمەيمىز، قا­راقال­پاق­­ستانعا قايت» دەپ وتىر، – دەيدى.

بۇل تۋرالى زاڭگەر ماماندار قازاقستان ازاماتى شەتەل ازاماتىنا ۇيلەنگەن جاعداي­دا نەكە كۋالىگى بەرىلۋى زاڭدى ەكەنىن ايتادى. تەك شەتەل ازاماتى كەلگەن ەلىنەن بۇرىن نە­كەدە بولماعان دەگەن انىقتاماسى بولسا جەت­كىلىكتى. ال ازاماتتىق الۋىنا مۇلدە كە­دەرگى بولماۋى كەرەك دەيدى.

;feature=youtu.be&ab_channel=TurkistanInternationalPoliticalWeekly

ۇبت-دان شەكتىك بالل جيناي الماي قالعان قانداستار نە ىستەيدى؟

2019 جىلعى قاراشادا قىتاي ەلىنىڭ ىلە وب­لىسىنان اتىراۋ قالاسىنا كوشىپ كەلگەن قانداسىمىز سەرىك ايپانۇلى بالالارىنىڭ وقۋ ۇلگەرىمىنە كوڭىلى كۇپتى. اسىرەسە، ون جىل قى­تاي تىلىندە ءبىلىم العان قىزى بيىل ون ءبىرىن­شى سىنىپتى ونلاين وقىپ جاتىر. وسى­عان وراي ەندى قىزى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇس­پەي قالا ما دەپ الاڭدايدى.

– بۇل كىسىلەر ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق بولمىسىن، سالت-ءداستۇرىن ساقتاۋ جانە قازاقستاندا ءوز انا تىلىندە ءبىلىم الۋى ءۇشىن كوشىپ كەلگەن. بالالارىنىڭ بارلىعى قىتاي تىلىندە ءبىلىم العان. وسى جاقتىڭ جازۋىن دۇرىس بىلمەيدى. قازىرگى كوروناۆيرۋس جاعدايىنا بايلانىس­تى ونلاين وقىپ جاتىر. وقۋ ۇلگەرىمدەرى ءماز ەمەس. سول ءۇشىن اكە-شەشەسى بالالارىن وقى­تامىز دەپ كەلگەندە ەرتەڭ وقۋعا تۇسە الماي قالا ما دەپ الاڭداپ وتىر. ونداي جاعدايدا قانداي جەڭىلدىك بولادى؟

قازىر بۇل جان­دار­دىڭ باسىندا باس­پاناسى جوق. جۇمىس­سىز. مەنىڭ ءۇيىم­دە تۇرادى. جال­­پى 13 ادام ءبىر ۇيدە تۇرىپ جاتىرمىز. مەم­لەكەت تاراپىنان ەشقانداي كومەك بول­عان جوق. اتىراۋ وبلىسىندا ونداي قول­داۋ­لار بولماي وتىر، – دەيدى ءىنىسى ەرجان اي­پانۇلى.

– مەنىڭشە، قان­داسىمىز سەرىك اي­پان­ۇلىنىڭ قى­زى وقۋعا ءتۇسىپ كەتۋى قيىن. ءويت­كەنى ون جىل بويى قىتاي تىلىندە ءبىلىم العان. ءتىپ­تەن وسىندا ءبىر جىل بويى دايارلىق وقىپ جات­قاندار­دىڭ كوبى بيىل گرانتقا تۇسە المادى. شەكتىك بالل الا الماي قال­عاندار كوپ. ولار تۇگىلى ون ءبىر جىل قا­زاقستاندا وقىعان جەر­گىلىكتى بالالار وقۋعا تۇسە الماي جاتادى. مۇن­داي شەتەلدەن كەلىپ وقۋعا تۇسە الماي قال­عان تالاپكەرلەر كوپ، – دەيدى «جىبەك جو­لى باۋىرلاستار» قوعام­دىق بىرلەستىگىنىڭ جە­تەكشىسى ءاليا تازابەكوۆا.

بۇل تۋرالى «وتانداستار قورىنىڭ» كەاق ءبىلىم باعىتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى، بعم رەسپۋبليكالىق ءبىلىم گرانتتارىن بەرۋ جونىندەگى كونكۋرستىق كوميسسياسىنىڭ ءمۇ­شەسى نۇرىمجان جۇماعازيەۆ بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:

«شەتەلدەن كوشىپ كەلەتىن قانداستارعا قا­تىستى ءبىلىم سالاسى بويىنشا قاراستى­رىل­عان جەڭىلدىك ايماقتارعا بولىنبەيدى. ەلى­مىزدىڭ 24 جوو-دا دايارلىق وقۋعا بولادى. «مى­ناۋ وزبەكستاننان كەلگەن، مىناۋ قى­تايدان كەلگەن» دەپ بولىنبەيدى. بارلىق قان­داس تالاپكەرگە بىردەي جىل سايىن 4 پايىز جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ستا­تيس­تيكاعا سۇيەنسەك، ورتا ەسەپپەن العاندا قى­تاي ەلىنەن كەلگەن قانداستاردان جىل سايىن 500 ستۋدەنت ءبىلىم گرانتىنا يە بولادى ەكەن. سوندىقتان اتا-انالار الدەن جەڭىل­دىك ىزدەپ وقۋشىنىڭ پسيحولوگياسىن بۇز­باي، كەرىسىنشە تالاپ قويىپ، جىگەرلەندىرىپ، جاقسىلاپ دايىنداۋى قاجەت».

;feature=youtu.be&ab_channel=TurkistanInternationalPoliticalWeekly

مال دارىگەرى قانداستىڭ تۇيەسىن نەگە سويدىردى؟

اتىراۋ وبلىسىنىڭ داڭقى مۇنايىمەن عانا ەمەس، تۇيە شارۋاشىلىعىمەن دە شىق­قانى بەلگىلى. وتكەن عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا ەلىمىزدەگى تۇيەلەردىڭ 45 پايىزدان استامى وسى وڭىردە ءوسىرىلىپ، توننالاپ ەت، شۇبات، ءجۇن وتكىزىپ، تۇيە مالىنىڭ پايداسى مول ەكەنىن دالەلدەگەن بولاتىن.

قازاقستاننىڭ 180 ميلليون جايى­لىم­دىق جەرىنىڭ 80 ميلليون گەكتارى – ءشول، 36 ميلليون گەكتارى – شولەيتتى القاپ. دەمەك، ايلاپ سۋ ىشپەسە دە، شولگە ءتوزىمدى ويسىلقارا تۇقىمىن وسىرەمىن دەۋشىلەرگە ءورىس جەتەدى. ءورىس جەتەدى، بىراق پيعىل جەتپەي جاتقانداي. ولاي دەيتىنىمىز 2004 جىلى قاراقال­پاق­ستان­نان اتىراۋ وبلىسىنا كوشىپ كەلگەن قان­­داسىمىز تۇيەشى ساندىباي قۇلمىشوۆ قاريا تۇيە شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كەدەرگىلەر بارىن ايتادى.

– قاراقالپاقستان بۇرىن قازاقستاننىڭ جەرى بولاتىن. 1936 جىلدارى وزبەكستان ماق­تا ەگەمىز دەپ ماسكەۋدەن ۋاقىتشا سۇراپ ال­عان ەدى. مەن سول جەردە ومىرگە كەلدىم. قا­راقالپاقستاننىڭ 55 پايىزى – قازاقتار. ولار عاسىرلاردان بەرى جالعاسقان حال­قى­مىزدىڭ قالپىن بۇزباي ساقتاعان جەر. وكى­نىشكە قاراي، ول جەر شەكارانىڭ سىرتىن­دا قالىپ قويدى. ەل تاۋەلسىزدىك العان سوڭ اتاجۇرتقا كوشۋدى ماقۇل كورىپ، 2004 جىلى ەلگە كەلدىك، – دەيدى قانداسىمىز.

– 2012 جىلى ءوزىمىز بۇرىننان بىلەتىن تۇيە شارۋاشىلىعىمەن اينالىسا باستادىم. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىن­­شا نەسيە الىپ، ماڭعىستاۋ وبلىسىنان 13 تۇيە اكەلىپ ءوسىردىم. بۇل ءبىر وركەشتى ارۋانا تۇقىمدى تۇيەلەر، – دەيدى شارۋاشى­لىق يەسى.

ساندىباي قۇلمىشوۆ قاريانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، تۇيە شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ون­شا قيىن دا ەمەس ءتارىزدى. سەبەبى بۇل تۇيە ما­لى باسقا تۇلىكتەرگە قاراعاندا كونبىستەۋ كەلە­دى. قانداسىمىز ءوسىرىپ وتىرعان تۇيە­لەر­دىڭ ەرەكشەلىگى – ءسۇتى مول، ىستىق پەن ءشول­گە ءتوزىمدى. بىراق قازىر مال وسىرۋدە كەدەر­گىلەر كوپ. سونىڭ بىرىنە توقتالىپ وتەيىن. كە­دەرگىنى تابيعاتتان دا ەمەس پەندەلەردەن كو­رىپ وتىرمىز. ول – مال دارىگەرلەرى. حا­لىق­تىڭ ساۋ مالىن اۋرۋعا شىعارىپ، ارزان با­عامەن ەتكە تاپسىرۋ بەلەڭ الدى. بۇل جا­ع­داي ەلىمىزدىڭ بارلىق جەرىندە بار جايت.

– 2017 جىلى مەنىڭ تۇيەلەرىمنەن قان الىپ، ىشىندەگى ەڭ سەمىز ۇلەگىمدى (اتالىق نە­مەسە بۋراسى) برۋتسەللەز اۋرۋى بار دەگەن جە­لەۋمەن «ەتكە تاپسىراسىڭ» دەگەندى شى­عاردى مال دارىگەرلەرى. مەن دارىگەرلەردىڭ شە­شىمىنە سەنگەم جوق. قوراداعى ەڭ كۇيلى تۇيە بولاتىن. «جەتى رەت ولشەپ، ءبىر رەت كەس» دە­گەن، تاعى دا ءبىر اناليز الىپ كورىڭىزدەر دە­گەن ءسوزىمدى ۆەتەرينارلار تىڭداماي، تانىس سۋدياسىنا حابارلاسىپ «اۋرۋ مالىن سوي­­دىرماي ساقتاپ وتىر» دەگەن شەشىم شى­عار­تىپ الدى. سول شەشىم شىققان سوڭ، ايىپ­پۇل دا سالدىردى. تولەدىم. قىسقاسى، 2018 جىل مامىردا سوتتىڭ شەشىمىمەن (سوت ورىن­داۋشىسىن جالداپ) تۇيەمدى ەت الاتىن جەر­گە تاپسىرتتى. ودان مەن ءبىر تيىن العان جوقپىن. دارىگەرلەر مالدى جىلىنا ءبىر رەت تەك­سەرەمىز دەيدى. 2017 جىلى اۋرۋ دەگەن تۇيە ءبىر جىلعا تاياۋ ءجۇردى. قورادا باسقا مال اۋىر­عان جوق. 2018 جىلى الگى تۇيەنى تەكسەرگەن جوق. سونىمەن، كۇنى بۇگىنگە دەيىن ما­لىم­­دى ءوسىرىپ وتىرعان ۇلەگىمنىڭ ماسەلەسى شە­­شىلمەي كەلەدى، – دەيدى تۇيەشى قاندا­سى­مىز.

«مال اشۋى – جان اشۋى» دەپ قاريا بۇل ءىس­كە ادىلدىك سۇراپ، ءبىراز ەسىكتىڭ تابالدىرى­عىن توزدىرعان كورىنەدى. تىپتەن، سوت پەن پرو­كۋراتۋرادان دا ءۇمىتىم ءۇزىلدى دەيدى.

;feature=youtu.be&ab_channel=TurkistanInternationalPoliticalWeekly

قانداس اجەلەر ۇلتتىق قولونەردى تەگىن ۇيرەتەدى

قاراقالپاقستاننان اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى تاسقالا اۋىلىنا كوشىپ كەلگەن ءبىر توپ اق جاۋلىقتى اجەلەر «حيۋاز» قوعام­دىق بىرلەستىگىنە شوعىرلانعان. «قارتى بار ءۇيدىڭ قازىناسى بار» دەپ وندا ون ساۋساعىنان ونەر تامعان قازىنالى اجەلەر قازاقتىڭ ۇلت­تىق قولونەرىن قايتا جانداندىرىپ، ۇر­پاقتارعا جەتكىزۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر.

– دۇنيەجۇزى قا­­زاق­تارىنىڭ قۇ­رىل­­تايىن­دا ەلباسى شەتتەگى قازاققا ۇندەۋ جول­دادى، «ەل­گە كەلىڭدەر» دەپ. سودان 2007 جى­لى اتا­جۇرتقا كوشىپ كەل­دىك. مەملەكەتتەن جەر الىپ، ءۇي سال­دىق. 2013 جىلى «حيۋاز» قوعامدىق بىرلەستىگى زاڭدى تۇردە ءتىر­كەلدى. اتىراۋ وڭىرىندە ۇلتتىق قو­ل­ونەردىڭ سايا­بىر­لاپ قالعانىن بايقادىق. سول سەبەپتى دە قاراقالپاقستاننان كەلگەن اجە­لەردىڭ با­سىن قوسىپ، وسى ءىستى قولعا الدىق. بىرلەس­تىك­تە 16 شەبەر اجە بار. ونىڭ دەنى كوپ قۇر­ساق كوتەرگەن باتىر اپالار، – دەيدى «حيۋاز» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى شاھارمان ابىلقاسىمقىزى.

مۇنداعى اجەلەردىڭ ءبىرى توقىما توقىسا، ءبىرى ۇرشىق يىرەدى. ءبىرى قۇراق قۇراسا، ەندى ءبىرى ويۋ ويادى، ارقايسىسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىكتە­رى بار.

– مەن توقىماشىمىن. توقىما ونەرى ءىح-ح عاسىردان باستاۋ العان عوي. اعىل­شىن­دار­دا اۋەلى ەر ادامدار توقىعان. ولاردان ايەل­دەر قۋلىقپەن ۇيرەنىپ الىپ توقيتىن بول­عان. بەس جاسىمنان باستاپ توقىما توقي­مىن. قازىر 72 جاستامىن، سوندا 50 جىلعا جۋىق توقىپ كەلە جاتقان دۇنيەم. ءومىر بويى جيناعان تاجىريبەمدى جاستارعا ۇيرە­تۋدەمىن، – دەيدى «حيۋاز» قوعامدىق بىرلەستى­گى­نىڭ مۇشەسى گۇلجان اسىلبەكقىزى.

– باۋىرساق قۇراق، قابىرعا قۇراق، شي قۇ­راق جانە سەگىزكوز، بوتاكوز دەگەن قۇراق ءبوس­تەكتەردىڭ تۇرلەرى بولادى. ارقايسىسى ءوزىن­دىك عۇرىپتىق ەرەكشەلىكتەرگە يە. جاڭا كوتەرگەن وتاۋعا قۇراق بوستەك توسەۋدىڭ ءوز ءمانى بار. «قۇرالىپ كەتسىن» دەگەن ىرىممەن ءتو­سەلەدى. وسىنداي قازاقتىڭ ۇلتتىق قولو­نە­رىن ساقتايىق، ناسيحاتتايىق دەپ وسى ىسكە بەل­سەنە كىرىسىپ كەتتىك، – دەيدى «حيۋاز» قو­عام­­دىق بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى ايىم سەيىت­قىزى.

قازاقتا «شەبەردىڭ قولى ورتاق» دەگەن ءسوز بار. «حيۋاز» قوعامدىق بىرلەستىگىندەگى اق جاۋ­لىقتى اجەلەر تەك تاپسىرىستاردى عانا ورىن­داپ قويماي، ۇلتتىق قولونەر بۇيىم­دارىن جاسالۋ تاسىلدەرىن كەيىنگى جاستارعا تەگىن ۇيرەتەدى.

;feature=youtu.be&ab_channel=TurkistanInternationalPoliticalWeekly

P.S.

كەزىندە اتىراۋ ءوڭىرى قانداستاردى قابىلداۋعا ارنالعان (ۇكىمەتتەن ارنايى بەلگىلەنگەن) وبلىستاردىڭ ءبىرى بولدى. قازىر ول مۇمكىندىكتەر جوق. قانداستار ماسەلەسىمەن تاباندى اينالىسىپ جاتقان قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ءبىرى – «وتانداستار قورىنىڭ» دا بۇل وڭىردە فرونت-ءوفيسى جوق بولىپ شىقتى.  اتىراۋ وڭىرىنە وزبەكستان، تۇركىمەنستان، رەسەيدىڭ استراحان قالاسى جانە قالماق رەسپۋبيكاسىنان قانداستار كوپتەپ كوشىپ كەلەدى. سەبەبى جاقىن ورنالاسقان ءارى اۋا رايى، ءومىر ءسۇرۋ سالتى ۇقساس. الايدا اتىراۋ وبلىسىندا قانداستارعا دەگەن قامقورلىقتىڭ ءالى دە كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانى قىنجىلتادى.

باقىتبەك قادىر

فوتو+ۆيدەو نۇرجان تۇرعىنباي

نۇر-سۇلتان - اتىراۋ 

 

سوڭعى جاڭالىقتار