30 قىركۇيەك, 19:19 497 0 قاۋىپسىزدىك باقىتبەك قادىر

وتباسىنداعى جانجال بالانىڭ بولاشاعىن بۇلدىرەدى – مانشۇك دۇمباەۆا

جىل باسىنان بەرى قۇقىققورعاۋ ورگاندارىنا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى بويىنشا 130 مىڭعا تارتا شاعىم كەلىپ تۇسكەن. كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋىنا بايلانىستى ەنگىزىلگەن كارانتين كەزىندە ەلىمىزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق 21 پايىزعا وسكەن. بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىز-شىلدە ايلارىندا 33 وتانداسىمىز تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇربانى بولعان.

وسىعان وراي وتكەن اپتادا ءماجىلىس دەپۋتاتارى «وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسى وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قۇقىقتىق، الەۋمەتتىك، ينستيتۋتسيونالدىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. وسى رەتتە، اتىراۋ وبلىسىنداعى وتباسىلىق جانجال جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن ايەلدەردىڭ ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن بەلسەندى ازامات مانشۇك دۇمباەۆامەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەندەردىڭ ماسەلەسىمەن قاشاننان بەرى اينالىسىپ ءجۇرسىز؟

– مەن نەگىزىندە نۋمەرولوگپىن. بىراق پسيحولوگيا ەلەمەنتتەرىن قولدانىپ كونسۋلتاتسيا وتكىزىپ ءجۇرمىن. ءارتۇرلى وتباسىلىق ماسەلەسىمەن كەلەتىن جاندارعا كەڭەس بەرىپ جۇرگەندە، ءدال وسىنداي وقيعامەن ءۇش ايەل كەلدى. كۇيەۋلەرىنەن ابدەن قورلىق كورگەن. سولاردىڭ جىلاعان كوز جاسى مەنى وسى تاقىرىپتى زەرتتەۋگە اكەلدى.

ەلباسىمىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «مەنى وتباسىندا ايەلدەر مەن بالالارعا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ جايتتارىنىڭ كوبەيۋى الاڭداتادى. ايەلدى قۇرمەتتەمەۋ دەگەن بولماۋ كەرەك. ونداي زورلىق-زومبىلىقتىڭ جولى قاتاڭ تۇردە كەسىلۋى ءتيىس» دەپ باسا ايتقان بولاتىن.  وكىنىشكە قاراي، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق – قوعامنىڭ وزەكتى ءارى وتكىر ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ءبىر عانا مىسال، قازاقستانداعى «داعدارىس ورتالىقتارى» ۇەۇ مالىمەتتەرى بويىنشا، ەلىمىزدە جىل سايىن 400-گە جۋىق ايەل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان كوز جۇمادى ەكەن. كۇن سايىن 1-2 ايەلدەن ايىرىلىپ قالىپ وتىرمىز. بۇل – ايەلدەر اۋرۋعا شالدىعىپ ەمەس، ەر ادامنىڭ ۇرىپ-سوعۋىنان كايتىس بولىپ وتىر. وتە سۇمدىق جاعداي عوي. ءبىز ءۇشىن ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ، اق سۇتىمەن الديلەپ وسىرگەن انا ءومىرى قۇندى بولماعانى ما؟! مىنە، مەنى باستى الاڭداتاتىن ماسەلە وسى. ءسوزىم قۇرعاق شىقپاس ءۇشىن، ناقتى مالىمەتتەرىن دە ايتىپ وتىرمىن.

بۇل ماسەلە بويىنشا اتىراۋ ءوڭىرى قاي دەڭگەيدە؟

– اتىراۋ وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ انىقتاماسىنا قاراعاندا، قازىر ىشكى ىستەر ورگاندارىنا 500-دەن استام ءجابىر كورگەن ايەلدەر ارىزدانعان. پوليتسيانىڭ 102 پۋلتىنە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى 3 546 قوڭىراۋ تۇسكەن. تاعى ءبىر دالەلى – كەشەگى ماقاتتا ورىن العان اينۇر قاناتقاليەۆانىڭ وقيعاسى – تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى بولىپ كەتتى، 19 جاستاعى جاس انا... ەندى ءوزىڭىز ويلانا بەرىڭىز، قاي دەڭگەي دە ەكەنىن...

– تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق وقيعالارىنا تالداۋ جاساساق، ونىڭ قانداي سەبەپتەرىن ايتۋعا بولادى؟

– بىرىنشىدەن جۇمىسسىزدىق ، ەكىنشىدەن بانكتەردەن نەسيە الىپ ونى قايتارا الماۋ، ۇشىنشىدەن اقپاراتتىڭ جەتىمسىزدىگى مەن تاربيە جۇمىستارىنىڭ ناشارلىعى، تورتىنشىدەن قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ بۇل ىسكە نەمقۇرايلى قاراۋى.

زارداپ شەگۋ ءوز الدىنا، جابىرلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلىپ، وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن تەرىس تاربيەگە اكەلىپ تىرەۋدە. وتباسىنداعى مۇنداي اتا-انالار ءوز ۇرپاعىنا تەرىس قىلىقتارىمەن بولاشاعىنا بالتا شاۋىپ وتىر. ەرتەڭ سول وتباسىندا ءوسىپ كەلە جاتقان ەر بالا «اكەم ارقاشان دا انامدى ۇرىپ سوعاتىن، بۇل قالىپتى جاعداي عوي، ماعان دا سولاي جاساۋعا بولادى» دەپ ويلاسا، ال قىز بالالار «انام بارىنە كونەتىن ەدى عوي، بۇل ومىردە ەر ادامنان تاياق جەۋ قالىپتى جاعداي» دەپ ويلايتىن بولادى. ياعني، كىشكەنتاي كەزدەرىنەن باستاپ بويىنا سىڭىرگەن جاعىمسىز ءىس-ارەكەتتەن بۇرىس مىنەز-قۇلىق قالىپتاسا باستايدى.

– قوعامدا بەلەڭ العان بۇل كەلەڭسىزدىڭتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيسىز؟

– بىرىنشىدەن، اقپاراتتاندىرۋ ماسەلەسىن جۇيەلەندىرۋ قاجەت. مەن ءوز جەكە باسىم اتىراۋ وبلىسى بويىنشا داعدارىس ورتالىعىنىڭ ءنومىرىن، مەكەن جايىن ىزدەگەن ۋاقىتتا ينتەرنەتتەن ەشقانداي اقپارت تاپپادىم. بەلگىلى ءبىر قۇزىرلى ورگاندارعا شىعىپ، تاپتىم. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ بۇل اقپاراتتىڭ تاپشىلىعى. قازىر مۇنداي كەمشىلىكتەرگە ورىن بەرە المايمىز.

ەلدە ءتارتىپ بولمايىنشا، العا جىلجۋ بولمايدى. اگرەستيۆتى ايەلدەردى قورعايتىن زاڭ بار ەكەنىن جانە ىستەگەن ءىسى ءۇشىن قاتاڭ جازالاناتىنىن ءبىلۋى قاجەت. ياعني ءبىرىنشى سوققىدان كەيىن اگرەسسوردى دەرەۋ 20 تاۋلىككە قاماۋ كەرەك. ەگەر بۇل ەكىنشى رەت قايتالانسا، وندا ودان دا قاتاڭ جازانى قولدانۋ قاجەت. اگرەسسوردى 3 ايعا قاماۋعا الۋ كەرەك، جانە زارداپ شەككەن تاراپ ءۇش اي ىشىندە ءوز ارىزىن قايتارىپ الا المايتىنداي قىلۋ كەرەك. ويتكەنى كوپ جاعدايلاردا زارداپ شەككەن ايەلدەر قورىققاننان ءوز ارىزدارىن قايتا الىپ كەتىپ جاتادى.

قوعام ەرتەن تازا بولسىن دەسەك، ءبىز بۇگىن شىندىقتى اشىق ايتۋعا مىندەتتىمىز. جاۋقازىن عۇمىرى تامۇققا اينالماي تۇرعاندا قاراكوزدەرىمىزدى قامقورعا الىپ، بولاشاق ۇرپاعىمىزدىڭ دۇرىس تا ساپالى تاربيە الۋىنا تىرىسۋىمىز كەرەك.

«جاپالاقتى تاس پەن ۇرساڭ دا جاپالاق ولەدى، جاپالاقپەن تاستى ۇرساڭ دا جاپالاق ولەدى» دەگەندەي، مۇندايدا زارداپ شەگەتىن بالالار. قورىتا ايتقاندا، ءۇنسىز قالىپ، تاياق جەۋ نەمەسە ۇرىپ سوعۋ تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولى ەمەس، بالانىڭ تاعدىرىن تاۋقىمەتكە اپارىپ جىعۋدىڭ ءوزى سياقتى. سوندىقتان دا ءار ازامات جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنسە جانە قوعام بولىپ، مەملەكەت بولىپ ءبارىمىز انالار مەن بالالارعا قامقور بولاساق.

 سۇحباتتاسقان باقىتبەك قادىر

(فوتو ينتەرنەت رەسۋرستارىنان الىندى)

 

سوڭعى جاڭالىقتار