24 قىركۇيەك, 10:24 501 0 ءبىلىم ءدىلدا ۋاليبەك

بەرەكەسى قاشقان بىلىمگە ايماعامبەتوۆ قانا ايىپتى ما؟

توتەنشە جاعداي جاريالانعان كەزدە كوپتەگەن سالانىڭ جۇمى­سى كەنەتتەن بولعان وزگەرىستىڭ كوشىنە ىلە­سۋگە قاۋقارسىز ەكەنى انىق باي­قال­عان ەدى. سولاردىڭ ىشىندە العاش­قى­لاردىڭ ءبىرى بولىپ قيىندىققا ۇشىراعان، سىن مەن سوگىستىڭ استىندا قالعانى ءبىلىم سالاسى بولدى.

بىراق ولاي بولۋى زاڭدىلىق تا ەدى، سە­بەبى ءداستۇرلى وقۋدىڭ داعدىلى سوق­پا­عىمەن عانا جۇرەتىن ءبىلىم بەرۋ مەكە­مە­لەرىنىڭ باسىم بولىگى قاشىقتان وقىتۋدى تاجىربيە جۇزىندە بەكىتپەگەن. سەبەبى پان­دەمياعا دەيىن قاشىقتان وقىتۋدىڭ قا­جەتتىلىگى بولمادى. قانشاما جىلدىق ءتا­جىربيەسى بار، بىلىكتى مۇعالىمدەردىڭ ءوزى جاڭا فورماتتى جاتىر­قاپ، ءوز جۇمىس­تا­رىن بىردەن دوڭگەلەتىپ اكەتە المادى. وعان ءبىر جۇيەگە نەگىزدەلگەن پلات­فور­ما­نىڭ، ءبىلىم بەرۋ رەسۋرسىنىڭ بولماعانىن قو­سى­ڭىز. تسيفرلىق ساۋات­تىلىق دەڭگەيى كوڭىل قۋانتپايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ەلەكتروندى گادجەتتەر مەن نوۋتبۋك، كوم­پيۋتەرلەردىڭ تاپشىلىعى با­لا­لار تۇر­ماق، مينيسترلىكتىڭ ءوزىن تى­عىرىققا ءتى­رەدى. كەي ايماقتاردا ءالسىز، كەي جەرلەردە ءمۇل­دەم تارتىلماعان ينتەرنەت جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىردى.

وقۋ جىلى باستالعالى ءبىر ايعا جۋىق ۋا­­قىت ءوتتى. مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار دا ءاۋپى­رىمدەپ ساباقتى باستاپ كەتتى. بىراق ءالى دە قاشىقتان وقىتۋ توڭىرەگىندەگى داۋ تو­لاس­تار ەمەس.

مەكتەپ وقۋشىلارىن بۇلايشا وقىتۋ­دىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن، ەلىمىزدەگى ينتەر­نەتتىڭ احۋالى مۇنداي اۋىر سالماققا شىداس بەرمەيتىنىن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ ءوزى دە ءاۋ باستا مويىنداعان بولاتىن. ءسويتىپ مي­نيستر قا­شىقتان وقىتۋ ءۇشىن باسقا دا مە­حانيزمدەردى قاراستىردى. سوڭىندا وقۋ­شىلارعا تاپسىرما جىبەرۋ ءۇشىن ءتىپتى قاز­پوشتانىڭ قىز­مەتىنە جۇگىندىك. عا­لام­تور قولجەتىمدى بولعان كۇننىڭ ءوزىن­دە قۇ­نى قىمبات. وسى ماسەلەنى رەتتەۋ ماق­ساتىندا وقۋشىلار مەن ۇستازدارعا ارنال­عان 990 تەڭگەلىك ءبىلىم ءتاريفى ىسكە قو­سىل­دى.

ءىزىن الا ءبىرىنشى ساۋىردە ەلىمىزدە سىناق ساباقتار وتكىزىلدى. سول كەزدە 1 ملن 250 با­لا تەك قانا ونلاين رەجيمدە ءدارىس الىپ كور­دى. ال جالپى وسى سىناق ساباققا ءار­تۇر­لى پلاتفورمامەن 2,5 ميلليون بالا ق­ا­تىس­قان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءناتي­جەنىڭ جاقسى بولعانىن مالىمدەگەن ەدى. بىراق ينتەرنەت جەلىسى وسىنشاما جۇك­تى كوتەرمەيتىنىن، سو­عان بايلانىستى كوپ ىڭعايسىزدىق بول­عا­نىن، تەحنيكالىق اقاۋ كوپ ەكەنىن، سول سەبەپتى دە ونلاين وقۋ­دىڭ ورنىنا باسقا ءبىلىم بەرۋ پلات­فورما­لارى ارقىلى قاشىقتان وقىتۋدى جۇرگىزۋىمىز قاجەتتىگىن مينيستر اسحات ايماعامبەتوۆ مالىمدەگەن ەدى.

 ال قاشىقتان وقىتۋ مەن ونلاين وقى­تۋ­دى شاتاستىرۋشىلار  ءالى دە كوپ.

«ءبىز قاشىقتان وقىتۋ مەن ونلاين وقى­تۋدى بىردەي ۇعىمدا پايدالانامىز. نەگىزىندە قاشىقتان وقىتۋ ونلاين وقىتۋعا تەڭ ەمەس ۇعىم. قاشىقتان وقىتۋ – ءبىز ايتقان پوشتا، تەلەديدار، راديو، تاپسىرمالاردى ينتەرنەت ار­قىلى الىپ وقۋ. وسى ەكى ۇعىمدى بولەك تانۋىمىز كەرەك. مىسالى، Bilimland.kz پلاتفورماسىندا بۇگىنگى كۇنى 40 مىڭنان استام ءارتۇرلى رەسۋرستار بار. وعان تىركەلۋ، پايدالانۋ تولىعىمەن تەگىن. قاشىقتان وقىعان كەزدە WhatsApp, ەلەكتروندى پوشتا جانە باسقا دا مەسسەندجەرلەردى پايدالانۋعا بولادى. قانداي رەسۋرس ىڭعايلى، سونى تولىعىمەن پايدالانۋعا بولادى. تاعى ءبىر وتە ماڭىزدى جايت، كوبى قاشىقتان وقىتۋ دەگەندى ونلاين وقۋ دەپ ويلايدى»، – دەپ اسحات ايماعامبەتوۆ ور­تالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءوت­كەن ونلاين كونفەرەنتسيادا وقىتۋ فور­مات­تارىنىڭ اراجىگىن اجىراتا ءتۇسىندىرىپ بەرگەن بولاتىن.

بىراق قاشىقتان وقىتۋ مەن ونلاين ءبىلىم بەرۋ­دىڭ ايىرماشىلىعىن انىقتاپ العانى­مىزبەن، ولاردى ءالى جۇيەلى پايدالانۋ جۇزەگە اسپاي وتىر.

الماتىدا ءبىرىنشى ساباق كۇنى-اق ونلاين-پلاتفورمادا وتكەن ساباقتا كوپتەگەن قيىن­دىق تۋدى. اتا-انالاردىڭ ايتۋىنشا، پلاتفورما جۇكتەمەنى كوتەرە الماي قالعان.

«ەشقانداي باعدارلاما جۇمىس ىستەمەيدى، جۇكتەمەنى كوتەرمەيدى. العاشقى ساباق 30 مينۋت قانا بولدى. Google Meet-ءتى قولدانىپ كور­گىمىز كەلدى، بىراق مۇعالىمدى پلاتفورمادان شىعارىپ جىبەردى. ال مۇعالىم قوسىلسا، باس­قالاردىڭ سويلەگەنى ەستىلمەيدى. Zoom-كونفەرەنتسياسى مۇلدەم اشىلمايدى. تەك جەتى وقۋ­شى ساباققا قوسىلدى. قالعان 22 بالا سا­با­ق­قا قاتىسا المادى. قازىر تاپسىرمالاردى WhatsApp ارقىلى جىبەرىپ جاتىر»، – دەيدى ادەل جانپەيىسوۆا. سونداي-اق اتا-انا Online Mektep جۇيەسىنە دە كىرە الماعاندارىن ايتتى.

ونىمەن قوسا، Online Mektep پلاتفورماسى ارقىلى بەرىلەتىن ءبىلىمنىڭ ساپاسىنا سىن ايتۋشى مۇعالىمدەر دە، اتا-انالار دا جەتەرلىك. مىسالى، اقتوبە وبلىسىنىڭ تۇرعىنى جانسايا نۇرلىباەۆا باۋىرلارىنىڭ ساباق وقۋ بارىسىن قاداعالايتىنىن، جانە سول كەزدە بايقاعان كەمشىلىكتەرى تۋرالى ايتىپ بەردى.

«ۇيدەگى باۋىرلارىما ساباق وقىتامىن. 6-سىنىپتا وقيتىن ءىنىم بار. قازىرگى كەزدە ولار Online Mektep پلاتفورماسى ارقىلى ءبىلىم الىپ جاتىر. پلاتفورماداعى ماتەريالدار بالاعا ءبىلىم بەرۋگە، ونى ساناسىنا ءسىڭىرىپ، ورنىقتىرۋعا جەتكىلىكسىز دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى پلاتفورمانى اشقاندا ەڭ الدىمەن تەوريالىق ماتەريال شىعادى، كەيىن تاپسىرمالار بەرىلەدى، بىراق تاپسىرمالاردى تەك باتىرمانى باسۋ ارقىلى ورىنداپ تاستايسىڭ. جازۋعا، ماتەريالدى بەكىتۋگە ارنالعان تاپسىرمالار جوق. قاتە-دۇرىسى بىردەن شىعادى، قاتە بولسا، تۇزەتۋگە دە مۇمكىندىك جوق. سولاي ساباق بىتەدى. وقۋشى كىتاپتىڭ بەتىن دە اشپايدى. مەن ءوزىم وسى جاقىندا عانا باسقا مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ جۇمىسقا تۇردىم. ول مەكتەپ ءالى كۇنگە دەيىن Online Mektep-كە كوشە الماي وتىر. ساباق WhatsApp ارقىلى وتەدى»، – دەپ ءوز پىكىرىن ءبىل­دىردى.

پلاتفورما توڭىرەگىندەگى پىكىرتالاس تولاستاماعاننان كەيىن اقىرى Daryn.online مەن «كۇندەلىك» بىرىكتىرىلەتىن بولدى. جوبا قازان ايىندا اياقتالىپ، قولدانىسقا ەنگىزىلمەك. «بۇل دەگەنىمىز – ءبىر قۇپياسوزبەن «كۇن­دەلىككە» دە، Daryn.online پلاتفورماسىنا دا كىرۋگە بولادى دەگەندى بىلدىرەدى». Daryn.online وكىلى ەرجان وڭالباەۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە وسىنداي اقپاراتپەن بولىسكەن ەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كەزدە ءبىر مەكتەپتە 4-5 ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسى قولدا­نى­لىپ جاتىر. ءاربىر وقۋشى مەن مۇعالىمدە 4-5 لوگين مەن قۇپياسوز بار. ال ەكى پلاتفورمانى بىرىكتىرگەننەن كەيىن جۇمىس جەڭىلدەي تۇسپەك.

«سوسىن Daryn.online-دا تەست جاساۋعا بولا­دى. ال تەستىڭ ناتيجەسى «كۇندەلىككە» شىعىپ تۇرادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى ە.وڭالباەۆ. ال بريفينگكە بەينەبايلانىس ارقىلى قاتىسقان «كۇندەلىك» جشس باس ديرەكتورى مۇحتار ءىلياسوۆ: «كارانتينگە قاتىستى جاعداي رەتتەلەدى دەپ سەنەمىن. ءسويتىپ، ەكىنشى توقساندا ءوزى­مىز ۇيرەنگەن ءبىلىم بەرۋ ارناسىنا ورالاتىن شىعارمىز. نەگىزى بەينەبايلانىس ءبىلىم بەرۋ­گە جاتپايدى. بۇل قوسىمشا قۇرال عانا. ال مەكتەپتە «تەت-ا-تەت» قارىم-قاتىناس، ياعني پە­داگوگتىڭ بالالارمەن تىكەلەي قارىم-قا­تىناستا بولعانى ماڭىزدى»، – دەگەن ەدى.

ۇستازدار بولسا ەرجان وڭالباەۆتىڭ ايت­قان جاڭالىعىنا ءتىپتى دە قۋانبادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، بۇدان كەلىپ-كەتەر جەڭىلدىك شامالى. ءبىر جاعىنان وسى فورماتقا ۇيرەنىپ قال­عاندارىن، ەندى ءبارىن باسىنان ۇيرەنۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ شاعىمداندى. ۇستازداردىڭ پىك­ىرىنشە، «كۇندەلىكتىڭ» ارتىق جۇمىستان باسقا بەرەرى جوق، ەندى اتا-انالاردىڭ كۇندەلىككە كىرۋ رەيتينگى مۇعالىمدەردىڭ موي­نىنا جۇكتەلىپ وتىرعانىن دا قاتە سانايدى.

الماتىدا 7 قىركۇيەك كۇنى مەكتەپ ديرەك­تورى­نىڭ اتىنا ماتەماتيكا مۇعا­لىمى­نەن تۇسىنىكتەمە تۇسكەن. مۇعالىم Zoom پلات­فورماسىندا ونلاين ساباق بەرىپ جاتقاندا بەلگىسىز بىرەۋلەر بۇزىپ كىرىپ، بىلاپىت ءسوز ايتىپ، كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالالارعا انايى فوتو، ۆيدەولاردى كورسەتكەن. مەكتەپ ديرەكتورى بىردەن بۇل دەرەك تۋرالى المالى اۋداندىق پوليتسيا باسقارماسىنا حابارلاعان ەدى. وسى سياقتى تاعى ءبىر جاعداي نۇر-سۇلتان قالاسىندا دا بولدى. مۇنداي تارتىپسىزدىكتى  ساپ تىيۋ ازىرشە مۇمكىن بولماي تۇرعان سياق­تى. ويتكەنى Zoom بەينەبايلانىس جەلىسى ءبى­لىم بەرۋگە ارنالماعان، جانە قاۋىپسىزدىككە ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيدى.

«بىلاي تارتساڭ، وگىز ولەدى، بىلاي تارتساڭ، اربا سىنادىنىڭ» كەبى.

Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى «قا­زاق­ستان ۇستازدارى» اتتى پاراقشادا پەداگوگ ما­ماندار اراسىندا «ونلاين ساباقتى قول­داي­سىزدار ما؟» دەگەن ساۋالناما جۇرگىزىلگەن ەكەن. پىكىرلەر ەكىگە جارىلعان: بىرەۋلەر قولدايتىندارىن ايتسا، ەكىنشىلەرى مۇلدەم قارسى. بىراق قولدايتىنداردىڭ ءوزى باسقا امالدىڭ جوقتىعىن، دەنساۋلىق بارىنەن ماڭىزدى دەپ وتىر. مىسالدارمەن دايەكتەسەك:

فاتيما بەيسەكەەۆا:

– ول – ۇستازداردىڭ قالاۋى ەمەس. ارينە مەك­­تەپتە، ءداستۇرلى تۇردە، جۇزبە-ءجۇز وقىت­قانعا نە جەتسىن. دۇنيەجۇزىندە بولىپ جاتقان نارسەگە بىردەڭە دەي المايسىڭ. باستىسى – اركىم ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراسا بول­عانى، اتا-انا دا، مۇعالىم دە، وقۋشى دا. ءبىر-بىرىنەن كىنا ىزدەگەننەن ءىس بىتپەيدى.

ءامينا ماكيەۆا:

– ونلاين مەكتەپ – ۇرپاقتى بىلىمسىزدىككە اپارار توتە جول. ءبىر عانا قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى قوردالانىپ قالعان وسىنشا ماسەلەنىڭ شەشىمى قالاي بولماق دەگەن ساۋالىمىزعا جاۋاپ ىزدەپ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە حابارلاسقان ەدىك.

«قاشىقتان وقىتۋدى ءبىر ىزگە ءتۇسىرىپ، جۇيەلەۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسى بار. سول بويىنشا قازىر جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. جوبا دايىن بولعاندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا مىندەتتى تۇردە حابارلايمىز، ال كيبەرقاۋىپسىزدىك توڭىرەگىندەگى سۇراقتارعا ءبىز جاۋاپ بەرە المايمىز»، – دەيدى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى گاۋھار قاسىمبەكوۆا.

الەمدەگى جاعدايعا ۇڭىلسەك

دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ مالىمەتىنشە، پاندەميا باستالعان كەزدە 162 ەلدىڭ مەكتەپتەرى تولىعىمەن جابىلعان. دامىعان ەلدەر بىردەن قاشىقتان وقىتۋعا كوشتى. ولار جوقتان بار جاساپ وتىرعان جوق، تەك ءبىز يگەرىپ ۇلگەرمەي جاتقان رەسۋرستار مەن پلاتفورمالاردى قولدانۋعا توسەلگەن. دەسەك تە، فانتاستيكا جانرىنداعى فيلمدەردەن عانا كورەتىن تەحنولوگيالاردى ءبىلىم بەرۋدە پايدا­لانىپ وتىرعاندار دا جوق ەمەس. ماسەلەن، ۇلىبريتانيا، اۆستراليا سياقتى ەلدەردە ۆير­تۋالدى كوزىلدىرىكتەر وقۋشىلاردى قا­شىق­تان وقىتۋ ءۇشىن بۇدان بۇرىن دا قول­دانىسقا ەنىپتى. VR كوزىلدىرىكتىڭ كومەگىمەن سىنىپتا وتىرعانداي بولاسىز، ودان بولەك باسقا وقۋشىلاردى كورۋگە، ساباق بارىسىن باقىلاۋعا بولادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بەينەنى جازىق ديسپلەيلى ەكراندا تاماشالاۋ مەن VR كوزىلدىرىك ارقىلى باقىلاۋدىڭ ارا­سىنداعى ايىرماشىلىق زور. بۇل كوزىل­دىرىكتەر ارقىلى وقۋشى ءوزىن سول كەڭىستىكتە وتىرعانداي سەزىنەدى، جانە الەمنىڭ ۇزدىك مەك­تەپتەرىندە كەز كەلگەن جەردەن ءدارىس تىڭ­داي الادى. الايدا ۇلىبريتانيا عالىمدارى مۇنداي تەحنولوگيالاردىڭ پايداسى ويدا­عىداي بولمايدى دەگەن تۇجىرىم جاساپتى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، مۇعالىم مەن وقۋشى بەت­پە-بەت جۇزدەسىپ وتكىزىلەتىن ءداستۇرلى ءدارىس­تەر عانا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرا الادى.

قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ – كوپ ادامنىڭ جۇمىلا جۇمىس ىستەۋى ارقىلى عانا جۇزەگە اساتىن كۇردەلى مەحانيزم ءتارىزدى جۇيە. ال ونداعى ولقىلىقتار مەن كەمشىن تۇستاردىڭ سۇراۋىن ءبىر عانا تاراپتان، ءبىر عانا مينيسترلىكتەن تالاپ ەتۋ ورىنسىز سياقتى. ءبىلىمدى ۇرپاق – جارقىن بولاشاقتىڭ نەگىزى دەيمىز، ال سول ۇرپاقتىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساي الماي وتىرعانىمىز قىنجىلتادى. اينالىپ كەلگەندە، جۇيەنىڭ بىرىزگە تۇسۋىنە ءبارىبىر ۋاقىت كەرەك. ءبىز وڭتايلى ۋاقىتتى كۇتكەنمەن، ۋاقىت ءبىزدى توسپايتىنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون.

 

سوڭعى جاڭالىقتار