17 قىركۇيەك, 11:07 1410 0 قوعام انار لەپەسوۆا

انالاردىڭ زەينەت جاسى قايتا قارالسا...

وتكەن اپتادا الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردە ەلىمىزدە زەينەت­كە شىعۋ جاسى تومەندەيتىنى تۋرالى اق­پارات تارادى. مۇنداي ءوز­گەرىس­تىڭ ەنگىزىلۋىنە كوروناۆيرۋستان كوز جۇمعان­داردىڭ كوپشىلىگى زەينەت جاسىنا جەتپەي ومىردەن ءوتۋى سەبەپ بولعان شىعار دەپ جورامالدادى جۇرت. الايدا كوپ ۇزاماي ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى بۇل ءما­لى­مەتتى جوققا شىعارىپ، قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس، ەرلەر 63 جاستا، ال ايەل­دەر 59,5 جاستا زەينەتكە شى­عاتىنىن ناقتىلادى. بۇعان قوسا، ۆە­دومستۆو­دا­عى­لار 2027 جىلعا دەيىن ايەلدەردىڭ زەينەت جاسى جىل سايىن 6 ايعا ۇلعايىپ وتى­راتىنىن ەسكە سالدى.

2027 جىلى ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ زەينەت جاسى تەڭەسەدى

«قازاقستاندا زەينەتاقىمەن قامسىز­دان­دىرۋ تۋرالى» زاڭدا ايەلدەردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن ون جىل ىشىندە ەرلەرمەن تەڭەس­تىرۋ كوزدەلگەن. ياعني، 2018 جىلدان 2027 جىلعا دەيىن جارتى جىلعا كوتەرىلىپ وتى­­رادى. تارقاتىپ ايتساق، ايەلدەر  2020 جىل­عى 1 قاڭتاردان – 59,5 جاسىندا، 2021 جىلعى 1 قاڭتاردان – 60 جاسىندا، 2022 جىل­عى 1 قاڭتاردان – 60,5 جاسىندا، 2023 جىل­عى 1 قاڭتاردان – 61 جاسىندا، 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان – 61,5 جاسىندا، 2025 جىلعى 1 قاڭتاردان – 62 جاسىندا، 2026 جىلعى 1 قاڭتاردان – 62,5 جاسىندا، 2027 جىلعى 1 قاڭتاردان 63 جاسىندا زەينەتكە شىقپاق.

مينيسترلىكتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، ايەل­دەردىڭ زەينەتكەرلىك جاسى ىنتى­ماقتى زەي­نەتاقى جۇيەسىنىڭ بىرتىندەپ توقتا­تىلۋى­نا بايلانىستى كوتەرىلىپ وتىر. ىن­تى­ماقتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءۇشىن ەڭبەك ءوتىلى 1998 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن ەسەپ­كە الىنادى، سوندىقتان ونىڭ مولشەرى جىل­دان-جىلعا ازايادى. ياعني، زەينەت جاسىن كوتەرۋ ارقىلى ايەلدەرگە زەينەتاقى ءتو­لە­مىن جانە مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقىنى جوعارى مولشەردە الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرمىز دەيدى شەنەۋنىكتەر.

ءبىر قۋانتارلىعى، زەينەتاقىنى ەرتە الۋ­عا قۇقىعى بار ايەلدەر ءۇشىن زەينەت جاسى ءوز­گەرگەن جوق. 5 نەمەسە ودان كوپ با­لا تۋىپ (اسى­راپ الىپ), ولاردى سەگىز جاس­قا دەيىن ءتار­بيەلەگەن انالار 53 جاستان باس­تاپ بەي­نەتىنىڭ زەينەتىن كورە الادى. ال سەمەي ياد­رولىق سىناق پوليگونىنىڭ ءتو­تەنشە جانە ەڭ جوعارى رادياتسيالىق قاۋپى بار ايماق­تا­رىندا 1949 جىلعى 29 تامىزدان 1963 جىل­­عى 5 شىلدەگە دەيىن كەمىندە بەس جىل ءومىر سۇرگەن ايەلدەر 45 جاستا زەينەتكە شى­عادى.

ەلىمىزدەگى زەينەتكەرلەردىڭ 70 پايىزىن ايەلدەر قۇرايتىن كورىنەدى. دەمەك، مەملەكەت انالارىمىزدىڭ زەينەت جاسىن كوتەرۋ ارقىلى زەينەتاقى تولەۋگە جۇم­سالاتىن بيۋدجەت شىعىستارىن ايتار­لىقتاي ازايتا الا­دى. الايدا ايەلدەردىڭ 63 جاسقا دەيىن ەڭ­بەك ەتۋى، وسكەلەڭ بۋىنعا ورىن بوساتپاۋى جاستار اراسىنداعى جۇمىس­سىزدىق ماسە­لەسىن ۋشىقتىرا ءتۇسۋى مۇمكىن.

2019 جىلدىڭ سوڭىنداعى دەرەك بويىنشا قازاقستاندا 15-تەن 28 جاسقا دەيىنگى جاس­­تار اراسىنداعى جۇمىسسىزدار سانى 84,7 مىڭ ادامعا جەتكەن. بيىل كەسىرلى كەسەلدىڭ تا­رالۋىنا بايلانىستى ەنگىزىلگەن كاران­تين­دىك شەكتەۋلەر سالدارىنان كوپ جاس تۇراقتى جۇمىسىنان ايىرىلعانىن ەسكەرسەك، جىل سوڭىندا جاريالاناتىن جۇ­مىس­سىزدىقتىڭ جاڭا ستاتيستيكاسى بىل­تىر­عىدان ءبىرشاما جوعارى بولارى انىق. ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابۋ قيىنداي تۇسكەن قازىرگى ۋاقىتتا زەينەت جاسىنىڭ كوتەرىلۋى جالىنداپ تۇرعان جاستاردىڭ ەلگە قىزمەت ەتۋىنە كە­دەرگى كەلتىرەتىن فاكتورلاردىڭ بىرىنە اي­نالعانى وكىنىشتى. جاس بۋىننىڭ بويىن­داعى كۇش-قۋاتىن، تىڭ يدەيالارى مەن ەڭبەك­كە دەگەن قۇلشىنىسىن قوعامنىڭ ءوسىپ-ءور­كەن­دەۋىنە دەر كەزىندە پايدالانا بىلسەك، ۇتا­رىمىز كوپ بولار ەدى.

بەينەت كورگەن انالار زەينەتكە جەتە الماي ءجۇر

قۋاتى كەمىپ، جۇمىستان قاجي باس­تاعان انالارىمىز نەمەرەنىڭ قىزى­عىن، بەي­نە­تىنىڭ زەينەتىن كورەتىن شاعىندا كەڭسەگە قا­مالىپ، قاعازعا كومىلىپ وتىراتىنى الاڭ­داتادى. كەڭسەنىڭ جۇمىسىنا شى­داۋعا بولار. ال كوپ بالانىڭ بەينەتىنە قوسا، اۋىر جۇ­مىس اتقارىپ، بەلى جازىلماي، تاۋ­قىمەت كو­رەتىن اۋىلداعى اق جاۋلىقتىلار زەي­نەتكە شىعاتىن ۋاقىتتى جىل ساناپ ەمەس، كۇن سا­ناپ كۇتەتىنى ءسوزسىز. قالادا دا دەن­ساۋلىققا قاۋپى مول ونەركاسىپ ورىندارىندا نەمەسە بەت­تەرىن كۇن مەن جەل قاعىپ دالادا جۇمىس ات­قاراتىن، تەڭ-تەڭ جۇك كوتەرىپ، بازارعا شى­عىپ، وتباسىما تارشى­لىق كورسەتپەيمىن دەپ بەلىن شارت بۋعان ايەل قانشاما؟.. ءتىپتى، ەر ادامنىڭ بىلەك كۇشىن قاجەت ەتەتىن اۋىر جۇ­مىستارعا شىداپ جۇرگەن نازىك جاندىلار دا از ەمەس.

قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە جۇمىستارى قيىن­داپ، جۇكتەمەلەرى ارتقان مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەر دە زەينەتاقىعا قول جەتكىزە­تىن كۇنگە اسىق.  60-تان اسقان ۇستازعا ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋ قيىندىق تۋدى­راتىنىن دا قاپەرگە العان ءجون. جاس­تار­دىڭ كۇش-جىگەرىنە، قارىم-قابىلەتىنە لايىقتالعان كەيبىر رەفورمالار ەگدە تارتقان مۇعالىمدەر ءۇشىن وڭاي شاعىلاتىن جاڭعاق ەمەس.

كۇندەلىكتى جۇمىستارىنان بولەك، ءۇيدىڭ شارۋاسى، بالا-شاعانىڭ كۇ­تىمى مەن تاربيەسى دە ايەلدەردىڭ موينىندا. قانشالىقتى شىدامدى، تۇرمىس قيىن­دىعىنا بەيىم بولسا دا، ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ەرلەرگە قاراعاندا جوعارى دەسەك تە، ايەلدىڭ اتى – ايەل. نازىك جاندىلاردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن ەرلەرمەن تەڭەستىرۋ قيسىنعا كەل­مەيدى. بالكىم، ايەلدەردىڭ زەينەت جاسى­نىڭ شەگىن بەلگىلى ءبىر ولشەمدەرگە سالىپ ايقىنداۋ كەرەك شىعار. ماسەلەن، كاسىبى، جۇ­مىسىنىڭ زياندىلىعى، دەنساۋلىعىنا تيگى­زەر اسەرى ەسكەرىلسە، ادىلەتتى بولار ەدى. ايتپەسە، بارلىعىن ءبىر ولشەممەن ولشەپ، انا­لاردى جاپپاي 63 جاسقا دەيىن جۇمىسقا جەگۋ قيانات ەمەس پە؟!

قىتايدا زەينەتاقىنى تاڭداۋلىلار عانا الادى

ءبىزدىڭ ەل عانا ەمەس، الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ دە زەينەتاقىمەن قامتۋ جۇيەسىندە تۇيتكىل كوپ. ماسەلەن، ەكو­نوميكاسى قارقىندى دامىعان قىتايدا حالىققا قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ  تومەنگى دەڭگەيدە. Visasam سايتىنىڭ مالىمەتىنشە، زەينەتكە شىعۋ مۇمكىندىگى  قىتايلىقتاردىڭ بارلىعىنا بىردەي بەرىلمەگەن. بۇرىن مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە قالادا ورنالاس­قان ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستە­گەن ازاماتتار عانا زەينەتاقىمەن قام­تا­ماسىز ەتىلەدى.

قىتايدا زەينەتاقى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەنەدى. ال جەكە زەي­نەتاقى قورلارى بۇل ەلدە جوقتىڭ قاسى. الايدا تولەنەتىن زەينەتاقىنىڭ ازدىعىنا قاراماستان ەگدە جاستاعى ادامدارعا كۇن­دەلىكتى تۇرمىسىنا كومەكتەسەتىن ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ماسەلەن، قى­تايلىق زەينەتكەرلەر كوممۋنالدىق قىز­مەتتەر مەن قوعامدىق كولىكتەردەگى تولەم­دەردەن بوساتىلادى، سونداي-اق ولار ءۇشىن ءدۇ­كەندەردە ارنايى جەڭىلدىكتەر قاراس­تىرىلعان.

داستۇرگە بەرىك ەل بولعاندىقتان قى­تايدا قارتتارعا قۇرمەت كورسەتۋ­گە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ەگدە تارتقان ازا­ماتتارعا بالالارى، نەمەرەلەرى نە تۋىستارى قاراسادى. اسپان استى ەلىندە جالعىزباستى قاريا تۇسىنىگى جوق دەۋگە بولادى.

ءۇندىستاندا دا زەينەتاقى ەگدە تارتقان ازاماتتاردىڭ بارلىعىنا بىردەي بەرىل­مەيدى. بۇل ەلدە مەملەكەتتىك قىزمەت­كەرلەر عانا زەينەتكە شىعىپ، ەل قازىناسى­نان تۇراقتى تولەم الا الادى. ال وزگە قارت­تارعا زەينەتاقى مۇلدە قاراستىرىل­ما­عان. بيلىك وكىلدەرى ەل ازاماتتارىن زەينە­تاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ينۆەستور ىزدەي باستاعان. دەمەۋشىلەر كومەكتەسسە، مەم­لەكەتتەگى قارتتارعا قاجەتتى قارجىنى تولەۋگە مۇمكىندىك تۋادى دەيدى شەنەۋنىكتەر.

ال ۆەتنامداعى جەرگىلىكتى زاڭ جۇيەسى بويىنشا، زەينەتاقى تولەمدەرى 50 مەن 100 دوللاردىڭ ارالىعىندا. بۇگىندە ەل­دە جاپپاي قارتايۋ دەرەگى تىركەلگەن. سون­دىقتان ۆەتنام بيلىگى وتكەن جىلى زەينەت جاسىن 10 جاسقا ۇلعايتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ەلدە ەر ادامدار 60 جاستا، ال ايەلدەر 55 جاسىندا زەينەتكە شىعا الادى.

رەسەيدە ايەلدەر 55 جاستا زەينەتكە شىعادى

Visasam سايتىنىڭ مالىمەتىنشە، رەسەيدە ەر ادامدار 60 جاسىندا، ايەلدەر 55 جا­سىن­دا زەينەتكە شىعادى. تەك ارنايى سا­ناتتاعى ازاماتتار عانا زەينەتكە ەرتە شى­عۋعا قۇقىلى. اتاپ ايتقاندا، مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى ادامدار، اسىراۋشىسىنان ايى­رىلعاندار، 37 جىلدان ارتىق جۇمىس ءوتىلى بار ايەلدەر مەن 42 جىلدان استام ۋاقىت ەڭبەك ەتكەن ەرلەر زەينەتاقىعا وزگەلەدەن ەر­تەرەك قول جەتكىزەدى.

گەرمانيادا ەرلەر مەن ايەلدەر ءۇشىن زەينەت جاسى بىردەي: 67 جاس. ورتا ەسەپ­پەن نەمىس زەينەتكەرلەرى ايىنا 1 400 دول­لار (595 مىڭ تەڭگە) الادى. «بەرلين قا­بىرعاسى» وقيعاسىنان كەيىن گەرمانيا ءبىر­تۇتاس ەلگە اينالعانىنا قاراماستان، ەلدىڭ شى­عىسى مەن باتىسىنداعى زەينەتاقى مولشەرىندە ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بار. ماسەلەن، شىعىس گەرمانياداعى زەينە­تاقىنىڭ مولشەرى – ايىنا 1 200  دوللار (510 مىڭ تەڭگە). ال كەپىل زەينەتاقىسىن الۋ ءۇشىن نەمىس ازاماتى ءبىر قىزمەت ورنىندا كەمىندە 5 جىل قىزمەت ەتۋى كەرەك. گەرمانيا­دا ۇكىمەت بەكىتكەن ارنايى ەرەجەلەردى دۇرىس ۇستانعان شەتەلدىكتەر دە زەينەتاقىعا قول جەتكىزە الادى.

اقش-تا ەرلەر 67 جاستا، ايەلدەر 65 جاستا زەينەتكە شىعادى. بۇل ەلدەگى زەي­نە­تاقى جۇيەسىنىڭ ەرەكشەلىگى – جەرگىلىكتى كوم­پانيالاردىڭ بىرىندە 10 جىل جۇمىس ىستەپ قاجەتتى سوممانى جيناپ الۋعا بولادى. سوندىقتان قۇراما شتاتتاردىڭ كوپ ازاماتى ءبىر كاسىپورىندا قىزمەت ەتىپ-اق 2-3 زەي­نەتاقى كولەمىندەگى قارجى جينايدى.

امەريكالىقتار زەينەتاقى قورىنا جا­لاقىسىنىڭ 15 پايىزىن اۋدارۋى ءتيىس، ونىڭ جارتىسىن قىزمەتكەردىڭ ءوزى، جارتىسىن جۇمىس بەرۋشى تولەيدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، اقش-تا زەينەت جاسىنا جەتكەن ادامداردىڭ 30 پايىزى قىزمەتىن ءارى قاراي جالعاستىرادى ەكەن.

ال فرانتسۋزدار 62 جاستا زەينەتكە شىعا الا­دى. الايدا ەل بيلىگى تۇرعىنداردى 64 جاس­قا دەيىن جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرۋ تەتىك­تەرىن قاراستىرۋدا. ماسەلەن، ەڭبەك ءوتىلى تولىق بولعان جاعدايدا فرانتسۋزدار 1 مىڭ ەۋرو كولەمىندەگى كەپىلدى زەينەتاقىعا قول جەتكىزە الادى. 2025 جىلدان باستاپ 64 جاس تەپە-تەڭدىك جاسى دەپ بەكىتىلەدى دە، سول جاسقا تولعاندارعا زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ نەگىزگى بولىگى تولەنە باستايدى.  فرانتسيا ۇكىمەتى 5 جىلدان كەيىن 64 جاس ەلدەگى ورتاشا زەينەت جاسىنا اينالادى دەگەن سەنىمدە.

ءبىر تاڭعالارلىعى، الەمدە زەينەتاقى مۇلدە بەرىلمەيتىن ەلدەر دە بار. بۇل ءتىزىمنىڭ كوشىن تانزانيا باستاپ تۇر. ەلدەگى زەينەت جاسىنداعى ادامداردىڭ 95 پايىزى ءوز­دەرىن اسىراۋ ءۇشىن سوڭعى دەمى قالعانشا ج­ۇ­مىس ىستەۋگە ءماجبۇر.

سوڭعى جاڭالىقتار