6 تامىز, 17:56 625 0 تۋريزم Túrkistan Gazeti

تۇركىستان تاريحي ءتۋريزمنىڭ وشاعى بولۋى كەرەك

بيىل تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا ەكى جىل تولدى. بىزگە پىكىر بىلدىرگەن ساراپشىلار وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن، ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنىنان بولعان اپاتتارعا قاتىستى ءوز ويىن ايتتى.

شەكاراداعى سۋ قويماسىن قازاقستان مەن وزبەكستان بىردەي قاداعالاۋى ءتيىس – تەمىرحان مەدەتبەك

اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يە­گەرى تەمىرحان مەدەتبەك ازىن-اۋلاق كەم-كەتىكتەر بولا بەرەدى، باستىسى ءتۇر­كى­ستاندى وبلىس رەتىندە ساقتاۋ كەرەگىن جانە وزبەكستانمەن شەكاراداعى سۋ قويماسىن ەكى ەل بىردەي قاداعالاۋ كەرەگىن ايتتى.

– تۇركىستان وبلىسىنىڭ جەكە وبلىس بو­لىپ قۇرىلعانىنا قۋانعانداردىڭ ءبىرى­مىن. ءتىپتى، كەشىگىپ قالدىق دەسەك تە بولادى. بۇدان دا ەرتەرەك قيمىلداۋ كەرەك ەدى. دەگەنمەن جاقسىلىقتىڭ ەرتەسى مەن كەشى جوق. مەن ءوزىم وسى وبلىستىڭ تۋماسىمىن. ازىن-اۋلاق كەم-كەتىكتەر بولا بەرەدى. ءبىر ۇيدەن ەكىنشى ۇيگە كوشسەڭ دە وڭاي ەمەس. ونىڭ قاسىندا وبلىس ورتالىعىن ءبىر قالادان ەكىنشى قالاعا اۋىستىرۋ اجەپتاۋىر جۇمىس. كوش جۇرە تۇزەلەدى عوي. ارىستاعى جارىلىس، ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنى، كوروناۆيرۋس ىندەتى حالىقتى ءبىراز ەڭسىرەتىپ تاس­تاعانى راس، – دەيدى تەمىرحان مەدەتبەك.

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى وسى رەتتە وبلىس ورتالىعىنان قاشىق جات­قان اۋداندارمەن قارىم-قاتىناستى، ياع­ني لوگيستيكا قۇرالدارىن كوبەيتۋ كەرەك دەپ وتىر.

– تۇركىستان وبلىسىندا جول ماسەلەسى بار. بۇل جەردە ماقتاارالدىڭ وبلىس ور­تا­لىعىنان قاشىق جاتقانىن ايتا الامىن. سىرداريانىڭ ارعى جولىمەن بولسىن، بەرگى جولىمەن بولسىن قاشىقتىقتى جاقىنداتۋ جاعىن ويلاستىرۋ كەرەك. مەن ءوزىم ماڭ­عىستاۋدا 25 جىل تۇرعانمىن. وبلىس ورتا­لىعى اقتاۋدان الىس ورنالاسقان اۋىلدار كوپ. ءبىر شەتى اناۋ گۋرەۆتىڭ ءبىر جاعىندا، ءبىر شەتى تۇركىمەنستانمەن شەكاراعا تىرەلىپ جاتىر. ءبىر جىلدارى ماڭعىستاۋ قيىنشى­لىققا تاپ بولدى دەپ وبلىستى جاۋىپ تاس­تاعان. قايتادان امالسىز اشتى. سوندىق­تان وبلىس ورتالىعى قاشىق ەكەن دەپ تۇركى­ستان­نان ايىرىلىپ قالماۋ كەرەك. قيىن­شىلىقتاردى جەڭۋگە بولادى. جولدى جاق­سارتسا دۇرىس بولار ەدى. سوسىن اۆتوبۋس، پويىز، قىسقا مارشرۋتتاردى جيىلەتىپ، قا­رىم-قاتىناستى جەدەلدەتۋ قاجەت. تۇركىستان ءوزى شىمكەنتتەن 160 شاقىرىم عانا قاشىقتىقتا ورنالاسقان. جالپى، تۇركىستان وبلىسىنىڭ بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىن، – دەيدى اقىن.

ال كوكتەمدە ماقتاارالداعى سۋ تاس­قىنىنان كەيىن كەلىسىمشارتتا ەكى ەلدى بىردەي قاداعالاۋعا قۇقىعى بار دەگەن پۋنكت بولۋى قاجەتىن جانە بۇل ماسەلەنى پرەزيدەنتتەر عانا شەشە الاتىنىن ايتتى.

– ەستىپ وتىرمىز، سول بۇرىنعىداي قىز­عان­شاقتىق جاساپ، سۋىن ءجوندى بەرمەي، قوي­مادان اعىپ كەتكەن عوي. قاناعاتسىزدىق دە­گەن سول ەمەس پە؟ بۇل ءبىر جەكەلەگەن ادام­داردىڭ نەمەسە توپتاردىڭ تىرشىلىگى. ەندى ولارمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپتى. ءارى قاراي قارايمىز. وسىنداي جاعدايدى بول­دىرماۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك دارەجەدە شەشىلۋى ءتيىس. بۇل ماسەلەنى ەكى كورشىلەس وبلىستىڭ اكىمدەرى ەمەس، توقاەۆ پەن ميرزيەەۆ ءسوي­لەسىپ، شەشۋ قاجەت. تالاي قويمالاردى بىلە­مىن، ەتەك جاعىندا ەلدىمەكەندەر تۇرادى. ەندى وسى جاعدايلار قايتالانباسىن دەسە، ەكى جاق بىردەي قاداعالاۋى كەرەك. جالعىز وزبەكستان ەمەس، قازاقستان تاراپى دا قادا­عالاپ وتىرسىن. كەلىسىمشارتقا سونداي پۋنكت­تەر ەنگىزىلۋى شارت، – دەيدى قوعام قاي­راتكەرى.

ەكى جىلدا تۇركىستان قالاسى الىپ قۇرىلىستاردىڭ مەكەنىنە اينالدى

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كان­دي­داتى، قازاقستان جۋرناليستەر ودا­عىنىڭ مۇشەسى نويابر كەنجەعاراەۆ ءتۇر­كىستان وبلىسىنداعى جەتىستىكتەرمەن قاتار پروب­لەمالاردى دا كوتەردى.

– ەلباسى جارلىعىمەن 2018 جىلعى 19 ماۋسىمدا  تۇركىستان  وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى ازا­ماتتاردى ءتۇرلى وي̆لارعا جەتەلەگەنى بەل­گىلى. ءبىرى قۇپتاسا، كەي̆بىرەۋلەر قارسى بولىپ تا جاتتى. سوڭعى كەزەڭدەرى دەموكراتياشىل كۇشتەردىڭ بەلسەندىلىگىمەن نازارباەۆ، قازاق ەلىنىڭ استاناسىن وڭتۇستىكتەگى الماتىدان، ارقاداعى اقمولاعا اۋىستىرعانداعى سترا­تە­گيالىق كورەگەندىلىگى سىندى كوزىرى ەكىنشى مارتە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اتاۋىن وزگەرتىپ، وبلىس ورتالىعىن تۇركىستان قالا­سىنا اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىمى، ەلباسى ەرتەڭگى كۇنى پرەزيدەنتتىكتەن كەتسە دە، كەي̆ىن­گى ۋاقىتتا ەلدىڭ الدىندا اۋىز تولتى­رىپ اي̆تىپ، تاريحتا جاقسى اتپەن قالۋ ءۇشىن جاسالعان ستراتەگيالىق، يميدجدىك، پيار قا­دامى دەگەندەر دە بولدى. تۇركى جۇرتىنا ور­تاق، رۋحاني ءپىرى – قوجا احمەت ياساۋيمەن قا­تار، قازاقتىڭ ماڭداي̆ىنا بىتكەن حان­دارى، سۇلتان، بي، باتىرلارى جاتقان قا­سيەتتى مەكەنگە بەرىلگەن باسىمدىق ەلبا­سىنىڭ اتىنا جاعىلعان بارلىق كۇي̆ەدەن اقتاپ الادى دەگەن پىكىرلەر اي̆تىلدى، – دەيدى نويابر كەنجەعاراەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، مارتەبەسى وزگەرگەن سوڭعى 2 جىلدا تۇركىستان قالاسى الىپ قۇرىلىستاردىڭ مەكەنىنە اينالىپ، تۇرلەنىپ سالا بەردى.

– قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى قارقىندى دامي باستادى. تۇركى دۇنيەسىنىڭ استاناسى دەلىنەتىن تۇركىستاننىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلدى. دەگەنمەن تۇركىستان قالاسىنىڭ وبلىس ورتالىعى بولىپ وزگەرتىلۋى، مىر­زا­شول وڭىرىندەگى شالعاي̆دا جاتقان ماقتاارال، جەتىساي̆، كەلەس، سارىاعاش، شاردارا اۋدان­دارى ءۇشىن قيىندىقتار تۋعىزعانى دا انىق. سوڭعى كەزدەرى 710 مىڭ حالقى بار وسى 5 اۋداننان جاڭادان ءمىرزاشول وبلىسىن قۇرۋ كەرەگى جونىندە كوتەرىلىپ جاتقان باستامالار نەگىزدى دەگەن دە وي̆ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە وسى جىلدىڭ 1 مامىرىندا وزبەك­ستاننىڭ ساردوبا سۋ قوي̆ماسىنداعى اپاتتان كەي̆ىن، ماقتاارال ءوڭىرىنىڭ اۋىلدارىن سۋ باسىپ قالۋى، شە­كارا­لاس اي̆ماقتا ورنا­لاسقان اۋدانداردىڭ شوعىرلانعان، شەشىلۋى كەرەك ماسەلەلەرى شاش-ەتەكتەن ەكەنىن كور­سەتتى. اتالمىش 5 اۋدان ەلىمىزدىڭ قۇنارلى توپىراقتى، اگرارلىق اۋداندارى. جەردى ەمگەن حالىق جىل ساي̆ىن سۋ تاپشىلىعىن كورەدى. ال سۋ ماسەلەسىن شالعاي̆داعى ءتۇر­كى­ستانعا (500 شاقىرىمعا جۋىق) بارىپ شەشۋ قيىن شارۋا، – دەيدى عالىم.

سونداي̆-اق ول وسى وڭىردەگى ءدىن، يدەو­لو­گيا، ءبىلىم ماسەلەلەرىندەگى ول­قى­لىق­تار بار ەكەنىن ايتتى.

– قازىرگى تاڭدا تۇركىستان قالاسىندا 175 نىساننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. تاريحي قالامىز ءۇشىن وتە قۋانىشتى جاعداي̆. الاي̆دا بارلىق نازار مەن قارجى وبلىس ورتالىعىنا ءبولىنىپ، قالعان وڭىرلەر كەنجە قالىپ جاتقانى تاعى بار. ونىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ بىلتىرعى اسكەري قوي̆ما­لار­داعى جارىلىستاردان زارداپ شەككەن ارىس اۋدانىن اي̆تۋعا بولادى. ەكونوميكاسى اۋىل شارۋاشىلىعىنا نەگىزدەلگەن، ءىرى ونەركا­سىپتەرى جوق اۋدان. جارىلىستان كەي̆ىن ۇكى­مەت «ارىس قالاسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءجا­نە جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن» قابىلداۋى كە­رەك دەگەن سەنىم بولدى. وكىنىشكە قاراي̆، قا­لانى جاڭعىرتۋعا ارنالعان ۇكىمەتتىك باع­دارلاما جوق بولىپ شىقتى. قالا جا­رىلىسقا دەي̆ىنگى كەلبەتىنەن اناعۇرلىم جاق­ساردى دەگەنمەن، كەشەندى دامۋ سترا­تەگياسى مەن جوسپارى جوققا ۇقساي̆دى. تاري­حي قالا تۇركىستاننىڭ وركەندەپ دامىعا­نى­نا ءوڭىر جۇرتشىلىعى قۋانباسا، رەنجىمەسى انىق، دەگەنمەن وڭىردەگى باسقا دا  اي̆ماقتار­دىڭ قولاي̆لىلىعىن، دامۋىن، وركەندەۋىن ەستەن شىعارماي̆، قاتار ءوربىتۋ كەرەك، – دەيدى نويابر كەنجەعاراەۆ.

داعدارىس ۋاقىتىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى كوپتەپ باستاۋ كەرەك – ەكونوميست

GSB UIB بيزنەستى تالداۋ ورتالى­عى­نىڭ ساراپشىسى، ەكونوميست ماقسات حالىق تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان قانداي پايداسى بار ەكەنىن ايتتى.

– راسىمەن دە، تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى ورىندى بولدى. كوپتەگەن كىسىنىڭ يدەولوگيالىق ءمانى بار دەگەن پىكىرگە كەلىسەمىن. سونىمەن قاتار يدەولوگيالىق ماننەن بولەك، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ەكەنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. تىزبەلەپ ايتىپ بەرەتىن بولسام، قازىرگى تاڭدا تۇركىستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى تۇركىستان قالاسىنىڭ وركەندەۋى مەن دامۋىنا قارايتىن بولساق، ەكى جىلدىڭ ىشىندە ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ بولىپ جات­قانىن بايقايمىز. ەندى ونىڭ ايماقتارىن­دا ينفراقۇرىلىمداردىڭ جاساقتالۋى، سول جەردە جولداردىڭ جاساقتالۋى جانە قوسىم­شا تۇرعىن ۇيلەردىڭ سالىنىپ جاتقانى، ارينە كوڭىلدەن شىعادى. سوندىقتان مۇن­داي تەندەنتسيانىڭ بولعانى دۇرىس، – دەيدى ماق­سات حالىق. ونىڭ ايتۋىنشا، داعدارىس ۋا­قىتىندا، ياعني ەكونوميكالىق كريزيس، پان­دەميا كەزەڭىندە وبلىستى ينفراقۇرى­لىم جاعىنان جاساقتاۋ ماڭىزدى.

– وسى ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزى جول سالۋ، ەلەكتر جۇيەلەرى مەن گاز تارتۋ، قالانى جاب­دىقتاۋمەن رەتتەۋ بۇل ەكونوميكالىق مانگە يە.  سونىمەن قاتار قوسىمشا جۇمىس اشىپ جاتقان جاعدايى بار. سوندىقتان دا بۇل حا­لىقتى قوسىمشا جۇمىسپەن قامتا­ما­سىز ەتەتىنى انىق. سىنشىلار بۇل ۋاقىتشا ماۋ­سىمدىق جۇمىس قوي دەپ ايتىپ جاتادى. ولاردىڭ كەلتىرەتىن مىسالى، ينفراقۇرى­لىم بىتكەن سوڭ، قۇرىلىستا جۇرگەندەر جۇ­مىس­سىز قالادى. بىراق بىردەن ايتقىم كەلەدى، داعدارىس ۋاقىتىندا ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تا­بىلعانى جاقسى ەمەس پە؟ وسىنداي قيىن كەزەڭدە جۇمىس تابۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى. وسىن­داي ينفراقۇرىلىمعا بايلانىستى جانە تۇرعىن ۇيگە قاتىستى كوپتەگەن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. سايكەسىنشە، مەملەكەت جۇ­مىسىنان ايىرىلىپ قالعان ازاماتتارى­مىز­دى بالامالى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول­دارىن شەشەدى. كەيىن ەكونوميكا قال­پىنا كەلگەن كەزدە ينفراقۇرىلىم ەكو­نو­ميكالىق وسىمگە يمپۋلس بەرەدى. سوندىقتان ونىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپار تۇرعىسىنان ماڭىزى جوعارى، – دەيدى ەكونوميست. ونىڭ ايتۋىنشا، داعدارىس ۋاقىتىندا ينفرا­قۇ­رىلىمدىق جوبالاردى كوپتەپ باستاۋ كە­رەك. تۇرعىن ءۇي سالۋدى دا قولعا العان دۇ­رىس دەپ وتىر.

– ارينە، حالىقتىڭ قازىر ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى جوعارى ەمەس. دەگەنمەن دە، بۇل جوبالار ءبىراز جۇمىس ورنىن اشاتىنى انىق. ەكىنشىسى، تۋريزم ماسەلەسى. بۇل وڭىردە تاريحي ورىندار، تابيعاتى تاماشا جەرلەر وتە كوپ. سوندىقتان ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا ۇلكەن قادامدار جاساۋعا بولادى. اسىرەسە، ينفراقۇرىلىمدى رەتتەسە، كەلۋ­شىلەر سانى ارتار ەدى. ءۇشىنشىسى،  ادام كاپي­تالىنىڭ الەۋەتى جوعارى. بۇل وڭىردە حالىق تىعىز ورنالاسقان. بىراق حالىقتىڭ ورتاشا جالاقىسى تومەن وڭىرلەردىڭ ءبىرى. سوندىق­تان حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ، ورتاشا جالاقىنى كوبەيتۋ ماسەلەسىن رەتتەۋ قاجەت. بۇل ارينە، مەملەكەت تاراپىنان ورىن­دا­لاتىن دۇنيە. ەڭ تومەنگى جالاقىنى 42 500 ەمەس، 70 مىڭ قىلىپ قويۋ كەرەك دەگەن ۇسى­نىس دايىنداپ جاتىرمىز. ودان كەيىن ورتا­شا جالاقىنى ارتتىرۋعا ءتيىسپىز. تابىس ارت­قان سايىن ەكونوميكامىز دا قارىشتاپ دا­مي بەرەدى، – دەيدى GSB UIB بيزنەستى تالداۋ ور­تالىعىنىڭ ساراپشىسى. ول سونىمەن قا­تار، اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەسى دە وزەكتى ەكە­نىن اتاپ ءوتتى.

– بۇل جەردە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اي­نالىسۋعا اۋا رايى قولايلى. كوكونىس، جەمىس-جيدەك وسىرەمىن دەسە، قيىندىق جوق. تەك توتەنشە جاعدايدا قىرىققاباتتاردىڭ دالا­دا بوسقا ءشىرىپ كەتكەنىن كوردىك. سون­دىق­تان بۇل جەردە پروبلەما اگلومەراتسيانى دامىتۋ. ءىرى قالالاردى ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋ.  ايماقتاردىڭ تازا تابيعي ونىمىمەن ءىرى قالالاردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ لوگيستي­كالىق تىزبەكتەرىن ۇيىمداستىرۋ. وكىنىشكە قاراي، بۇعان دەيىنگى جىلداردا كامازدار وزدەرى الىپ كەتىپ جۇرگەن. شارۋالار سوعان ۇيرەنىپ قالعان. ەندىگى جەردە ول شارۋاشى­لىق ۇيىمداستىرۋ ازاماتتارعا بەلگىلى دارە­جەدە بىلىكتىلىك قاجەت. ءبىر جاعىنان بۇل – تسيفرلاندىرۋ. ونىمدەرىن سۋپەرماركەت، تۇتىنۋشىعا دەيىن جەتكىزۋدىڭ لوگيستيكا­لىق تىزبەكتەرىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسى كەرەك. وسىنداي ۇتىمدى شە­شىمدەر بولسا نەگىزىنەن بۇل ءوڭىر داميتىن بولادى، – دەيدى ماقسات حالىق.

قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى تۋريستىك حابتىڭ ورتالىعى بولۋى ءتيىس

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوتسەنتى، بەلگىلى ەكونوميست باۋىرجان ىسقا­قوۆ تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كە­سە­نەسىن مەملەكەتتىڭ ىشىندە جەكە سالا رەتىندە تۋريستىك حابتىڭ ورتالىعى ەتىپ قالىپ­تاستىرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتتى.

– تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا 2 جىل بولدى دەپ جاتىرمىز عوي. جالپى، تاۋەل­سىزدىك جىلدارى بىرنەشە وبلىستىڭ ورتالىعىن كوشىردىك. سوندىقتان تاجىريبە بار. اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعىن كوك­شە­تاۋعا، الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعىن تال­دىقورعانعا اۋىستىردىق. ويتكەنى بۇل قا­لالار ءبىر كەزدەرى وبلىس ورتالىعى ءمار­تەبەسىنەن ايىرىلىپ، باسقا وبلىستىڭ ورتا­لى­عىنا قاراعان كەزدە ەكونوميكاسى ءتو­مەندەپ كەتكەنى بەلگىلى. 1997 جىلدارى سون­داي جاعداي بولعانىن جاقسى بىلەسىزدەر. قا­زىر سەمەي وسىنداي جاعدايدى باستان كە­شىپ وتىر. سوندىقتان دوتاتسيالىق قالاعا اي­نالدى. تالدىقورعان مەن كوكشەتاۋ وب­لىسى ورتالىعى بولعاندىقتان، ەكونو­مي­كا­س­ى كوتەرىلدى. وبلىس اكىمشىلىگى وتىرادى، قان­شاما اپپارات بارادى. تۇركىستان وبلى­سىنىڭ، تۇركىستان قالاسى بولۋىنىڭ ءبىر­نە­شە ۇتىمدى تۇسى بار. وعان ارينە ساياسي، دە­موگرافيالىق، وزبەكتەردىڭ قىسىمىنا كوپ ۇشىراماۋ كەرەك دەگەن سەكىلدى. سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق جاعىنان تيىمدىلىگى بار، – دەيدى باۋىرجان ىسقاقوۆ. ونىڭ اي­تۋىن­­شا، شىمكەنت قالا رەتىندە ءوستى، ەندى ءتۇر­كىستاندى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى جاقتارى بار.

– شىمكەنت ءۇشىنشى مەگاپوليس. وسىعان دەيىن وبلىس ورتالىعى بولدى. قانشاما ءوندىرىس ورتالىقتارى اشىلدى. ءوزىن-ءوزى قام­تيتىن قالاعا جەتكەندىكتەن رەسپۋبليكالىق قالاعا اينالدىرىپ، وبلىس ورتالىعىن تۇركىستانعا كوشىردى. قازىر ەندى بۇل قالادا وبلىس اكىمشىلىگى وتىر، كوپتەگەن قۇرىلىس سالىنىپ جاتىر. مۇنىڭ، ارينە ەكونومي­كالىق جاعىنان قايتارىمى بار دەپ ايتا الامىن. سونىمەن قاتار ءتۋريزمدى دامىتۋعا ىق­پالى تيەرى انىق. تۇركىستاننىڭ سيمۆولى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ قايتا ءجون­دەۋدەن ءوتۋى دە ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا كوپ­تە­گەن قارجى ءبولىنىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى تۋريستىك حابقا اينالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى،  – دەيدى ساراپشى. قارجى مامانىنىڭ ايتۋىن­شا،تۇركىستان وبلىسى قۇرىلعان كەزدە ونىڭ قالىپتاسۋىنا دەپ 900 ميلليارد تەڭگەدەي قاراجاتتى ەسەپتەگەن.

– ونىڭ ىشىندە 400 ميللياردى رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن، 30-40 ميللياردى جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتەن، ال جارتىسىنان كوبى ين­ۆەستيتسيالىق كوزدەردەن بولادى دەپ جوس­پارلانعان. ويتكەنى ينۆەستورلار قارا­جات­تارىن سالۋ ارقىلى پايدا كورە الادى. ياعني، سالىقتىق جەڭىلدىكتەر، كانيكۋلدار بەرىلەدى. سوندىقتان قازىرگى كەزدە ينۆەستورلار اۋىل شارۋشالىعى، تۋريزم، باسقا دا سالالاردىڭ بارلىعىنا قارجى قۇيىپ جاتىر،  – دەيدى باۋىر­جان ىسقاقوۆ. ول وسى رەتتە ءوز ۇسىنى­سىن دا ايتتى. يتاليا سەكىلدى تاريحي تۋ­ريزمدى الەمدىك دارەجەگە جەتكىزۋ كەرەك دەپ سانايدى.

– جالپى، بۇرىن وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىسى بولعاندا جەڭىل ونەركاسىپ، ونىڭ ىشىندە ماقتا كلاستەرىنىڭ دامىعانى بەلگىلى. ەندى تۇركىستان تۋريزمگە كوڭىل ءبولۋى كەرەك. ءاسى­رەسە، تاريحي ءتۋريزمدى قولعا العان دۇ­رىس. مۇندايدى يتالياعا بارعاننان كو­رىپ ءجۇرمىز عوي. سونداي الەمدىك دارەجەگە جەتكىزۋىمىز كەرەك. ارنايى باعدارلاما بول­عان دۇرىس، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى­لان­دىرۋدىڭ قاجەتى جوق. قوجا احمەت ياساۋي كە­سەنەسىنىڭ توڭىرەگىندە ارنايى مەملەكەت­تىك باعدارلاما قالىپتاسۋ كەرەك. مەملە­كەت­تىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. جەكە سەكتوردى قىزىق­تى­رىپ، وسىعان تارتقان دۇرىس. ياعني، قوجا اح­مەت ياساۋي كەسەنەسىن مەملەكەتتىڭ ىشىندە جەكە سالا رەتىندە تۋريستىك حابتىڭ ورتالى­عى ەتىپ، قالىپتاستىرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنى­سىم بار. اۋىل شارۋاشىلىعى سەكىلدى سالا­لار جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە ءتۇسىم بەرەتىن بول­سا، تۋريزمنەن تۇسەتىن قاراجات ارنايى ەسەپشوتى بار ءوزىن-ءوزى اقتايتىنداي جەكە بولسا دەگەن ۇسىنىسىم بار. ياعني، وبلىستىق بيۋدجەتكە كەتپەگەنى جاقسى. سول جەردىڭ دامۋىنا جۇمسالىپ، حابقا اينالاتىنداي دارە­جەگە جەتۋ كەرەك،  – دەيدى ەكونوميست.

دايىنداعان ەركەبۇلان بەك

سوڭعى جاڭالىقتار