2 شىلدە, 09:42 791 0 ادەبيەت احمەت ومىرزاق

ابايعا اباي بولماساق...

ماقتان دەگەن ءبىر ەكىجۇزدى قانجار بار. ونى باسقاعا سىلتەپ، اۋىرتپاي قانىن اعىزىپ جازىم قىلۋعا بولادى، وزگەگە سەس كور­سەتەم دەپ ءجۇرىپ ءوزىڭدى جارالاپ الىپ، قانسىراپ قالۋىڭ دا ءمۇم­كىن. دەسە دە، وسىنى ەسكەرەتىندەر از، اسىرەسە  ءبىزدىڭ حالىقتا. شاكارىم ايت­پاقشى:

دوس ماقتايدى سەن جاقسى كورمەك ءۇشىن،

دۇسپان ماقتار ەلىرتە بەرمەك ءۇشىن.

ەسەپتەمەي ەسىرىك ەلىڭ ماقتار،

كوپ نەنى ايتسا، سونى ايتىپ ەرمەك ءۇشىن.

دەمەك، ماقتاۋدا ەسەپ بار، ال ەسەپ بار جەردە ادامگەر­شىلىك قايدان بول­سىن؟!

«ماقتاۋ قاۋىپتى نارسە»، – دەيدى باۋىرجان مومىشۇلى. – ماقتاۋدىڭ ەكى ءتۇرى بار: ءبىرىنشىسى – قارا نيەتتى ماقتاۋ، ەكىنشىسى – اق نيەتتى ماقتاۋ». راس شىعار. بىراق قارا نيەتتى ماقتاۋ مەن اق نيەتتى ماقتاۋدى قاپەلىمدە قايدان ايىراسىڭ؟..

«ماقتاۋدان ولگەن قازاقتىڭ مولاسى جوق» (قالتاي مۇحامەدجانوۆ) دەسەك تە، بيو­لوگيالىق ءولىم مەن رۋحاني ءولىمنىڭ اراجىگىن ايىرا ءبىلۋ كەرەك شىعار-اۋ! بىلەسىز بە، ماق­تاي بەرۋ دەگەن، شىن مانىندە ءوز دارمەن­سىز­دىگىڭدى بۇركەمەلەۋ ءۇشىن، وزگەگە جاقسى اتتى كورىنۋگە قام جاساعان ەكىجۇزدى تىرلىك سياقتى. بىراق وسىدان تىيىلار كۇنىمىز جوق. تىيىلۋ قايدا، قايتا ۇدەتىپ بارا جاتقان سەكىلدىمىز عوي. باسقاسى باسقا، ءبىزدىڭ ۇلت... ۇلى اقىنى ابايدىڭ ءوزىن سونداي كۇيگە سالىپ قوي­عانداي...

ءابدىراشتىڭ جاراسقانى ايتپاقشى، «ءار حالىقتىڭ ءوزىنىڭ ابايى بار، ابايى جوق حا­لىقتىڭ قۇدايى جوق» ەكەنى راس بولسا، نەگە ۇلى اقىن بىزدە عانا بارداي كۇپىنەمىز؟ ۇلت بولعان جەردە ۇلىلار تۋاتىنى اكسيوما ەمەس پە؟ نەگە ابايدى تانىپ-ءتۇسىنۋدىڭ، تال­داپ-ءتۇسىندىرۋدىڭ ورنىنا كوپىرتىپ ماقتاي جونەلەمىز؟ نەگە وزىمىزگە ىڭعايلى بولعان كەزدە «ابايشىل» بولا قالامىز؟ قارا باسى­مىزدىڭ ءمىنىن جاسىرىپ، اباي ءسوزىن وزگەدەن ەسە قايىرۋعا سىلتەيتىن جۋان شوقپار قىلۋ ۇلى تۇلعاعا قيانات بولاتىنىن شىنىمەن تۇسىنبەيمىز بە؟ ء(بىر سانالى ازامات ءوزىن اباي سوزىمەن سىناعان بىرەۋگە ايتقان ەكەن، «ءاي، اباي اقىن كەمشىلىكتى سىناعاندا مەنى ساۋساعىمەن نۇسقاپ كورسەتىپ، سەنىڭ پايداڭ ءۇشىن ءسوز شىعارماعان شىعار. ول قازاق بول­سا، ەكەۋمىزگە دە ورتاق» دەپ).

ابايعا جاسايتىن جاقسىلىعىمىز – ونى دارىپتەۋ دەپ ءتۇسىنىپ، «ويباي، كەرەمەت» دەپ اۋىزدى اشىپ، كوزدى جۇما بەرۋ ەمەس، ونىڭ ايتقانىن ۇعىپ، ۇلىق تۇتۋ دەسەك، سونى قانشا قازاق تۇيسىگىمەن سەزىپ، تا­لانتىمەن توبەسىنە كوتەردى؟

احمەت بايتۇرسىنۇلى­نىڭ 1913 جىلى «قا­زاق» گا­زەتىندە باسىلعان «اباي – قا­زاق­تىڭ باس اقىنى» اتتى ما­قالاسىنان بۇگىنگە دەيىنگى 107 جىل­دىڭ ىشىندە ابايعا لايىق نە جا­سادىق؟ ادە­بيەتتە مۇحتار اۋەزوۆ­تىڭ «اباي جولى» رومان-ەپو­پەياسى مەن تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ «جۇم­باق جان» اتتى كىتابىنان، اسقار سۇلەي­مەنوۆتىڭ «اداسقاق» اتتى اڭگى­مەلەر تسيكلىنان، تۇر­سىنجان شاپايدىڭ «شىن جۇرەك − ءبىر جۇرە­گىنەن» باسقا جالپاق جۇرتقا تانىمال ءبىر­دەڭە بار ما؟ مۇحتار­دىڭ تەت­رالوگياسىن وقىماعان قازاق از، تاكەننىڭ كىتابىن ءسوز قادىرىن بىلە­تىندەر جوعارى باعالايدى. ال اسقار كوپ حا­لىققا تۇسىنىكسىزدەۋ ستيلدەگى جازۋشى بول­عاسىن سيرەك وقىلادى ءارى ونىڭ شىعار­ماسىنداعى اباي وبرازى اسقاردىڭ وزىنە ۇقساعان كىسىكيىكتەۋ بولمىسقا يە دەمەسەك، ادەبيەتتى ءتۇسىنىپ، قادىر تۇتاتىن قاۋىم ونى دا جاقسى باعالايدى. ال تۇرسىنجان شاپاي­دىڭ كىتابى – كەيىنگى داۋىردەگى دارىندى قازاق­تىڭ اباي جۇمباعىنا سۇڭگىپ، ونى قۇدىرەتىن تانىتا العان از ەڭبەكتىڭ ءبىرى.

اباي اتى قويىلعان قاپتاعان كوشەلەر مەن ەلدى مەكەندەر، تەاتر، مادەني مەكەمە­لەر، مەكتەپ اتتارى ت.ب. نىساندار قۇرمەت بەلگىسى دەسەك تە، سونشالىق ەرەكشە سىي ەمەس. سە­بەبى ونداي اتاۋلار ابايدان باسقا تۇلعا­لارعا دا بەرىلگەن، بەرىلىپ جاتىر، بەرىلە بەرمەك. اقىن اتىندا جۋرنال بار دەسەك، ول تيپتەگى جۋرنالدار كوپ ءارى ابايعا قاتىستى بارلىق نارسەنى ءبىر باسىلىمعا ەنشىلەپ بەرۋ ىڭعايسىز جانە ءبىر تاقىرىپپەن شى­عاتىن باسىلىمنان حالىق تەز جالىعادى. ابايتانۋعا ارنالعان وقۋلىقتار كوپ دەسەك، ونى مامانداردان باسقا ەشكىم وقىپ جارىت­پايدى... تەك الماتىداعى اباي داڭعى­لىنىڭ باس جاعىندا، رەسپۋبليكا سارايى­نىڭ الدىندا تۇرعان اباي ەسكەرتكىشى (1960 جىلى جاسالعان، بيىكتىگى 13,7 مەتر بۇل  ونەرى تۋىندىسىنىڭ اۆتورى – حاكىمجان ناۋرىزباەۆ) ۇلى اقىنعا بولمىسىنا ەتەنەلىگىمەن كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتىپ، كوزگە ىستىق كورىنەدى. سول سياقتى وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستالعان قازاق تەاتر ونەرىندەگى شوقتىعى بيىك ءبىر تۋىندى − «اباي» وپەراسى دا ۇلتتىق وپەرامىزدىڭ ماقتانىشتارىنىڭ ءبىرى. مۋزىكاسىن كوم­پوزيتور احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف حا­ميدي، ليبرەتتوسىن ۇلى جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆ جازعان بۇل وپەرانىڭ العاش­قى قويىلىمى 1944 جىلعى 26 جەلتوقساندا قازاقتىڭ وپەرا جانە بالەت تەات­رىندا ابايدىڭ 100 جىلدىق مەرەي­تويى قارساڭىندا قويىلدى (وپەرانى ساح­ناعا شىعارعان رەجيسسەرى ق.جانداربەكوۆ، سۋرەتشىسى ق.قوجىقوۆ، ديريجەرى ل.شارگو­رودس­كي). كەيىن ا.جۇبانوۆ پەن ل.حاميدي 1956 جىلى وپەرانى قايتا جازدى. سودان بەرى «اباي» ءالى ساحنادان تۇسپەي كەلە جاتىر.

ءبىر عاسىردان اسا ۋاقىتتا اباي اتىنا لايىق 5-6 نارسە عانا جاساي الساق، ول از با، كوپ پە؟ ابايدىڭ بىزگە بەرگەنىنە ء(جيى وقى­لا­تىن اباي ولەڭدەرى مەن قاراسوزدەرى، شىر­قالاتىن اندەرى، جازبا ادەبيەتىمىزدىڭ نەگىزىن سالۋشى رەتىندە الەمگە ىلعي كور­سەتەتىن كلاسسيك تۇلعاسى) قاراعاندا، مۇلدە از-اۋ... شىنىنا كەلگەندە، اباي تۋرالى جازىلىپ جاتقان شىعارمالاردا ەسەپ جوق، بىراق سونىڭ ءبارىنىڭ رۋحانياتىمىزعا تي­گىزگەن پايداسى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا كەلەر مە ەكەن؟..

وتكەن عاسىردا اباي شىعارماشى­لى­عىنان قورعالعان عىلىمي ديسسەرتاتسيالار قانشا؟ «اباي ءتىلى سوزدىگى»، «اباي ەنتسيك­لو­پەدياسى» جاسالدى، شىعارمالارى كوپتەگەن تىلگە اۋدارىلدى، ت.س.س. الايدا سونشا ءنار­سەنىڭ وزىمىزگە نە وزگەلەرگە دە ەتكەن اسەرى جايىن­دا ايتۋعا كەلگەندە كۇمىلجىڭكىرەپ قا­لامىز. ويتكەنى ىستەلگەن ىسكە كەلگەندە سان­نىڭ قاراسى كىسى قورقىتادى، ال ساپا جا­عى كوڭىل كونشىتە بەرمەيدى.

قوش، سونىمەن ءبىر عاسىردان اسا ۋاقىت­تىڭ ىشىندە ماڭدايعا بىتكەن جالعىز ابايدى (نەگىزىندە بۇل كىسىدەن باسقا ۇلى تۇلعالارى­مىز دا جوق ەمەس) قۇر ماقتاعاننان باسقا شىق­قان ۇشپاعىمىز جوق. سەبەبى نە؟

«...ابايعا ءبىزدىڭ كىسىلەر ءالى تاڭدانىپ ءجۇر. سەبەبى ابايدىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ، دۇنيەنى ءتۇيسىنۋىنىڭ دەڭگەيىنە ءبىزدىڭ  رۋ­حاني ەليتا ءالى كوتەرىلە العان جوق»، – دەي­دى بەلگىلى اقىن مەيىرحان اقداۋلەتۇلى ءبىر سۇحباتىندا. – «دۇرىسىندا، ابايعا  تابى­نىپ، ودان پۇت جاساۋدىڭ  قاجەتى جوق، ونى دوس، پىكىرلەس، تاعدىرلاس ەتىپ وزىڭە ءسىڭىرىپ الىپ، دۇنيەگە سونىڭ كۇردەلى، ەستيار سەزىمىمەن قاراۋ كەرەك. سوندا ۇلت ەسەيەدى، تۇسىنىك تەرەڭدەيدى». قانداي ءادىل ايتىلعان ءسوز! ال ەندى وسىنداي ويدى جۇرتقا تاعىلىم ەتىپ كورشى، «ابايعا تۇسىنبەگەن كورسوقىر نادان» نەمەسە «ۇلتقا ىرىتكى سالاتىن ويى بۇ­زىق» بىردەڭە بولىپ شىعا كەلەسىڭ. ءويت­كەنى «اينالاڭداعى ادامدار ماقتاي بەرەتىن ادامدى ياكي زاتتى جامان دەۋگە اۋزىڭ بارمايدى. سەبەبى كوپشىلىكتە تەڭدەسسىز كۇش پەن بيلىك بار» (مو يان). سول كوپشىلىككە ىزا بولعاسىن شىعار،  جالعاندىق پەن ءجا­رەۋ­كەلىككە جانى قاس ادۋىن اقىن وتەجان نۇرعاليەۆ: «اباي – ءار ۋاقىتتا دا تاماقتا تۇر­عان قىلتان سياقتى. سەن قانشالىقتى اقىن بولساڭ دا، ابايدان كەيىن ەكىنشى بو­لاسىڭ. اباي – جاي عانا اقىن.  ەۋروپادا شامامەن مۇنداي بەس ءجۇز اقىن بار. مۇنى «ۆسە­ميرنىي سكوروست» دەيدى. وتە قايعىدان باسقا ەشتەڭەسى جوق. ونىڭ سمەرتنىي نۇكتەسى جوق»، – دەپ جىبەرىپتى ءبىر سوزىندە اشىن­عاننان. ءبىر قاراعاندا بۇرا تارتقان سياق­تى كورىنگەنىمەن، وسى سوزدە ازى-كەم شىن­دىق بار. ول شىندىق – وزىنە ۇناماعان­داردى ابايمەن جاسقاعىسى كەلىپ تۇراتىن ەكىجۇزدى ايارلاردىڭ نەنى كوكسەيتىنى...

اقيقات دەگەن جۇرتتىڭ تۇسىنىگىمەن سا­ناسپايدى عوي. باس-كوزگە قاراماي توپەلەي بەرەتىن «ابايشىلدارعا» «قازاققا ەس كىر­گەندە، اباي ەسكىرەدى» دەپ جىبەرىپتى، ازۋى تي­گەن جەردى وڭدىرمايتىن اسقار سۇلەي­مەنوۆ. ول ءسوز تۇسىنگەن كىسىگە ابايدىڭ ۇلىلىعىنا شەك كەلتىرۋ ەمەس-ءتى، كەرىسىنشە، تۇسىنۋگە تىرىسپاعاندارعا اباي، مەيىرحان اقىن ايتپاقشى، «پۇت قۇداي بولىپ» تۇرا بەر­مەكشى. ءابىش كەكىلبايدىڭ ءبىر ءسوزىن ءسال وزگەرتىپ ايتساق، تامساندىرىپ وتىرعان تۇلعا قۇداي دا، وعان تامسانىپ وتىرعان كىسى قۇل بولسا، «ول ەكى ورتادا ماحاببات قايدان جۇرەدى، ول انشەيىن مايموڭكەلىك، جارەۋ­كەلىك بولادى دا». دەمەك، ۇلىنى ۇلىقتاۋدى كوپىرتە ماقتاۋ دەگەن تۇسىنىكتەن تىيىلماي بولمايدى. ۇلىمىزدىڭ ۇلى مۇراسىندا ايتىلعاندى ءتۇسىنىپ، ءسۇيسىنىپ، جانىمىزعا جاقىن تۇتىپ رۋحاني دوسىمىزعا اينال­دىر­ماساق، جەتىلدىك دەگەنىمىز بەكەر.

اباي تۋرالى ايتقاندا، بيىل اقىننىڭ 175 جىلدىعى تۇسىندا جاسالىپ جاتقان قارە­كەتتەر جايىندا ءبىر-ەكى اۋىز ايتا كەت­پەسەك بولماس. جىل باسىندا قازاقستان پرە­زيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اباي جانە XXI عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقا­لاسىن جاريالاپ، وندا اباي مۇراسىنىڭ جاڭا داۋىردەگى قازاق مەملەكەتىنىڭ رۋحاني الەمىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولى جايىندا. وي قورىتىپ، «ۇلى­لىقتىڭ تويى ۇلت الدىن­داعى ۇلى مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ­دىڭ جولىن ىزدەۋگە ۇمتىل­دىرۋى ءتيىس» دەگەن بولاتىن. الايدا وسى ءبىر جاق­سى نيەت، ءىز­گىلىكتى ءىس باستالماي جاتىپ، ابايعا قاتىس­تى كەيبىر ماسەلەلەردىڭ ەل نارازىلىعىن تۋ­دىرۋى وكىنىشتى جاعداي بول­دى. سونىڭ ءبىرى − ابايدىڭ كىندىك قانى تامعان سىرتقاس­قابۇلاق­تا سالىنىپ جات­قان كەشەنگە قازاق­تىڭ ۇلتتىق اسپابى دوم­بىرانىڭ ءپىشىنى (ول دا توبەدەن قارا­عاندا كورىنەدى) پايدالا­نىل­عانى. ول قۇرىلىس نىسانى بەلگىسىز ءبىر كىسىنىڭ YouTube جەلىسىنە سالعان بەينە­جاز­باسى ارقىلى تاراپ، الەۋ­مەتتىك جەلىلەر مەن باق-تاردا بەل­­گىلى قازاق ونەر قايراتكەرلەرى تارا­پى­نان سىنعا الىندى. ۇلتتىق قۇندىلىققا اي­نال­عان ساز اسپا­بىنىڭ بەينەسىن اياق اس­تى­نا تاستاۋ رۋحاني مۇرامىزعا دەگەن قۇر­مەت­سىزدىك ەكەنىن ايىپتادى. ال ونى سالۋعا رۇقسات بەرگەن جەرگىلىكتى اكىمدەر اتالعان قۇرىلىستىڭ فورماسى اباي ولەڭدەرىنىڭ ءمانى نەگىزىندە جاسالعانىن («تۋعاندا دۇنيە ەسىگىن اشادى ولەڭ») دالەلدەپ باقتى. ءبارىبىر كوپشىلىك ونى قولداعان جوق.

سول سياقتى جەر-جەردە اباي مۇسىندەرىن جاساپ، ورناتۋ ىستەرىنىڭ دە قارقىن الىپ جاتقانى بايقالادى. بىراق ولاردىڭ ءبىرازى جۇرتقا ۇناماي جاتقان سياقتى. ماسەلەن، جەزقازعان قالاسىندا ورناتىلعان ابايدىڭ ءمۇسىنى ترۋبا سەكىلدى تاسقا كيگىزىلىپ قويا سالىن­عان. وعان الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋ­شىلارى «تۇعىرعا تۇراتىن اباي ءمۇسىنى قۇبىردا تۇر» دەپ نارازى بولىپ جاتىر. سول سياقتى سۋرەتى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تاراپ جاتقان، قولادان قۇيىلعان تاعى ءبىر اباي ءمۇسىنى دە جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي جاتىر. ءالى تۇعىرىنا قونباعان بۇل مۇسىندە اقىننىڭ ۇستىنە شاپان كيىپ، تۇرەگەپ تۇرعان بەينەسى جاسالعان. ءمۇسىنشىنىڭ ابايعا «كي­گىز­گەن كويلەگى» ۇزىن ءارى تارلاۋ، ول جيى­رىلىپ، اقىننىڭ قارىنى قولايسىزداۋ كورى­نىپ تۇر. ۇزىن كويلەكتىڭ ەتەگىندە ايەل­دەردىڭ كامزولىندا بولاتىن قازاقشا ويۋ بار. بۇل اقىننىڭ جۇرت كوزى ۇيرەنگەن قال­پىنا ۇقسامايدى. ورىندالۋى جاقتان ناشار شىققانداي...

اقىنىڭ تاعى ءبىر ءمۇسىنى الماتى قالاسى، جەتىسۋ اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ الدىنا ورنا­تىلىپتى. اقىننىڭ كەۋدەدەن جوعارى جا­عىن بەينەلەگەن ءمۇسىن دە جامان شىقپاعان. بىراق اباي داڭعىلىنىڭ باسىندا، رەسپۋب­ليكا سارايىنىڭ الدىنداعى ەڭسەلى ءمۇسىن تۇرعاندا، ءبىر قالاعا ودان ارتىق ەمەس ەكىنشى ءبىر ءمۇسىن كەرەك پە ەدى دەپ ويلانىپ قالا­سىڭ...

كەيدە قۇرمەت كورسەتۋدىڭ سوڭى قىم­باتتى ارزانداتىپ، قاسيەتتىنىڭ باعاسىن ءتۇسىرىپ جىبەرەتىن كەزدەرى بولادى. وسى تۇر­عىدان كەلگەندە، اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا وراي Lada Granta اۆتوكولىگىنىڭ  اbai 175 بىرەگەي توپتاماسىنىڭ (بارلىعى 500 دانا، ارقايسىسى 2,8 ميلليون تۇرادى) قۇراس­تىرىلۋى دا كوڭىلگە قونىمسىزداۋ. ادام اتىن كولىككە بەرۋ تاجىريبەسى جوق ەمەس، بىراق رەسەيدىڭ ساپاسى ونشا ەمەس كو­لىگىنە قاسيەتتى اقىننىڭ ەسىمىن جاپسىرىپ، «ماتا داڭقىمەن ءبوزىن وتكىزۋدى» كوزدەپ وتىرعان پىسىقايلاردىڭ تىرلىگى كوڭىلگە كىربىڭ ۇيالاتادى ەكەن.

سوسىن بيىل «اباي تۆ»، «ءال-فارابي» تە­لەار­نالارى اشىلعالى جاتقانىنان حا­باردارمىز. اباي اتىمەن اتالعان تەلەار­نادا تەك قانا جاقسى نارسەلەر ناسيحاتتالا ما، الدە ابايدى قادىرلەيتىن حالىقتى ۇلى اقىن اتىنا قويىلعان تەلەارناعا تەلمىرتىپ قويىپ، سالتىمىزعا جات مورالدى جارنا­مالاي ما؟ ولاي دەيتىنىمىز، قازىرگى تەلەار­نالارداعى يا تاربيەلىك، يا ماعىنالىق ءمان­نەن جۇرداي ارزان كۇلكى، داڭعازا شوۋلاردان كورەرمەن مەزى بولعالى قاشان. سالماقتى، ساليقالى دۇنيەگە سۋساپ وتىرعانىمىز دا راس.

كەزىندە abai.kz پورتالى اشىلعاندا ۇلتتى ۇيىستىرىپ، رۋحاني الەمىمىزدى تۇتاستىققا جەتكىزەر ۇلتتىق مىنبە بولاتىن بولدى دەپ تاقيامىزدى اسپانعا اتىپ قۋانعانبىز. بۇگىندە اتالعان پورتالدا دەموكراتيا اتىن جامىلعان قايشىلىققا تولى ماتەريالدار جاريالانىپ، ونى استىنداعى پىكىر جازاتىن جەرىنە ءبىر-ءبىرىنىڭ ەتىن شيكىلەي جەپ، اۋزىنان اق يت كىرىپ، كوك يت شىعىپ جاتقان قازاقتاردى كورگەندە ابايدىڭ رۋحى الدىندا جەرگە كىرىپ كەتەردەي ۇيالاسىڭ. پورتالدى اشقاندار ۇلى اقىننىڭ ەسىمىن ىزگى نيەتپەن العان شىعار-اۋ، بىراق ونى تۇسىنەتىن ەل قايدا؟..

مىنە، وسىنداي جاعدايلاردى كورگەندە ماڭدايعا بىتكەن جالعىز ابايدى جەلپىلدە­تىپ، ونىڭ قاسيەتتى ەسىمىن اندا-مىندا سۇيرەي بەرۋ اقىلدىلىق ەمەس-اۋ دەگەن ويعا كەلەسىڭ.

اباي − ۇلتىمىزدىڭ پاسپورتى. ابايى­مىزعا اباي بولماساق، ەلدىگىمىزدىڭ ابىرويى­نا سىزات ءتۇسۋى وپ-وڭاي.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار