24 مامىر, 09:01 359 0 جاڭالىقتار اسىل تۇمار

بۇگىن – ورازا ايت مەيرامى

بۇگىن جەر بەتىندەگى بارلىق مۇسىلمان قاۋىمى ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى سانالاتىن ەكى ۇلىق مەرەكەنىڭ ءبىرى – ورازا ايت مەيرامى.

كارانتينگە بايلانىستى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ورازا ايت مەيرامىن وتكىزۋگە قاتىستى مالىمدەمە جاساعان ەدى.

«يسلام دىنىندە كەز كەلگەن مەرەكە عيباداتپەن باستاۋ الادى. شاريعاتىمىز بويىنشا ايت نامازىن جاماعاتپەن وقۋ – ءۋاجىپ. الايدا، بيىلعى ورازا ايت نامازى ەلىمىزدەگى كارانتين جاعدايىنا بايلانىستى مەشىتتەردە جاماعاتپەن وتكىزىلمەيدى. حانافي ءمازھابى بويىنشا ايت نامازىن ۇيدە جەكە وقۋ دۇرىس ەمەس. بىراق، ايت كۇنى كۇن نايزا بويى كوتەرىلگەننەن كەيىن اركىم ءوز ۇيىندە ەكى نەمەسە ءتورت راكاعات ءناپىل (دۇحا) نامازىن جەكە وقي الادى. ونى ءتورت راكاعات ەتىپ وقۋ – ابزال. ابدۋللا يبن ماسعۋد (اللا ودان رازى بولسىن): «ايت نامازىن وقي الماعان ادام ءتورت راكاعات ناماز وقيدى. ءبىرىنشى راكاعاتتا «فاتيحا» سۇرەسىنەن كەيىن «ءساببيحيسما راببيكال-اعلاا»، ەكىنشى راكاعاتتا «ءۋاش-ءشامسي ءۋا ءدۋحااھاا»، ءۇشىنشى راكاعاتتا «ءۋال-ءلايلي يزاا ياعشاا»، ءتورتىنشى راكاعاتتا «ۋاد-دۋحاا» سۇرەلەرىن وقيدى»، – دەگەن. ال اتالمىش سۇرەلەردى جاتقا بىلمەيتىن كىسىلەر باسقا دا سۇرەلەردى وقىسا بولادى»، – دەلىنگەن ۇندەۋدە.

ايت كۇنى سارەسىن ىشپەيدى، كۇندىز اۋزى اشىق بولادى. ويتكەنى، حاديستە: «اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ورازا جانە قۇربان ايت كۇندەرى ورازا ۇستاۋعا تىيىم سالاتىن» دەلىنگەن.

بۇل كۇنى اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن ءبىر اي بويى اۋىز بەكىتىپ، مۇسىلماندىقتىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ورازانىڭ شارتتارىن ورىنداعان جاندار اۋىزدارىن اشادى. مۇسىلماندار ورازامەن قوشتاسىپ، اللا تاعالاعا قاسيەتتى رامازان ايىنا اماندىقتا-ساۋلىقتا جەتكىزگەنىنە شەكسىز العىس ايتىپ، كەلەسى رامازان ايىنا دا ەسەندىكتە جەتۋىن تىلەپ، ءمىناجات ەتەدى. ايتتىڭ ءمان-ماعىناسىنا كەلسەك، ايت - قۋانىش پەن شاتتىققا تولى كۇن دەگەن نەمەسە مەرەكە»، «مەيرام» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى ەكەن. اللاھ تاعالا ايت سايىن ادام بالاسىنا ءار ءتۇرلى جاقسىلىقتار بەرەدى.

ايت مەيرامى الدىمەن ايت نامازىن وقۋمەن باستالادى. پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) ءوز وسيەتىندە: «ايت كۇنى ءبىرىنشى ورىندايتىنىمىز – ناماز وقۋ»، – دەگەن. بۇل ناماز يسلامنىڭ ۇرانى بولعاندىقتان، پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) ومىرىندە ونى ءبىر رەت تە قالدىرماي وقىعان.

ايتتا مۇسىلمانداردىڭ ءبىر-بىرىمەن تاتۋلىقتارىن ارتتىرۋى – مەرەكەنىڭ نەگىزگى ءسانى. وسى ماقساتتا پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ءبىر-بىرىڭە سىيلىق بەرىپ، تاتۋلاسىڭدار... ءبىر-بىرىڭە بەرگەن سىيلىقتارىڭ – ارالارىڭداعى وشپەندىلىكتى جويادى»، – دەپ وسيەت ەتكەن.

ورازا ايت مەرەكەسى ءشاۋال ايىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى باستالىپ، ءۇش كۇنگە سوزىلادى ورازا ايت كۇندەرى ءاربىر مۇسىلماننىڭ شاڭىراعىندا شەلپەك، باۋىرساق ءپىسىرىلىپ، ءار ۇيدە ادەتتەگىدەن ءسانى دە، سالتاناتى دا ەرەكشە مەرەكەلىك داستارقان جايىلىپ، قوناقتار شاقىرىلادى. سونىمەن قاتار، جاعدايى تومەن ادامدارعا جاردەم كورسەتىلىپ، ولار دا مەيرامنان تىس قالدىرىلمايدى. بۇل كۇندەرى تۋعان-تۋىستار ءبىر جەرگە جينالىپ نەمەسە زيرات باسىنا بارىپ ومىردەن وزعان جاقىندارىنىڭ ارۋاعىنا باعىشتاپ قۇران وقيدى.

قاسيەتتى رامازان ايىنان كەيىن كەلەتىن وسى ۇلىق مەرەكەنى الەمدەگى جالپى بۇكىل مۇسىلماندار ايرىقشا قۋانىشپەن، زور ىقىلاسپەن اتاپ وتەدى. ارادا قانشاما عاسىر وتسە دە، بۇل ۇلىق مەيرامنىڭ ءمان-ماڭىزى كەمىمەي، كەرىسىنشە جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. بۇل مەيرامنىڭ ادەتتەگىلەردەن نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى – ادامداردى باۋىرمالدىلىققا، كىشىپەيىلدىلىككە، كەشىرىمدىلىككە، سۇيىسپەنشىلىككە شاقىرادى.

مۇسىلماندار قۇدىرەتى كۇشتى اللا تاعالانىڭ ادام بالاسىنا بەرگەن نىعمەتتەرىنە تاۋبە ايتىپ، شۇكىرشىلىك جاساۋعا ۇندەيدى. قاسيەتتى رامازان ايىنان كەيىن كەلگەن ۇلىق مەرەكە – ورازا ايت بارشامىز ءۇشىن قۇتتى بولسىن! تۋعان وتانىمىز – قازاقستانىمىز بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتىڭ قۇشاعىندا ءوسىپ-وركەندەپ، انا ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسى ارتا بەرسىن، يسلام ءدىنى قاناتىن كەڭگە جايا بەرسىن! قازاقستانداعى ءاربىر شاڭىراقتىڭ قۇت-بەرەكەسى مولايا ءتۇسسىن!

سوڭعى جاڭالىقتار