24 مامىر, 20:15 493 0 ادەبيەت باقىتبەك قادىر

ءال-فارابي مۇراسى – ۇلت رۋحانياتىنىڭ دىڭگەگى

بيىلعى جىلى ۇلى ويشىل، شىعىستىڭ اريستوتەلى اتانعان، تۇران توپىراعىنىڭ تۋماسى ءابۋ ناسىر مۇحامەد يبن تارحان يبن ۋزلاگ ءال-ءفارابيدىڭ تۋعانىنا 1150 جىل تولادى.

ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىز 870 جىلى سول كەزدە دۇنيە جۇزىندەگى ءىرى قالالاردىڭ ءبىرى بولعان وتىراردا دۇنيەگە كەلدى. ءال-ءفارابيدىڭ ءىلىم-بىلىمگە دەگەن العاشقى ىنتاسى، عىلىمي ويىنىڭ العاشقى ۇشقىندارى تۋعان جەرى وتىراردا، ونىڭ تەڭدەسىز قورى بار كىتاپحاناسىندا پايدا بولدى. كەيىننەن ول شاش، سامارقان، بۇحارا، حوراسان، باعدات، دامشىق (داماسك), كاير قالالارىنا بارىپ ءبىلىمىن تەرەڭدەتە تۇسكەن. عۇمىرى ونەر مەن عىلىم جولىنا ارناعان ول 950 جىلى دامشىق قالاسىندا دۇنيەدەن وزعان.

ءال-فارابي مۇراسىن زەرتتەۋ الەمدىك عىلىمدا ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قالىپتاسا باستادى. ال، قازاق عىلىمىندا بولسا وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنان باستاپ قولعا الىنعان.

وسىعان دەيىنگى فارابي مۇراسىن زەرتتەۋدە ساۋساقپەن ساناپ الارلىق عالىمداردىڭ ءىشىنارا ەڭبەكتەرىن عانا اتاپ ايتا الامىز. ال، ۇلى عۇلامانىڭ 1100 جىلدىعىندا الماتى مەن باعىدات قالالارىندا عىلىمىي كونفەرەنتسيا ءوتىپ، وندا جاسالعان عالىمدار زەررتەۋى كەيىن ارنايى كىتاپ بولىپ توپتاستىرىلعان. وسى سياقتى ماردىمسىز دۇنيەلەردى ايتپاعاندا ەلىمىز كولەمىندە ءال-فارابيدى تەرەڭدەي تانۋ ءالى دە كوپ ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن، ىزدەنىس كەمشىل ءتۇسىپ وتىرعان، الدا اتقارۋعا ءتيىستى كەلەلى ءىستىڭ ءبىرى.

تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا عۇلاما عالىمنىڭ تۇلعاسى مەن مۇراسىندا لايىقتى باعا بەرىپ وتكەن بولاتىن. «ءال-فارابي – الەمدىك وركەنيەتتىڭ جارىق جۇلدىزى. ول الەمدى تانۋعا جانە وركەنيەتتىڭ دامۋىنا تەڭدەسسىز ۇلەس قوستى»،- دەپ اتاپ كورسەتتى.

وسى ورايدا ەلباسىنىڭ ماقالاسىن نەگىزگە الا وتىرىپ، فارابي ءىلىمىن تەرەڭ زەرتتەۋ ءىسىن الماتى قالاسىنداعى ۋنيۆەرسيتەت - ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى باستاماشىلىقپەن قولعا الىپ وتىر. ءال-فارابيدىڭ 1150 جىلدىعىن ەل كولەمىندە تويلاۋ سالتاناتى دا الدىمەن وسى وقۋ ورىنىندا، جىل باسىندا باستالعان بولاتىن. سودان بەرى قاراي عالىمنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ ماقساتىندا حالىقارالىق عىلمىي كونفەرەنتسيالار وتكىزىلىپ، عىلىمي زەرتتەۋ جاسالىپ، بىرقاتار يگى شارالار اتقارىلىپ ۇلگەردى.

ءال-فارابيدى تانۋ دەگەنىمىز ونىڭ كەلىپ شىعۋ تەگىن عانا تانۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ەڭ اۋەلى عۇلاما عالىمنىڭ ادزامزات مادەنيەتىنە قوسقان ۇلانقايىر ەڭبەگىن تانۋ. سول ارقىلى فارابيدى ۇلتتىڭ رۋحاني تىرەگىنە اينالدىرۋ.

2020 جىلدىڭ 14 مامىرىندا ءال-فارابي ورتالىعى ۇلى ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىنا ارنالعان «ءال-فارابي مۇراسى» اتتى حالىقارالىق ونلاين كونفەرەنتسيا وتكىزەدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىندا قازاقستاندىق قوعامنىڭ رۋحاني دامۋى مەن قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەر كونتەكستىندە ءال-فارابي ينتەللەكتۋالدىق مۇراسىن زەرتتەۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلانادى.

حالىقارالىق ونلاين كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قازاقستاننان، الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن فارابيتانۋ سالاسىنداعى ماماندار قاتىسادى.

كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى باعىتتارى –  ءال-فارابي تراكتاتتارى: فيلوسوفيالىق ءماتىن اۋدارۋ ماسەلەلەرى جانە مادەنيەتارالىق كوممۋنيكاتسيا ماسەلەلەرى;

«ءال ءمادينا ءال-فاديلادان» سمارت سيتيگە دەيىن: كەمەل قوعامنىڭ قازىرگى زامانعى تۇسىندىرمەسى; قازىرگى قازاق فارابيتانۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى.

ءال-فارابي «باقىتقا جەتۋ جايىندا» دەگەن ەڭبەگىندە «ونىڭ بىردەن-ءبىر جولى – عىلىمدى، ءبىلىمدى يگەرۋدە» دەپ ناسيحات ايتادى. ءبىز فارابي مۇرالارىن قازاق تىلىندە تولىق سويلەتىپ، ۇلتتىڭ رۋحاني قۇندىلىعىنىڭ مايەگىنە، التىن دىڭگەگىنە اينالدىرا ءبىلۋىمىز كەرەك.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار