21 مامىر, 13:22 2410 0 ونەر Túrkistan Gazeti

رەسەيدەگى رەجيسسەر قازاق قىزى: ەۋروپانى ەمەس، ەلدى اڭسايمىن

جانىنا جاقىن  كاسىپتى يگەرىپ، جۇرەگى قالايتىن سۇيىكتى مامان­دى­عىن تابۋ جولىندا ءتورت ۋنيۆەرسيتەت، ءتورت ماماندىق اۋىس­تىر­عان گۇلناز بالپەيىسوۆا ەسىمدى جەرلەسىمىز قازىرگى تاڭدا ءماس­كەۋ­دەگى ە.ۆاحتانگوۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك اكادەميالىق تەاترىندا رەجيسسەر بولىپ قىزمەت ەتەدى. ماسكەۋ ساحناسىنان بولەك، ۆيلنيۋس، بۋداپەشت، الماتى تەاترلارىندا قويىلىم قويعان، سونداي-اق الداعى ۋا­قىت­تا قازاقتىڭ تاريحي، ەپوستىق تۋىندىلارى مەن ەرتەگىلەرى نەگىزىندە سپەكتاكل قويۋ­دى ماقسات تۇتىپ وتىر. رەجيسسۋرا سەكىلدى كۇردەلى كاسىپتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ ءارى بۇل تەك ەرلەردىڭ ءىسى دەگەن ستەرەوتيپتى تەرىسكە شىعارىپ جۇرگەن گۇلنازبەن اڭگى­مەلەسكەن ەدىك.

– ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى قارا­پايىم اۋىلدا دۇنيەگە كەلگەن گۇل­ناز­دىڭ نە سەبەپتى رەسەيگە كوشۋدى ۇيعار­عا­نىن بىلگىمىز كەلىپ وتىر.

– بەس جاسىما دەيىن باتىس قازاقستان وب­لىسىنداعى شىڭعىرلاۋ اۋى­لىندا تۇر­دىم، سوسىن انام قالادا ءوسىپ، ءونسىن دەگەن ماق­ساتپەن اقتوبە قا­لاسىنا كوشىرىپ اكەلدى. باس­تاپقىدا مەنى قازاق مەكتەبىندە وقىتۋدى قا­لاعان ەكەن، الايدا ەندى تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ جاتقان سول ۋاقىتتا قازاق تىلىنەن گورى، ورىس ءتىلى ۇستەمدىك قۇرىپ تۇرعان كەز. سول سە­بەپتى ورىس مەكتەبىندە وقۋعا ءماجبۇر بول­دىم. اۋەلگىدە ورىس ءتىلىن بىلمەگەننەن قي­نال­دىم، سەبەبى ول ۋاقىت­تا ورىس ءتىلىن بىلمەۋ ۇيات ەدى. ءتىپتى، مازاق بولاتىنداي كورىنەتىن. باس­قا سا­باق­تاردان ۇلگەرىمىم ورتاشا بولسا دا، سۋرەت سالۋ ونەرى مەن دەنە تاربيەسىنەن عا­­نا جاقسى باعا الاتىنمىن. سەبەبى بۇل سا­باقتاردا ورىس ءتىلىن ءبىلۋدىڭ قاجەتى شا­­مالى ەدى (كۇلىپ). سول كەزدەن باستاپ سۋرەت سالۋ ونەرىنە قىزىعا باستادىم. كە­لە­­شەكتە سۋرەتشىلىك كاسىپپەن شۇعىلدانامىن دەپ شەشتىم. 7-سىنىپتان سوڭ ورتا مەك­تەپ­تەن كوركەمونەر مەكتەبىنە اۋىسىپ، بۇل ونەر ءتۇرىن ۇيرەنۋ ىسىنە شىنداپ كىرىستىم. ءسويتىپ، ۇلىبريتانيا استاناسى لون­دوندا ورنا­لاس­قان سەنت-مارتينس ونەر جانە ديزاين كول­لەد­جىندە ءبىلىم الۋدى ماق­سات ەتتىم. الايدا انام ەكەۋمىز مۇنىڭ بىزگە وڭاي سوقپاسىن ءبىل­دىك، سەبەبى مۇن­داعى وقۋ باعاسى وتە قىم­بات بولدى. سوسىن 10-سىنىپ وقىپ جۇرگەندە انام ەكەۋىمىز سانكت-پەتەربورعا ون كۇنگە قى­دىرۋعا باردىق. سول كەزدە مەك­تەپ بىتىرگەن بويدا ءدال وسى قالادا ءبىلىمىمدى شىڭداعىم كەلەتىنىن ءتۇسىندىم. ءسويتىپ، اقتوبەدەگى كور­كە­مونەر مەكتەبىندەگى ۇستازدارىم مەنى سانكت-پەتەر­بورعا وقۋعا تۇسۋگە جان-جاقتى ازىرلەدى. سوسىن مەن وقۋعا تاپسىرۋ ءۇشىن وسىن­­دا كەلدىم.

– ءسىزدىڭ ماماندىق تاڭداۋ جو­لىڭىز­عا قاراپ تاڭعالىپ وتىرمىن. ءبىر­نەشە وقۋ ورنىن اياقتاماستان تاستاپ كە­تە بەرىپسىز. بۇل قالاي؟

– باستاپقىدا سانكت-پەتەربورداعى ا.شتي­گليتس اتىنداعى مەملەكەتتىك كوركەم ونەر­كاسىپ اكادەمياسىنا ديزاينەر-مو­دەلەر ماماندىعى بويىنشا وقۋعا ءتۇستىم. مۇن­دا ەكى جارىم اي وقىدىم دا، ارتىنشا بۇل وقۋدان شىعۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. سەبەبى كۋرستا وقيتىن ارقايسىمىز ەكى جۇزدەن استام ەسكيزدەر سىزىپ الىپ كەلە­تىنبىز. بۇعان جاۋاپتى وقىتۋشى ونىڭ تورتەۋىن عانا قابىلداپ، قالعانىن كوز الدىڭدا جىرتىپ تاستايدى. ال سول ۋاقىتتا ءار سالعان سۋرەتىم مەن ءۇشىن التىنمەن تەڭ بولاتىن (كۇلىپ). سوسىن «مۇندا ەشقاشان كەلمەيمىن!» دەپ تاكاپپارلىعىم ۇستاپ، كەتىپ قالدىم. مۇنى اناما حابارلاعانىمدا: «نەعىلعان مىنەز بۇل؟! ستۋدەنت اتانبايىنشا حابارلاسپا!» دەپ كەسىپ ايتىپ، تۇتقانى قويا سالدى. جاڭا وقۋ جىلىنىڭ ەكى ايى ەندى ءوتتى، باسقا ەشقايدا تاپسىرا المايمىن. ءسويتىپ، كەلەسى وقۋ جىلىنا دەيىن تۋريزم بويىنشا مەنەدجەر بولىپ جۇمىس ىستەدىم. سوسىن كوستيۋمەردىڭ وقۋىنا تاپسىرامىن دەپ ويلا­نىپ، وسى باعىت بويىنشا دايىندالىپ ءجۇر­دىم. كەيىننەن «نەگە مەن باسقا بىرەۋدى كيىن­دىرۋىم كەرەك؟ نەگە ءوزىم ساحناعا شىقپاسقا؟» دەپ، ول ويىمنان باس تارتتىم. ونىڭ ۇستىنە كوستيۋمەر ماماندىعىنا تاپ­سىرۋ ءۇشىن الدىمەن كوللەدجدى ءبىتىرۋىڭ كە­رەك ەكەن. ءسويتىپ، ماسكەۋگە بارىپ، مۇنداعى رەسەي مەملەكەتتىك تەاتر ونەرى ينستيتۋتىنا (گيتيس) ءارتىستىڭ وقۋىنا ءتۇستىم. بۇل وقۋ بارىسىندا رەجيسسەر بولعىم كەلەتىنىن ۇقتىم. ال رەجيسسۋرا بولىمىنە اۋىسۋ مۇمكىن ەمەس. قايتادان باسىنان تاپسىرۋ كەرەك ەكەنىن بىلگەن كەزدە ەكىنشى كۋرستا بۇل وقۋ­دان دا شىعىپ كەتتىم. وسىدان سوڭ رە­جيس­سۋراعا تۇسۋگە بارىمدى سالدىم، الايدا ءبىرىنشى كونكۋرستان وتە الماي قالدىم. سودان سانكت-پەتەربورعا قايتىپ ورالىپ، مۇنداعى رەسەي مەملەكەتتىك ساحنا ونەرى ينس­تيتۋتىنىڭ (گاتي) تەاتر سىنشىسى وقۋىنا ءتۇستىم. ءبىرىنشى كۋرس وقىپ ءجۇر­گەنىم­دە ايگىلى تەاتر رەجيسسەرى، مىقتى مامان ريماس تۋميناستىڭ كۋرس جيناپ جاتقانى تۋرالى حابارلامانى وقىپ، بىردەڭەنى سەز­گەندەي، تۋرا سول جەردە جىلاپ العانىم بار. ءسويتىپ بۇل مۇمكىندىكتى ءمۇلت جىبەرمەيىن دەپ، ونەر ينستيتۋتىنداعى وقۋىمدى تاستاپ، ماسكەۋگە قايتا كەلىپ، مۇنداعى ب.ششۋكين اتىن­داعى ماسكەۋ تەاتر ينستيتۋتىنىڭ رە­جيسسەر وقۋىنا، سونىڭ ىشىندە ريماس تۋمي­ناستىڭ كۋرسىنا ءتۇستىم. ءسويتىپ مۇندا بەس جىل وقىپ، ديپلوم الىپ شىقتىم.

– ادەتتە ماماندىعىنا دەگەن ءسۇيىس­پەنشىلىگىن سەزبەيتىن ادامدار سوڭىنا دەيىن وقىپ شىعىپ، ارتىنشا ديپلوم بويىنشا جۇمىس ىستەمەي، باسقا كاسىپتى يگەرىپ كەتەدى. مۇنىمەن قوسا ءتورت ۋني­ۆەرسيتەت تۇگىلى، ءبىر ۋنيۆەرسيتەت اۋىس­تىرۋعا جۇرەگى داۋالامايتىندار دا بار. ال قالاۋى مەن تاڭداۋى ءدوپ كەلمەگەنشە وقۋ اۋىستىرا بەرگەن ءسىز ماماندىق تاڭ­داۋدىڭ ماشاقاتىن ءبىر كىسىدەي كور­گەن ەكەنسىز...

– ءيا، «وقۋدى ورتا جولدان تاستاپ كەتۋ – ۇيات» دەگەن ستەرەوتيپ، نانىم-سەنىم اتا-انا­مىز­دىڭ بويىنا ابدەن ءسىڭىپ قالعان عوي. دە­سەك تە، قازىرگى تاڭدا مۇنداي كەلىس­پەۋ­شىلىك­تەر سيرەك بولاتىن سەكىلدى. ءوز باسىم ءار ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسۋگە بارعان سايىن وزىمە: «مۇنىمەن ءومىر بويى شۇعىلدانا الامىن با؟ ءوزىمدى باقىتتى سەزىنە الامىن با؟ بۇل ماعان قاجەت پە؟» دەگەندەي سۇراقتار قويۋمەن بول­دىم. ويلانا كەلە، كوڭىلىم سوقپاعان سوڭ قۇجاتتارىمدى الىپ، شىعىپ كەتە بەرە­تىنمىن. رەجيسسەرلىكتى وقىپ جۇرگەندە دە كەتەمىن دەپ بايبالام سالعان ساتتەر بولدى (كۇلىپ). الايدا ماڭايىمداعى مەنى بىلە­تىندەر بۇل ويىمنان اينىتىپ، بۇل مامان­دىق مەن ىزدەگەن كاسىپ ەكەنىن تۇسىنۋىمە سە­بەپ­شى بولدى. ونىڭ ۇستىنە ەكىنشى كۋرستان باس­تاپ رەجيسسەردىڭ كومەكشىسى قىزمەتىن اتقارۋ ارقىلى بۇعان دەگەن ىنتام ارتا ءتۇستى. سىزگە مىنانى ايتايىن، مىناداي بەيبىت زاماندا ءوز ءىسىمىزدى تابۋىمىزعا، ىزدەۋىمىزگە، مۇنى تاپپاعانشا تاۋ مەن تاستى قو­پارۋىمىزعا قۇقىمىز بار. قازىر ءوز جو­لىڭدى تابا الماي جۇرسەڭ، ەرتە مە، كەش پە، ءتۇبى ءبىر ارناعا تۇسەتىنىڭ بەلگىلى. كەيبىر ادام­دار ءتىپتى قىرىق بەسكە تاقاعان جاستا باس­قا باعىتتاعى پويىزدا كەلە جاتقانىن ءتۇ­سىنىپ، ورتا جولدان بۇرىلىپ، ءومىرىن ءتۇ­بەگەيلى وزگەرتىپ جاتادى. سول سەبەپتى ءوزىڭدى قولايسىز سەزىنەتىن جەردە تۇرىپ قالماي، باسقا جىلى جەرگە جايعاسىپ، سول جىلۋدىڭ راحاتىن كورگەنگە نە جەتسىن؟!

– قوعامدا «رەجيسسەر بولۋ – ايەل ادام­نىڭ قولىنان كەلمەيتىن، ىرقىنا كون­بەيتىن ءىس» دەگەن پىكىر تاعى بار. مۇنى ءسىز وقۋ بارىسىندا سەزگەن دە بو­لار­سىز؟

– البەتتە. نەگىزى، مەن وقىعان كۋرسقا ءتۇسۋ ءۇشىن ۇلكەن كونكۋرس بولدى، ءبىر ورىنعا ءجۇز­دەن استام ۇمىتكەر تاپسىردى. سول ءجۇزدىڭ ىشىندە تەك جەتەۋىمىزدىڭ باعىمىز جانىپ، وقۋ­عا تۇسسەك، سوڭىندا ءتورت ادام عانا ابى­روي­مەن تامامداپ شىقتىق. ايتا كەتەرلىك جايت، سول تورتەۋىنىڭ ىشىندە مەن جالعىز قىز رەجيسسەرمىن. جالعىز قىز بولعان سوڭ، ماعان سىني كوزبەن قارايتىنى تۇسىنىكتى جاعداي. وقۋ بارىسىندا ءبارى دە بولدى، وزدەرىن مىق­تى جاعىنان كورسەتىپ، مەنىڭ ءالسىز تۇس­تارىم­دى تاۋىپ، مىسىمدى باسىپ تاستاعىسى كە­لە­تىن كەزدەر بولدى. مەنسىنبەي قاراعان ساتتەر دە جوق ەمەس. دەسەك تە، ۋاقىت وتە كەلە كوز­قارا­سى تۇزەلىپ، تەڭ قاراي باستادى.

– جاڭا ءبىر سوزىڭىزدە «ەكىنشى كۋرستان باستاپ رەجيسسەردىڭ كومەكشىسى قىز­مە­تىن اتقاردىم» دەدىڭىز. دەمەك، ءماس­كەۋ­دەگى بۇگىندە ءوزىڭىز قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ە.ۆاحتانگوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكا­دەميالىق تەاترعا سول ۋاقىتتا جۇ­مىسقا ورنالاستىڭىز با؟

– ءيا، ءبىرىنشى كۋرس اياقتالعان سوڭ، ريماس تۋميناس مەنى جۇمىسقا شاقىردى. جوعارىدا اي­تىپ وتكەندەي، «ايەلدەن رەجيسسەر شىق­پايدى» دەگەن پىكىردى تەرىسكە شىعارۋ ءۇشىن ءبىرىن­شى كۋرستا تىنباي ەڭبەك ەتتىم. شۇيلىگە قا­راعان وزگەگە ءوزىمدى دالەلدەگىم، مويىن­دات­قىم كەلدى. ونىڭ ۇستىنە بۇعان دەيىن ءتۇرلى وقۋ ورنىن اۋىستىرا ءجۇرىپ، بىردەڭە ءۇي­رەنۋ­دى «ساعىنىپ» قالعان مەنىڭ سول ۋاقىتتا وقۋ­عا دەگەن ىنتام مەن قۇلشىنىسىم تاسىپ تۇر­دى. ءسويتىپ، ۇستازدار ءبىر عانا تاپسىرما بەر­سە، مەن مۇنى ەكى ەسە ىستەپ كەلەتىنمىن. قو­سىمشا تاپسىرمالاردى ورىنداۋدىڭ قا­جەتى جوق بولسا دا، تۇگەلىن قالدىرماي جاساپ كەلەتىنمىن. مۇنى بايقاعان رەجيسسەر ءوزىنىڭ كومەكشىسى رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە ۇسىنىس ءبىلدىردى. ايتا كەتەرلىك جايت، رەجيسسەردىڭ كومەكشىسى بولۋعا قازاقى مەنتاليتەتىمنىڭ پايداسى كوپ بولدى. ادەتتە رەجيسسەر بەلگىلى ءبىر سپەكتاكلدى ساحنالاۋ پروتسەسىندە كوڭىل كۇيى قۇبىلىپ، ءوزىن ەركىن ۇستايدى. قالاسا داۋىس كوتەرەدى، نۇقىپ جەتكىزەدى. مۇندايدا بالا كەزىمىزدەن قانىمىزعا ءسىڭىپ كەتكەن «ۇلكەنگە – قۇرمەت، كىشىگە – ىزەت» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ماعان قاتتى كومەكتەستى. بىزدە ۇلكەندەرىمىز اشۋلانسا دا، داۋىس كوتەرسە دە الدىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇرماي، قارسى شىق­پايمىز عوي. ءتىپتى، «بارىپ كەل، شاۋىپ كەل، الىپ كەل، جۇگىر، وتىر» دەسە دە، باس يزەي ءجۇ­رىپ بارلىعىن ورىندايمىز. بۇل – ءبىز ءۇشىن قالىپتى جاعداي. ال تەاترداعى باسقا ۇلت­تار وسىلايشا رەجيسسەر مەنى كەمسىتىپ جا­تىر دەپ ويلاسا كەرەك. ولاردى جۇمساپ، ءبىر­دەڭە تالاپ ەتسە بولعانى «نەگە ءبىز ءىس­تەۋىمىز قاجەت؟ نەگە كوپ جۇمساي بەرەدى؟ نە­لىكتەن داۋىس كوتەرەدى؟ ءبىز ادام ەمەسپىز بە؟» دەگەندەي كەلىسپەۋشىلىگىن ءبىلدىرىپ، اشۋعا بوي الدىراتىن. ال مەن بۇدان اشۋلا­نا­تىن­داي دانەڭە تاپپاي، قيىنسىنباي ورىنداي­تىنمىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ تاجىريبە جيناپ، ارتىنشا ءوزىمنىڭ جەكە سپەكتاكلدەرىمدى قويا باستادىم. قازىرگى تاڭدا ي.ءبۋنيننىڭ
«ۆ پا­ريجە»، ا.ستريندبەرگتىڭ «فرەكەن جيۋلي»، ا.گريبوەدوۆتىڭ «گورە وت ۋما»، س.تسۆەيگتىڭ «تسۆەيگ.نوۆەللى/لەپورەللا»، ت.ماننىڭ Manno Laime («موە سچاستە – سچاستە مان­نا») مەن «دوروگا»، ن. سادۋردىڭ «ۆسيو بۋدەت» جانە ي.كۋپريننىڭ «اللەز» اتتى سپەك­تاكل­دەرىن ساحنالادىم.

– رەجيسسەرلىكتەن بولەك، ميحايل بۋل­گاكوۆتىڭ «بەگ» اتتى سپەكتاكلىندە وي­نايدى ەكەنسىز. رەجيسسەر بولا تۇرا، بۇل رولگە قالاي شاقىرتىلدىڭىز؟

– باستاپقىدا بۇل سپەكتاكلدە ءارتىس ەمەس، رەجيسسەر يۋري بۋتۋسوۆتىڭ كومەكشىسى بولۋىم كەرەك بولاتىن. بىردە ول كىسى كەلىپ: «ونەگين» سپەكتاكلىندە اسسيستەنت بولعان كىم، سول كىسى مەنىڭ سپەكتاكلىمدە ويناۋى ءتيىس» دەگەن تالاپ قويدى. بۇل ءرولدى ويناعىم كەلمەي، بارىنشا قۇتىلىپ كەتكىم كەلگەن. وعان رەجيسسەر كونبەدى. مۇندا ويدان قۇراس­تىرىلعان تەاتر ادامىنىڭ ءرولىن وينايمىن. اشىعىن ايتسام، تارازىنىڭ باسىن ءارتىس ەمەس، رەجيسسەرلىك قىزمەتىم باسىپ تۇر.

– قورجىنىڭىزداعى ءوزىڭىز اتاعان سەگىز تۋىندىنىڭ ىشىنەن «ۆسيو بۋدەت» سپەك­تاكلىن ۆەنگرياعا، «اللەزدى» ليت­ۆاعا بارىپ قويساڭىز، «گورە وت ۋما» قويى­لىمىن قازاقستاندا، سونىڭ ءىشىن­دە الماتىداعى م.لەرمونتوۆ اتىنداعى ورىس دراما تەاترىنىڭ شاقىرتۋىمەن ساح­نالاپسىز. ەۋروپانىڭ تەاترىندا قويىلىم قويۋ ءبىر بولەك، دەسەك تە ال­ما­تىداعى تەاترسۇيەر كورەرمەننىڭ ءجو­­نى ءتىپتى بولەك ەكەنى ايتپاسا دا ءتۇ­سى­نىكتى. الماتىدا اتقارعان جۇمى­سىڭىز­دان قانداي اسەر الدىڭىز؟

– الماتىداعى جۇمىس بارىسىندا قاتتى قو­­بال­جىدىم. تۋعان جەردىڭ ساحناسىنا الىپ شىققالى تۇرعان العاشقى تۋىندىم بولعان سوڭ، بۇل قوبالجۋىم زاڭدىلىق. دەسەك تە، باس­قا تەاترلارمەن سالىستىرعاندا كاسىبي دايىن­دىق وزگەشە بولدى. ونىڭ ۇستىنە مەن­تاليتەت تە ىقپال ەتپەي قويمادى. «ءبىزدىڭ قىز ءارى جاس، ءارى رەجيسسەر بولا تۇرا بىزگە اقىل ايتادى» دەگەندەي پىكىرلەر ايتىلدى، مۇن­دايدا «وندا نەسىنە شاقىردىڭىزدار؟» دەپ ايتقىم كەلدى. ءسوزدىڭ اشىعى كەرەك، جاس ما­مانداردىڭ باعاسىن كەمىتۋ، ولارعا مۇرى­نىن ءشۇيىرۋ، جاس دەپ ساناسپاۋ بىزدە ءالى دە بار ەكەن. الايدا باستاپقىدا باسقاشا قارا­عان ولار اقىرىندا تۇسىنىستىك تانىتىپ، سپەك­تاكلدىڭ ءساتتى شىعۋىنا زور ۇلەس قوستى.

– كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا ءبو­لەنگەن بۇل جۇمىسىڭىزدان كەيىن وتان­دىق تەاترلار تاراپىنان قويىلىم قويۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇسىپ تە جاتقان بو­لار...

– ءيا، ۇسىنىستار بار. الايدا ولار زا­ما­ناۋي دراماتۋرگياعا ساي سپەكتاكلدەر قوي­عا­نىمدى قالايدى. ال بۇل ماعان جاقىن ەمەس، مەن قازاق تىلىندە باللادا نەمەسە ەپوس­تىق تۋىندى نە بولماسا ەرتەگىلەرىمىزدىڭ كەيبىرىن ساحناعا الىپ شىققىم كەلەدى. جو­عارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، ورىس مەك­تەبىندە وقىعانىم بار، سوڭعى ون بەس جىلدا ورىس­تىلدى ورتادا جۇرگەنىم بار، مۇنىڭ بار­لىعى انا ءتىلىمدى ءبىلۋ دەڭگەيىمدى تومەندەتىپ الۋى­ما سەپتىگىن تيگىزدى. قازاق تىلىندە سويلەۋگە قى­سىلامىن. اسىرەسە، كۇردەلى سويلەمدەردى دۇرىس قۇراي المايتىن بولىپپىن. الداعى ۋاقىتتا قازاقتىلدى سپەكتاكل قويۋ ماقسا­تىم­دى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازاق ءتىلىن قايتا وقىپ جاتىرمىن. بۇگىندە ەلدەگى تەاتردىڭ بىرىندە ءارتىس بولىپ جۇمىس ىستەيتىن جانەل سەرعازينادان قازاق ءتىلىن قايتا ۇيرەنىپ جا­تىرمىن. وتكەندە ول ەكەۋمىز س.قوجى­قوۆ­تىڭ «قىز جىبەك» كينوسىن قازاق تىلىندە تا­ماشالاساق، جۋىردا ا.قارساقباەۆتىڭ «مە­نىڭ اتىم قوجا» كينوسىن كورمەكشىمىز. ءسا­تىن سالسا، كەلەشەكتە قازاقتىلدى اۋدي­تو­ريا­عا قازاق تىلىندەگى سپەكتاكلدەردى ۇسى­ناتىن بولامىن.

– ونەردەگى ۇستازىڭىز ءارى ءسىز ەڭبەك ەتە­تىن تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى، بەل­گىلى رەجيسسەر ريماس تۋميناس وسى­دان ءۇش جىل بۇرىن بەرگەن ءبىر سۇح­با­تىندا ءسىزدى كوزىنشە ماقتامايتىنىن، ال بىلايىنشا ماقتان تۇتاتىنىن، سونداي-اق اتقارىپ جۇرگەن ءىسىڭىزدىڭ قان­داي ماڭىزدى ەكەنىن قازىر تۇسىنبەسە دە، كەيىن تۇسىنەتىنىڭىزدى ايتىپتى. ال قازىر ماماندىعىڭىزدىڭ ماڭىزىن تۇسىنە الدىڭىز با؟

– بار بولعانى ونەردى حالىققا تا­را­تۋشى، جەت­كىزۋشى ەكەنىمدى جاقسى تۇسىنەمىن. رەجيسسەر ەكەنمىن دەپ كوكىرەگىمدى كەرمەي­مىن. ماسكەۋدەگى ەرەكشە ورتادا جۇمىس ىستەپ جاتقانىما ماسايىپ، «جۇلدىز اۋرۋىنا» شالدىققان تۇگىم جوق، شالدىقپايمىن دا. سىرت­تا جۇرگەن سوڭ، كوپشىلىگى مەنى «ەۋروپاعا بەت بۇرىپ كەتتى، ءبىتتى، وزگەردى. قازاقستاندى قايت­سىن؟» دەگەندەي وي تۇيەدى ەكەن. شىنداپ كەل­گەندە، ءتىپتى دە ولاي ەمەس. ماعان ەلدە جۇ­مىس ىستەگەن قىزىق. قازىرگى تاڭدا ءارتۇرلى ەل­دىڭ ساحناسىنا بارىپ، سپەكتاكل قويۋ ءمۇم­كىندىگى بار. سول ءار ەلدىڭ تەاتر مادەنيەتىنەن وزىمە كەرەگىن الىپ، تاجىريبە جيناقتاپ، الداعى ۋاقىتتا مۇنى ەلگە كورسەتكىم كەلەدى. اربىردەن سوڭ، مەن قاراپايىم اۋىلدان شىققان قىزبىن عوي. نەسىنە وزگەرەيىن؟!

– اۋىل دەمەكشى، شەتتە جۇرسەڭىز دە، ءسوز اراسىندا اۋىلدىڭ تۇرمىس-ءتىر­شى­لىگىنە الاڭدايتىنىڭىزدى بايقاپ قال­دىم. شىڭعىرلاۋعا قانشالىقتى ءجيى بارىپ تۇراسىز؟

– ءجيى بارىپ تۇرامىن. وعان سەبەپ اكەم مەن ۇلكەن اجەمنىڭ قابىرىنە بارىپ قۇلشى­لىق جاسايمىن. بەس جاسىمنان باستاپ ۇيرەن­گەن سوڭ، ءوزىم قۇران وقيمىن. بارعان سايىن جەڭىلدەپ، ەرەكشە تىلسىم كۇش-قۋات­قا تولىپ قايتامىن. الىسقا كەتسەم دە، اۋىل­عا تارتىپ تۇرادى، سوندىقتان دا اۋىل ءومى­رىنە نەمقۇرايلى قارامايمىن. بىلتىر بار­عانىمدا اۋىل ماڭىندا جايىلىپ ءجۇ­رەتىن قوي، ەشكى، سيىر سانىنىڭ ازايعانىن باي­قادىم. مۇنىمەن قويماي، اۋىلدى قالا­لاندىرۋ ءۇردىسى بەلەڭ العانىن كوردىم. كىش­كەنە دۇكەندەردىڭ ورنىنا ۇلكەن دۇكەندەر جە­لىسىن سالىپ، «اۋىلدى اۋىل» ەتەتىن قۇرى­لىمداردى وزگەرتىپ جاتىر ەكەن. بۇعان دەيىن اۋىلدا ليموناد، ماي شىعارۋ زاۋىتتارى جۇ­مىس ىستەيتىن. سوندىقتان اۋىل تۇرعىن­دا­رىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ورىندارى بولا­تىن. قازىر اۋىلداعىلار مۇنداي مۇمكىن­دىك­تەن دە ايىرىلىپتى. دەسەك تە، ەكىنىڭ ءبىرى اۋىل­دان قالاعا كوشكىسى، جىلى ورنىن سۋىت­قىسى كەلمەيتىنىن ەسكەرسەك، اۋىلدى قا­لا­لاندىرماي، قاز-قالپىندا قالدىرعان دۇرىس ءارى جۇمىس ورنىن جانداندىرعان ءجون دەپ ويلايمىن. اۋىلدا تۇرعاننان دا ءلاززات الا­تىندار بار. مال باققاندى، باۋ-باقشا ەككەندى، ءتۇرلى شارۋاشىلىقپەن اينا­لىس­قاندى ەرەكشە جاقسى كورەتىندەر دە بار. ءبىز سەكىلدى سوناۋ قالادان اۋىلدىڭ ءومىرىن ساعى­نىپ باراتىندار دا بار. سول ءۇشىن اۋىلدىڭ سيپاتى وزگەرمەي، اۋىل بولىپ قالسا دەيمىن.

 

سۇحباتتاسقان

ءاليا تىلەۋجانقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار